{"id":108305,"date":"2019-06-07T14:15:39","date_gmt":"2019-06-07T18:15:39","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=108305"},"modified":"2019-06-07T14:17:17","modified_gmt":"2019-06-07T18:17:17","slug":"w-75-rocznice-ludobojstwa-dokonanego-przez-ukraincow-na-ludnosci-polskiej-malopolski-wschodniej-podstawowe-ustalenia-dr-lucyna-kulinska","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=108305","title":{"rendered":"W 75 rocznic\u0119 ludob\u00f3jstwa dokonanego przez Ukrai\u0144c\u00f3w na ludno\u015bci polskiej Ma\u0142opolski Wschodniej. Podstawowe ustalenia – Dr Lucyna Kuli\u0144ska<\/em>"},"content":{"rendered":"

Przyw\u00f3dcy i dzia\u0142acze Organizacj\u0105 Ukrai\u0144skich Nacjonalist\u00f3w, sponsorowani z kasy wrog\u00f3w Polski, \u015bci\u015ble wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105c z wi\u0119kszo\u015bci\u0105 kleru greckokatolickiego skupionego wok\u00f3\u0142 Andrieja Szeptyckiego i ukrai\u0144sk\u0105 inteligencj\u0105, kieruj\u0105c si\u0119 wzorowan\u0105 na faszyzmie siln\u0105 i brutaln\u0105 ideologi\u0105 – etnicznej nienawi\u015bci i zaboru, postanowili pod szczytnymi has\u0142ami budowy „Samostijnej Ukrainy” zrealizowa\u0107 plan pozbycia si\u0119 ludno\u015bci polskiej ze wschodnich wojew\u00f3dztw Rzeczypospolitej i zagarni\u0119cie jej terytorium.<\/strong><\/p>\r\n

Plan ten zak\u0142ada\u0142 realizacj\u0119 trzech wariant\u00f3w:<\/p>\r\n

1. usuni\u0119cia (wyp\u0119dzenia) polskiej ludno\u015bci (i innych zamieszkuj\u0105cych tam nieukrai\u0144skich nacji),<\/p>\r\n

2. ludob\u00f3jcz\u0105 eksterminacj\u0119,<\/p>\r\n

3. przymusow\u0105 asymilacj\u0119 pozosta\u0142ych.<\/p>\r\n

Aby wygra\u0107, musieli swoje has\u0142a bezwzgl\u0119dnej walki z Polakami zaszczepi\u0107 zwyk\u0142ym ludziom, cz\u0119sto \u017cyj\u0105cym z polskimi s\u0105siadami w zgodzie, a nawet za\u017cy\u0142o\u015bci. W ruch posz\u0142a odpowiednio przygotowana propaganda. Poniewa\u017c brak im by\u0142o wystarczaj\u0105co przekonywuj\u0105cych argument\u00f3w natury politycznej, postanowili pos\u0142u\u017cy\u0107 si\u0119 argumentami ekonomicznymi i socjalnymi. Dlatego oparli sw\u0105 agitacj\u0119 na podkre\u015blaniu upo\u015bledzonej pozycji spo\u0142ecznej i socjalnej Ukrai\u0144c\u00f3w w Polsce. Wida\u0107 w takim \u201eklasowym\u201d podej\u015bciu siln\u0105 inspiracj\u0119 ze strony bolszewizmu. Obiecano ukrai\u0144skim ch\u0142opom, \u017ce ziemia i w\u0142asno\u015b\u0107 zostanie Polakom i innym \u201eczu\u017cy\u0144com\u201d odebrana bez prawa do jakiegokolwiek wykupu czy odszkodowania. Aby usprawiedliwi\u0107 takie \u0142amanie prawa u\u017cywali no\u015bnego has\u0142a \u201ehistorycznej krzywdy ukrai\u0144skiej\u201d. Ludob\u00f3jstwo Polak\u00f3w zaplanowali ojcowie ukrai\u0144skiego szowinizmu, dzisiejsi „bohaterowie” ukrai\u0144skiego pa\u0144stwa.<\/strong> Amoralna, bezwzgl\u0119dna ideologia utorowa\u0142a drog\u0119 do najci\u0119\u017cszych zbrodni. Zamierzali dokona\u0107 tego dzie\u0142a samodzielnie lub w \u015bcis\u0142ej wsp\u00f3\u0142pracy z wrogami Polski. Nie chcieli by\u0107 jednak jedynie narz\u0119dziem. Przeciwnie, d\u0105\u017cyli do wykorzystania dla swoich cel\u00f3w ich aparatu pa\u0144stwowo-represyjnego. Tu odnajdziemy g\u0142\u00f3wne \u017ar\u00f3d\u0142o ludob\u00f3jstwa dokonanego przez Ukrai\u0144c\u00f3w na polskiej ludno\u015bci w czasie II wojny \u015bwiatowej. To dzie\u0142o dzisiejszych „bohater\u00f3w Ukrainy”!<\/p>\r\n

Ich pierwsze masowe zbrodnie dotkn\u0119\u0142y wybranych grup os\u00f3b cywilnych, pojedynczych \u017co\u0142nierzy lub oddzia\u0142\u00f3w Wojska Polskiego we wrze\u015bniu 1939 roku. By\u0142y one fragmentem niemiecko-ukrai\u0144skiego planu zak\u0142adaj\u0105cego wybuch antypolskiego powstania w chwili wkroczenia na teren Polski oddzia\u0142\u00f3w niemieckich. Te dzia\u0142ania mia\u0142y ostatecznie zniweczy\u0107 nadziej\u0119 Polak\u00f3w na przegrupowanie i ocalenie Ojczyzny. Wiemy, \u017ce w ko\u0144cu powstanie to zosta\u0142o przez Niemc\u00f3w odwo\u0142ane po podpisaniu paktu Ribbentrop – Mo\u0142otow, ale nie wsz\u0119dzie informacja ta dotar\u0142a na czas, a mo\u017ce cz\u0119\u015b\u0107 Ukrai\u0144c\u00f3w po prostu nie chcia\u0142a im si\u0119 podporz\u0105dkowa\u0107. Na Brze\u017ca\u0144szczy\u017anie, w wielu rejonach wojew\u00f3dztw stanis\u0142awowskiego i tarnopolskiego dosz\u0142o wi\u0119c do napad\u00f3w, rabunk\u00f3w, palenia mienia prywatnego i pa\u0144stwowego, w ko\u0144cu okrutnego mordowania bezbronnej polskiej ludno\u015bci. Dokumenty polskiego podziemia zawieraj\u0105 liczne opisy tych zdarze\u0144. Rozkazy mordowania Polak\u00f3w wydawali lokalni przyw\u00f3dcy OUN. Organizowali tzw. \u201es\u0105dy dora\u017ane\u201d, kt\u00f3re natychmiastowo wykonywa\u0142y wyroki \u015bmierci na miejscowych Polakach. Mordowano tych, kt\u00f3rzy narazili si\u0119 Ukrai\u0144com, sprawowali urz\u0119dy, lub mogliby sta\u0107 si\u0119 potencjalnymi liderami polskiej ludno\u015bci, zanim okrzepnie w\u0142adza niemieckich czy rosyjska. Zebraniom owych s\u0105d\u00f3w przewodniczy\u0142a inteligencja ukrai\u0144ska, najcz\u0119\u015bciej ksi\u0119\u017ca greckokatoliccy, kierownicy szk\u00f3\u0142, nauczycielstwo, a cz\u0119sto „sprawiedliwo\u015b\u0107\u201d wymierzali sami ch\u0142opi – uzbrojeni w siekiery, wid\u0142y i no\u017ce. W niekt\u00f3rych wsiach, na szosach Ukrai\u0144cy przekopywali do\u0142y lub robili barykady dla zatrzymania pojazd\u00f3w z cywilnymi uciekinierami, a pasa\u017cer\u00f3w, po obrabowaniu, bez wzgl\u0119du na wiek i p\u0142e\u0107 mordowali. Liczby i nazwisk ofiar tych mord\u00f3w podobnie jak cz\u0142onk\u00f3w wycofuj\u0105cych si\u0119 czy zagubionych oddzia\u0142\u00f3w WP, mordowanych po jarach czy w ukrai\u0144skich chatach, nie uda si\u0119 prawdopodobnie ustali\u0107 nigdy.<\/p>\r\n

Te okrutne post\u0119pki pozostawa\u0142y w jawnej sprzeczno\u015bci z podpisan\u0105 przez ukrai\u0144skich przedstawicieli oficjaln\u0105 odezw\u0105 o \u015bcis\u0142ej wsp\u00f3\u0142pracy z armi\u0105 polsk\u0105 w walce przeciw najazdowi niemieckiemu.<\/p>\r\n

Osobn\u0105, jak\u017ce dramatyczn\u0105 kart\u0105, by\u0142y masowe mordy, aresztowania, wysiedlenia i wyw\u00f3zki polskich oficer\u00f3w, inteligencji i osadnik\u00f3w po wkroczeniu na te tereny Rosjan. Formalnie by\u0142o to dzie\u0142o w\u0142adz bolszewickich – jednak faktycznie inspirowane i realizowane przez miejscowych \u017byd\u00f3w Ukrai\u0144c\u00f3w, Bia\u0142orusin\u00f3w\u2026, kt\u00f3rzy masowo i ch\u0119tnie poszli na wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z Sowietami.<\/p>\r\n

Po zmianie okupacji na niemieck\u0105 w roku 1941 mia\u0142a miejsce kolejna fala mord\u00f3w polskiej ludno\u015bci. Mno\u017cy\u0142y si\u0119 te\u017c fa\u0142szywe denucjacje ukrai\u0144skie do Niemc\u00f3w, o zmy\u015blonej lub faktycznej wsp\u00f3\u0142pracy z bolszewikami. Dosz\u0142o te\u017c do celowego wydawania w r\u0119ce okupant\u00f3w ocala\u0142ej jeszcze polskiej inteligencji. Szczeg\u00f3lnie dramatyczny by\u0142 mord dokonany na profesorach lwowskich i inteligencji Stanis\u0142awowa. We Lwowie, ofiarami padli profesorowie szk\u00f3\u0142 wy\u017cszych, m\u0142odzie\u017c akademicka, lekarze i technicy. W Stanis\u0142awowie wymordowano g\u0142\u00f3wnie nauczycieli szk\u00f3\u0142 powszechnych i \u015brednich oraz urz\u0119dnik\u00f3w r\u00f3\u017cnych kategorii oraz wszystkich innych Polak\u00f3w maj\u0105cych jak\u0105kolwiek pozycj\u0119 spo\u0142eczn\u0105. Jest faktem, \u017ce g\u0142\u00f3wna odpowiedzialno\u015b\u0107 za te haniebne czyny spada na Niemc\u00f3w i by\u0142a realizacj\u0105 przeciwpolskiej Intelligenzaktion, uzgodnionej zreszt\u0105 co do za\u0142o\u017ce\u0144 z Rosjanami – ale w zgodnej opinii rodzin zamordowanych i \u015bwiadk\u00f3w, inspiratorami i denuncjatorami, a cz\u0119sto wykonawcami byli wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cy z nimi szowini\u015bci ukrai\u0144scy.<\/p>\r\n

Taki rozw\u00f3j wypadk\u00f3w by\u0142 dla Niemc\u00f3w nader korzystny, prowadzi\u0142 bowiem do ca\u0142kowitego pozbycia si\u0119 ludno\u015bci polskiej z \u017cyznych teren\u00f3w Wo\u0142ynia i Ma\u0142opolski Wschodniej . To przewidywa\u0142 niemiecki Generalplan Ost w dla niemieckich osadnik\u00f3w. Po zlikwidowaniu w taki lub inny spos\u00f3b polskiej inteligencji, wy\u0142apaniu i wys\u0142aniu na roboty do Niemiec ludno\u015bci m\u0119skiej (nie zapominajmy, \u017ce drog\u0105 oficjaln\u0105 Ukrai\u0144cy ubiegali si\u0119 w\u00f3wczas, z du\u017cym sukcesem, o wys\u0142anie do pracy w Rzeszy 100 tysi\u0119cy Polak\u00f3w), pozosta\u0142e na miejscu kobiety i dzieci sta\u0107 si\u0119 mog\u0142y \u0142atwym \u0142upem ukrai\u0144skich nacjonalist\u00f3w.<\/p>\r\n

Do niebywa\u0142ego nasilenia ludob\u00f3jczych mord\u00f3w dosz\u0142o w latach 1943-1944, najpierw na Wo\u0142yniu, Polesiu, a nast\u0119pnie w Ma\u0142opolsce Wschodniej i cz\u0119\u015bciowo na Lubelszczy\u017anie – np. w Hrubieszowskiem. Wraz z przemieszczaniem si\u0119 frontu ataki na ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 przesun\u0119\u0142y si\u0119 na lewy brzeg Sanu – na teren dzisiejszego woj. podkarpackiego.
\r\nAgitatorzy i boj\u00f3wkarze z OUN obiecywali Ukrai\u0144com bogactwa \u017cydowskich, potem polskich dom\u00f3w, polsk\u0105 ziemi\u0119. Zbroili ch\u0142op\u00f3w, szkolili nakazywali bezwzgl\u0119dno\u015b\u0107. Rozpowszechniali te\u017c straszne, wzywaj\u0105ce do nienawi\u015bci i rzezi has\u0142a. Wspominali o nich wszyscy, kt\u00f3rzy prze\u017cyli te straszne chwile. Niestety w tym zbrodniczym ch\u00f3rze nie zabrak\u0142o ukrai\u0144skiego kleru.<\/p>\r\n

W publikowanych dokumentach znajdziemy tego przyk\u0142ady: \u201eBraty za oru\u017cja i ty – ta byty Lachiw, a Boh wam hriwdu wydpustyt\u201d, czy \u015bpiewany w czasie procesji Bo\u017cego Cia\u0142a roku 1943 refren do pie\u015bni i mod\u0142\u00f3w: \u201er\u017cnij Lach\u00f3w, r\u017cnij\u201d. W wielu relacjach naocznych \u015bwiadk\u00f3w i dokumentach znalaz\u0142o potwierdzeni b\u0142ogos\u0142awienie przez ksi\u0119\u017cy prawos\u0142awnych i greckokatolickich narz\u0119dzi zbrodni- no\u017cy wide\u0142, siekier\u2026, W takiej atmosferze, sakralizacji zbrodni, op\u00f3r moralny znika\u0142. By\u0107 mo\u017ce dlatego dosz\u0142o do tak potwornych uczynk\u00f3w.<\/p>\r\n

Przebieg i okoliczno\u015bci ludob\u00f3jstwa do kt\u00f3rych dosz\u0142o na Wo\u0142yniu zosta\u0142y szczeg\u00f3\u0142owo om\u00f3wione w monumentalnej pracy W\u0142adys\u0142awa Siemaszki i Ewy Siemaszko pt. Ludob\u00f3jstwo dokonane przez nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich na ludno\u015bci polskiej Wo\u0142ynia 1939-1945. Jest to dzie\u0142o obszerne i doskonale udokumentowane. Autorzy oszacowali ilo\u015b\u0107 pomordowanych na Wo\u0142yniu Polak\u00f3w w latach 1939-1945 na ok. 60 tysi\u0119cy os\u00f3b.<\/p>\r\n

Ludob\u00f3jcza akcja zosta\u0142a kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej przeniesiona na obszar Ma\u0142opolski Wschodniej. Podobnie jak na Wo\u0142yniu, dotkn\u0119\u0142a g\u0142\u00f3wnie polsk\u0105 ludno\u015b\u0107 wiejsk\u0105. M\u0142odzie\u017c ukrai\u0144ska nale\u017c\u0105ca do OUN przygotowywa\u0142a si\u0119 do tej akcji przez szereg tygodni, ponaglana przez \u201eweteran\u00f3w\u201d z Wo\u0142ynia. Urz\u0105dzano nocne \u0107wiczenia z broni\u0105, organizowano nocne alarmy wojskowe, a nawet ostre strzelanie w dzie\u0144.<\/p>\r\n

Akcja eksterminacyjna na terenie Ma\u0142opolski Wschodniej realizowana by\u0142a analogicznie do tej na Wo\u0142yniu i sz\u0142a w czterech kierunkach:<\/p>\r\n

1. Zabijania wybitniejszych Polak\u00f3w, bez wzgl\u0119du na to, do jakiej warstwy spo\u0142ecznej nale\u017celi – do inteligencji czy robotnik\u00f3w, mieszczan czy ch\u0142op\u00f3w. Chodzi\u0142o o zlikwidowanie ludzi wp\u0142ywowych, zdolnych oddzia\u0142ywa\u0107 na otoczenie i organizowa\u0107 samoobron\u0119 polskiej spo\u0142eczno\u015bci.<\/p>\r\n

2. Zabijania i to z wyj\u0105tkowym sadyzmem ksi\u0119\u017cy polskich, kt\u00f3rych Ukrai\u0144cy uwa\u017cali za naturalnych przyw\u00f3dc\u00f3w polskich. Akcja ta rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 w lecie 1943 r.<\/p>\r\n

3. Wymordowania polskiej s\u0142u\u017cby le\u015bnej, tj. in\u017cynier\u00f3w, le\u015bnik\u00f3w i gajowych. Celem by\u0142o zapewnienie swobodnego gromadzenia w lasach oddzia\u0142\u00f3w UPA. Akcja przeciw polskiej s\u0142u\u017cbie le\u015bnej w po\u0142udniowych, karpackich rejonach Ma\u0142opolski Wschodniej przeprowadzona zosta\u0142a jeszcze latem 1943 roku. Nie by\u0142a wykonana tak planowano i precyzyjnie, a przy tym nie by\u0142a jednorazowa, jak analogiczna operacja z 27 stycznia 1944 r. dla p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci Ma\u0142opolski Wschodniej. W ci\u0105gu jednego dnia w le\u015bnicz\u00f3wkach od Brod\u00f3w po Jawor\u00f3w i S\u0105dow\u0105 Wiszni\u0119 pad\u0142o ponad siedemdziesi\u0119ciu Polak\u00f3w.<\/p>\r\n

4. Napad\u00f3w na ca\u0142e wsie i osiedla polskie. W Ma\u0142opolsce Wschodniej, poza powiatami bezpo\u015brednio granicz\u0105cymi z Wo\u0142yniem do po\u0142owy grudnia 1943 roku notowano ich stosunkowo niedu\u017co. Po ten dacie rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 zakrojona na wielka skal\u0119 ukrai\u0144ska akcja eksterminacyjna w powiatach brze\u017ca\u0144skim, podhajeckim i rohaty\u0144skim, kt\u00f3ra od lutego 1944 roku rozla\u0142a si\u0119 szerok\u0105 fal\u0105 po wszystkich ma\u0142opolskich wojew\u00f3dztwach. Do akt\u00f3w szczeg\u00f3lnego okrucie\u0144stwa dochodzi\u0142o w wojew\u00f3dztwie tarnopolskim i niekt\u00f3rych rejonach stanis\u0142awowskiego. Tysi\u0105ce wsi, osad i przysi\u00f3\u0142k\u00f3w, w kt\u00f3rych mieszkali Polacy zosta\u0142a spalona, a ich mieszka\u0144cy wymordowani lub wyp\u0119dzeni. Zabijanie ludno\u015bci polskiej we wsiach, w kt\u00f3rych wyst\u0119powa\u0142a ona w znacznej mniejszo\u015bci, realizowano w ci\u0105gu jednej nocy na dane has\u0142o. Robili to najcz\u0119\u015bciej ich ukrai\u0144scy s\u0105siedzi.<\/p>\r\n

W przypadku Ma\u0142opolski Wschodniej rze\u017a poprzedzona by\u0142a cz\u0119sto akcj\u0105 zastraszania, terroru i nakazami opuszczenia domostw w ci\u0105gu kilkudziesi\u0119ciu godzin pod gro\u017ab\u0105 \u015bmierci ca\u0142ej rodziny. Wezwania takie, kierowane do mieszkaj\u0105cych od wiek\u00f3w na Podolu Polak\u00f3w by\u0142y bezprawne, niemoralne i okrutne. Dlatego na pocz\u0105tku wielu ludzi im si\u0119 nie podporz\u0105dkowa\u0142o. Poza tym, aby w tak kr\u00f3tkim czasie opu\u015bci\u0107 gospodarstwo, trzeba mie\u0107 dok\u0105d i\u015b\u0107 i pogodzi\u0107 si\u0119 z pozostawieniem mienia i zwierz\u0105t. Nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c podkre\u015bli\u0107, \u017ce w warunkach okupacji niemieckiej takie przemieszczenia bez zezwolenia w\u0142adz by\u0142y nielegalne. Tak wi\u0119c dla wielu polskich ch\u0142op\u00f3w upowskie \u017c\u0105dania by\u0142y nie do zaakceptowania. A niepodporz\u0105dkowanie si\u0119 stawa\u0142o si\u0119 cz\u0119sto przyczyn\u0105 \u015bmierci.<\/p>\r\n

Od pocz\u0105tku 1944 roku UPA mia\u0142a swoje bazy w Stanis\u0142awowskiem (\u201eCzarny Las\u201d), na Bojkowszczy\u017anie (rejon Dolina – Skole) i pod samym Lwowem w le\u015bnym rejonie Szczerzec – B\u00f3brka – Miko\u0142aj\u00f3w. Istnieje dokument \u015bwiadcz\u0105cy o kierowniczej roli \u201eOUN Bandery\u201d w planowej eksterminacji Polak\u00f3w. Brzmi on:<\/p>\r\n

\u201eRozporz\u0105dzenie specjalne. Rozkazuj\u0119 wam przeprowadzenie czystki swojego rejonu z elementu polskiego oraz agent\u00f3w ukrai\u0144sko – bolszewickich. Czystk\u0119 nale\u017cy przeprowadzi\u0107 w stanicach s\u0142abo zaludnionych przez Polak\u00f3w. W tym celu stworzy\u0107 przy rejonie boj\u00f3wk\u0119 z\u0142o\u017con\u0105 z naszych cz\u0142onk\u00f3w, kt\u00f3rej zadaniem by\u0142aby likwidacja wy\u017cej wymienionych. Wi\u0119ksze stanice b\u0119d\u0105 oczyszczone z tego elementu przez oddzia\u0142y wojskowe nawet w bia\u0142y dzie\u0144 (…). Zmobilizowa\u0107 do tej pracy wszystkich cz\u0142onk\u00f3w, a tak\u017ce m\u0142odzie\u017c i kobiety.
\r\nWykonywa\u0107 wszystkie polecenia dok\u0142adnie i natychmiast. Dlaczego ci\u0105gle to zaniedbujecie? Oczyszczenie terenu musi by\u0107 zako\u0144czone jeszcze przed nasz\u0105 Wielkanoc\u0105, a\u017ceby\u015bmy \u015bwi\u0119towali j\u0105 ju\u017c bez Polak\u00f3w. pami\u0119tajcie, \u017ce jak bolszewicy zastan\u0105 nas z Polakami na naszych terenach, wtedy wszystkich nas wyr\u017cn\u0105. Dzia\u0142a\u0107 szybko i m\u0105drze. Mamy w tych sprawach okre\u015blone pe\u0142nomocnictwa od Niemc\u00f3w. Nie trzeba przestrzega\u0107 konspiracji (…). Nikogo nie oszcz\u0119dza\u0107, nawet w przypadku ma\u0142\u017ce\u0144stw mieszanych wyci\u0105ga\u0107 z dom\u00f3w Lach\u00f3w, ale Ukrai\u0144c\u00f3w i dzieci w tych domach nie likwidowa\u0107. Przypominam jeszcze raz, \u017ce musi to by\u0107 wykonane jeszcze przed naszymi \u015bwi\u0119tami.<\/p>\r\n

Wyci\u0105gn\u0105\u0107 ca\u0142\u0105 bro\u0144, a tak\u017ce amunicj\u0119, bo jest teraz potrzebna. Niech bro\u0144 le\u017cy na strychach. Jest przecie\u017c rewolucja (…).<\/p>\r\n

Wydoby\u0107 bro\u0144. \u015amier\u0107 Polakom.<\/p>\r\n

Chwa\u0142a bohaterom! Post\u00f3j 6 kwietnia 1944. Orest Karat (-)<\/p>\r\n

Dokument ten jednoznacznie dowodzi, \u017ce nie mog\u0142o by\u0107 mowy o jakichkolwiek akcjach spontanicznych i samorzutnych. To \u201eOUN Bandery\u201d wyda\u0142a rozkaz mordowania wszystkich, a wi\u0119c tak\u017ce starc\u00f3w, kobiet i dzieci. Nie mamy do czynienia, jak sugeruj\u0105 niekt\u00f3rzy badacze, z \u201eutrat\u0105 kontroli\u201d nad wydarzeniami przez OUN – jest to nieprawda.<\/p>\r\n

Wiktor Poliszczuk zwraca\u0142 uwag\u0119, \u017ce je\u017celi \u201eOUN Bandery\u201d chcia\u0142a wykorzysta\u0107 konflikt niemiecko-rosyjski do zbudowania pa\u0144stwa ukrai\u0144skiego, to w roku 1944, gdy przegrana Niemiec by\u0142a ju\u017c tylko kwesti\u0105 czasu, a nadzieja na cho\u0107by namiastk\u0119 samodzielno\u015bci pa\u0144stwowej upad\u0142a. Masowe mordowanie ludno\u015bci polskiej traci\u0142o jakikolwiek sens usprawiedliwiony politycznie. Nasilenie tej akcji w przededniu wkroczenia Armii Czerwonej ujawnia, o co naprawd\u0119 chodzi\u0142o OUN-UPA. Celem nie by\u0142o zbudowanie pa\u0144stwa, a fizyczne unicestwienie Polak\u00f3w. Akcja ludob\u00f3jcza, wyczerpuj\u0105ca wszystkie znamiona zbrodni nieprzedawnialnej, podj\u0119tej z najni\u017cszych pobudek w oparciu o zbrodnicz\u0105 ideologi\u0119 faszystowsk\u0105, by\u0142a klasyczn\u0105 czystk\u0105 etniczn\u0105. Zrozpaczeni Polacy na pr\u00f3\u017cno wygl\u0105dali jakiejkolwiek pomocy. Do eksterminowania Polak\u00f3w nacjonali\u015bci ukrai\u0144scy wykorzystywali bez skrupu\u0142\u00f3w okupant\u00f3w, zar\u00f3wno Rosjan, jak i Niemc\u00f3w. W tym celu pos\u0142ugiwali si\u0119 donosami (o ukrywaniu partyzant\u00f3w, \u017byd\u00f3w, posiadanie broni, dzia\u0142alno\u015bci podziemnej itp.), aby sprowadzi\u0107 na Polak\u00f3w akcje pacyfikacyjne. Zestawiali te\u017c listy proskrypcyjne dla okupant\u00f3w, w celu dokonania aresztowa\u0144, egzekucji lub wyw\u00f3zek Polak\u00f3w. W ludob\u00f3jstwo anga\u017cowali si\u0119 te\u017c cz\u0142onkowie okupacyjnych formacji pomocniczych, jak milicja za czas\u00f3w sowieckich, Ukrai\u0144cy s\u0142u\u017c\u0105cy w NKWD i s\u0142u\u017cbach wi\u0119ziennych morduj\u0105cych okrutnie polskich wi\u0119\u017ani\u00f3w (np. w mord w wi\u0119zieniach lwowskich w przededniu wkroczenia Niemc\u00f3w), policja ukrai\u0144ska pod okupacj\u0105 niemieck\u0105, \u201eNahtigall\u201d, \u201eRoland\u201d, dywizja SS-Galizien, \u201eHa\u0142yczyna\u201d itp., w\u0142\u0105czaj\u0105cych si\u0119 cz\u0119sto w akcje antypolskie. To ofiary Ukrai\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rych dzisiaj nie chc\u0105 si\u0119 dolicza\u0107 przychylni sprawcom historycy – a one ,cho\u0107 sprytnie przypisywane Niemcom czy Rosjanom – by\u0142y ich dzie\u0142em!<\/p>\r\n

Nale\u017cy zwr\u00f3ci\u0107 szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 na ogromn\u0105 pomys\u0142owo\u015b\u0107 przy organizowaniu podst\u0119p\u00f3w i wymy\u015blnych pu\u0142apek, w kt\u00f3re wci\u0105gano ofiary. Ukrai\u0144scy nacjonali\u015bci stosowali taktyk\u0119 dezinformacji i os\u0142abiania czujno\u015bci. Polega\u0142o to m.in. na wzywaniu Polak\u00f3w do organizowania wsp\u00f3lnej partyzantki antyniemieckiej w celu wyprowadzenia m\u0119\u017cczyzn z wiosek i zamordowania. Inna metoda polega\u0142a na tym, \u017ce przybyli do wioski nieliczni upowcy zwo\u0142ywali mieszka\u0144c\u00f3w na \u201ezebranie\u201d pod dowolnym pretekstem. Zebranych m\u0119\u017cczyzn otacza\u0142y ukryte wcze\u015bniej oddzia\u0142y upowskie i mordowa\u0142y, potem przyst\u0119powa\u0142y do mordowania pozosta\u0142ych, g\u0142\u00f3wnie kobiet, dzieci i starc\u00f3w. Zastosowanie tego sposobu pozwala\u0142o na szybkie wymordowanie ca\u0142ej wioski bez oporu. Napadano te\u017c na domostwa w czasie \u015bwi\u0105t, \u015blub\u00f3w, gdy domownicy zbierali si\u0119 przy stole. Jednak najwi\u0119kszym zaskoczeniem dla polskiej ludno\u015bci by\u0142y ataki na wiernych zgromadzonych w ko\u015bcio\u0142ach.<\/p>\r\n

Napastnicy, aby ukry\u0107 przed ofiarami swe pochodzenie, podawali si\u0119 za kripowc\u00f3w, lub sowieckich partyzant\u00f3w. Podobnie, po ka\u017cdym morderstwie nacjonali\u015bci ukrai\u0144scy puszczali w obieg plotki o rzekomych bandach bolszewickich i im przypisywali swe zbrodnie. Udzia\u0142 milicji w przebraniu sowieckim lub cywilnym stwierdzono w Ko\u0142odziej\u00f3wce, Panas\u00f3wce, pow. Ska\u0142at, Semenowie, Janowie, pow. Trembowla. Poza przebraniem sowieckim stosowano te\u017c mundury niemieckie czy polskie z organizacji podziemnych. Ta strategia \u201emydlenia oczu\u201d i zrzucania odpowiedzialno\u015bci na innych trwa do dzi\u015b. Napad\u00f3w dokonywano z zaskoczenia r\u00f3wnie\u017c w terenie otwartym. Dotyczy\u0142y one pojedynczych os\u00f3b lub niewielkich grup Polak\u00f3w. By\u0142y to cz\u0119sto dzieci wypasaj\u0105ce byd\u0142o. Zabijano je w polu, w lesie, na drogach. Cz\u0119sto w wypadku m\u0142odych kobiet i dziewcz\u0105t przed \u015bmierci\u0105 dokonywano na nich gwa\u0142t\u00f3w. Mordowano te\u017c osoby uciekaj\u0105ce ze spalonych wiosek, czy podejmuj\u0105ce pr\u00f3b\u0119 powrotu do swych zagr\u00f3d, po dobytek i zbiory. Cz\u0119sto gin\u0119li wszyscy, dlatego trudno o dok\u0142adne szacunki strat polskich. Mord\u00f3w dokonywano w spos\u00f3b wyj\u0105tkowo okrutny, wr\u0119cz wyrafinowany, torturuj\u0105c ofiary, nawet ma\u0142e dzieci. Gospodarstwa palono po wcze\u015bniejszym okradzeniu, czasem palono ca\u0142e wioski wraz z zamkni\u0119tymi w domach mieszka\u0144cami. Wycinano nawet drzewa rosn\u0105ce w pobli\u017cu, aby uniemo\u017cliwi\u0107 identyfikacj\u0119 miejsca. Pozosta\u0142e zgliszcza lub niedopalone domy rozbierano, ziemi\u0119 zaorywano i nadzielano okolicznym ch\u0142opom, czyni\u0105c ich w ten spos\u00f3b zainteresowanymi materialnie w nieujawnianiu prawdy. Mordowano Polak\u00f3w wyci\u0105ganych z poci\u0105g\u00f3w, w miastach, dzieci i siostry w ochronkach i sieroci\u0144cach. Aby zastraszy\u0107 Ukrai\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rzy sprzeciwiali si\u0119 tej eksterminacji, ukrywali lub ostrzegali Polak\u00f3w, nacjonali\u015bci ukrai\u0144scy stosowali wobec n ich r\u00f3wnie okrutne metody.<\/p>\r\n

Nacjonali\u015bci ukrai\u0144scy bezrozumnie niszczyli budynki u\u017cyteczno\u015bci publicznej. Palono szko\u0142y wraz z wyposa\u017ceniem, budynki gminne, polskie domy ludowe, ko\u015bcio\u0142y, kaplice, ochronki itp. Aby zach\u0119ci\u0107 do mord\u00f3w, upowcy wyznaczyli cen\u0119 za zabicie Polaka: 1000 z\u0142, litr w\u00f3dki i 100 papieros\u00f3w. W celu obni\u017cenia bariery psychologicznej ludno\u015bci i nak\u0142onienia jej do zbrodni wykorzystywano autorytet ksi\u0119\u017cy greckokatolickich, nauczycieli ukrai\u0144skich i w og\u00f3le inteligencji. Prowodyrzy i dow\u00f3dcy band cz\u0119stokro\u0107 byli synami duchownych greckokatolickich. W schy\u0142kowym okresie wojny morderstwa dokonywane by\u0142y r\u00f3wnie\u017c dla zdobycia polskich dokument\u00f3w, b\u0119d\u0105cych dla zab\u00f3jc\u00f3w przepustk\u0105 do wolno\u015bci. Wielu oprawc\u00f3w wy\u0142udza\u0142o potem na tej podstawie zapomogi, jako \u201eofiary mord\u00f3w ukrai\u0144skich\u201d i ukrywa\u0142o si\u0119 w Polsce lub wykorzystywa\u0142o j\u0105 jako przystanek przed wyjazdem na zach\u00f3d, gdzie nie niepokojeni prze\u017cyli ca\u0142e \u017cycie.<\/p>\r\n

Nacjonali\u015bci ukrai\u0144scy byli mistrzami propagandy, tak jest zreszt\u0105 do dzi\u015b, bo jak zrozumie\u0107 fakt, \u017ce tak okropne ludob\u00f3jstwo budzi w\u0105tpliwo\u015bci nawet w\u015br\u00f3d cz\u0119\u015bci Polak\u00f3w? Puszczali w obieg wyolbrzymione i fa\u0142szywe informacje o polskich zbrodniach na cywilnej ludno\u015bci ukrai\u0144skiej, aby wzm\u00f3c ch\u0119\u0107 do zabijania Polak\u00f3w. Z kolei polskim s\u0105siadom wmawiali, \u017ce zbrodnie w innych miejscowo\u015bciach mia\u0142y charakter porachunk\u00f3w osobistych czy zemsty, ale tutaj nikomu nic nie grozi, co skutecznie os\u0142abia\u0142o czujno\u015b\u0107 i pozwala\u0142o wykorzysta\u0107 element zaskoczenia. Mord\u00f3w i napad\u00f3w dokonywano przede wszystkim w nocy. Gdy nacjonali\u015bci ukrai\u0144scy zorientowali si\u0119, \u017ce w nocy ludno\u015b\u0107 polska stara si\u0119 ukrywa\u0107, zmienili taktyk\u0119 i organizowali tak\u017ce napady o \u015bwicie, gdy po \u015bci\u0105gni\u0119ciu nocnych patroli ostrzegaj\u0105cych przed napadem, wioska praktycznie zostawa\u0142a bez dozoru. Wyniki tak prowadzonej akcji by\u0142y przera\u017caj\u0105ce. Dziesi\u0105tki tysi\u0119cy ludzi b\u0105d\u017a zgin\u0119\u0142y, b\u0105d\u017a znalaz\u0142y si\u0119 bez dachu nad g\u0142ow\u0105 i bez \u015brodk\u00f3w do \u017cycia.<\/p>\r\n

Drogami w kierunku zachodnim p\u0142yn\u0119\u0142y rzeki uchod\u017ac\u00f3w. Mimo ogromnej ofiarno\u015bci reszty spo\u0142ecze\u0144stwa kresowego, g\u0142\u00f3wnie mieszka\u0144c\u00f3w wi\u0119kszych miast i organizacji spo\u0142ecznych, nie uda\u0142o si\u0119 zapobiec wszystkim nieszcz\u0119\u015bciom. Brak by\u0142o \u017cywno\u015bci, lek\u00f3w, ubra\u0144. Beznadziejne po\u0142o\u017cenie pozbawionych wszystkiego ludzi wykorzystali Niemcy, masowo wywo\u017c\u0105c ich na roboty.<\/p>\r\n

Jak wskazuj\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142a, wszelka obrona by\u0142a bezcelowa w sytuacji, gdy nie tylko Ukrai\u0144com, ale tak\u017ce dw\u00f3m pozosta\u0142ym okupantom sytuacja ta by\u0142a ze wszech miar na r\u0119k\u0119. Ka\u017cdy z nich d\u0105\u017cy\u0142 do wyniszczenia ludno\u015bci polskiej i usuni\u0119cia jej na zawsze z teren\u00f3w kresowych. W takiej sytuacji nie by\u0142o wi\u0119c dobrych rozwi\u0105za\u0144. Samoobrony by\u0142yby skuteczne, gdyby by\u0142y wystarczaj\u0105co silnie uzbrojone, ale kiedy nie uda\u0142o si\u0119 Niemcom nam\u00f3wi\u0107 Polak\u00f3w do wst\u0105pienia do formacji walcz\u0105cych z Rosjanami, a Polskie Pa\u0144stwo Podziemne oficjalnie og\u0142osi\u0142o wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z sojusznikiem naszych sojusznik\u00f3w, wyrok na istniej\u0105ce jeszcze samoobrony zosta\u0142 wydany. Hitlerowcy porozumieli si\u0119 z nacjonalistami ukrai\u0144skimi i dali im woln\u0105 r\u0119k\u0119 w t\u0119pieniu Polak\u00f3w, a nawet zacz\u0119li dostarcza\u0107 im bro\u0144.<\/p>\r\n

Polskie w\u0142adze podziemne pope\u0142ni\u0142y liczne b\u0142\u0119dy. Jednak w swych dzia\u0142aniach by\u0142y skr\u0119powane umowami koalicyjnymi, natomiast Ukrai\u0144cy, bez skrupu\u0142\u00f3w manewruj\u0105c mi\u0119dzy dwoma okupantami, wykonali za ich przyzwoleniem plan w stu procentach: usun\u0119li fizycznie ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 z Kres\u00f3w. Wobec trzech wrog\u00f3w Polacy byli bezradni.<\/p>\r\n

Na prze\u0142omie lat 1944\/1945 we wschodniej cz\u0119\u015bci Polski, w jej nowych ustalonych traktatami granicach znalaz\u0142o si\u0119 bardzo wielu nacjonalist\u00f3w-morderc\u00f3w – uciekinier\u00f3w przed zbli\u017caj\u0105cym si\u0119 frontem niemiecko-sowieckim. Stopniowo, wraz z post\u0119pami Rosjan wycofywali si\u0119 oni z Niemcami. Jednak pozosta\u0142a na wschodzie i rozproszy\u0142a si\u0119 po wioskach. Ca\u0142y ten teren pokryty by\u0142 du\u017cymi kompleksami le\u015bnymi, co u\u0142atwia\u0142o zdyscyplinowanym i wyszkolonym banderowskim sotniom i czotom ukrycie si\u0119. Ich liczebno\u015b\u0107 szacuje si\u0119 na 10-20 tysi\u0119cy. Celem pozosta\u0142o wyniszczenie elementu polskiego a\u017c po San, spalenie polskich wsi i opanowanie Przemy\u015bla, a w drugim etapie oczyszczenie ca\u0142ego terenu a\u017c po Rzesz\u00f3w, dok\u0105d mia\u0142y si\u0119ga\u0107 granice \u201eWielkiej Ukrainy\u201d. W sk\u0142ad oddzia\u0142\u00f3w wchodzili te\u017c Niemcy zbiegli z Armii Czerwonej, zdemobilizowani Ukrai\u0144cy i ksi\u0119\u017ca ukrai\u0144scy.<\/p>\r\n

Zaplecze dla nich stanowi\u0142y wioski, zamieszka\u0142e przez ludno\u015b\u0107 ukrai\u0144sk\u0105, przepojon\u0105 ideologi\u0105 nacjonalistyczn\u0105, b\u0105d\u017a sterroryzowane przez bandy. Ludno\u015b\u0107 ta zapewnia\u0142a zaopatrzenie w \u017cywno\u015b\u0107, zakwaterowanie i wywiad. Bandy UPA zastrasza\u0142y, okrada\u0142y i mordowa\u0142y ludno\u015b\u0107 polsk\u0105. Akcjami terrorystycznymi osi\u0105gni\u0119to wstrzymanie wysiedle\u0144 ludno\u015bci ukrai\u0144skiej za San. Dlatego wyst\u0105pi\u0142a dysproporcja przy wymianie ludno\u015bci na niekorzy\u015b\u0107 Polak\u00f3w. Swoje cele mieli przy tym tak\u017ce Rosjanie. Popierali plany ukrai\u0144skie, bo pomaga\u0142y mi\u0119dzy innymi zd\u0142awi\u0107 polskie si\u0142y partyzanckie i wszelkie mo\u017cliwe pr\u00f3by oporu naszego spo\u0142ecze\u0144stwa. Jest to ju\u017c osobny temat, ale i on powinien zosta\u0107 opracowany. By\u0107 mo\u017ce stanie si\u0119 w\u00f3wczas jasne dlaczego operacja \u201eWis\u0142a\u201d by\u0142a konieczno\u015bci\u0105 zgodn\u0105 z polsk\u0105 racj\u0105 stanu i odczuciami Polak\u00f3w.<\/p>\r\n

Beznami\u0119tne raporty niemieckie z miejsc ka\u017ani, czy spisywane na bie\u017c\u0105co dokumenty Rady G\u0142\u00f3wnej Opieku\u0144czej, organizacji podziemnych, setki relacji \u015bwiadk\u00f3w, potwierdzaj\u0105 zbrodnie, ich charakter i rozmiary. Podobnie nieliczne, dopuszczone przez stron\u0119 ukrai\u0144sk\u0105 ekshumacje.<\/p>\r\n

W \u015bwietle opisanych fakt\u00f3w i uwzgl\u0119dnieniu, \u017ce do mord\u00f3w polskiej ludno\u015bci dopu\u015bcili si\u0119 Ukrai\u0144cy w spos\u00f3b bezpo\u015bredni i przy pomocy kolejnych okupant\u00f3w w ca\u0142ym okresie lat 1939- 1947, a nawet p\u00f3\u017aniej \u017cywio\u0142owy sprzeciw autorki budz\u0105 pr\u00f3by ci\u0105g\u0142ego zani\u017cania zar\u00f3wno przez historyk\u00f3w ukrai\u0144skich jak i polskich liczby polskich ofiar Jest to dzia\u0142anie niedopuszczalne i ha\u0144bi\u0105ce pami\u0119\u0107 pomordowanych. Autorka nie traci tez nadziei, \u017ce w ko\u0144cu dojdzie do rzetelnych bada\u0144 dotycz\u0105cych Ma\u0142opolskich wschodniej i pozosta\u0142ych wojew\u00f3dztw ( problem mord\u00f3w na Wolyniu jak wspomnia\u0142am zosta\u0142 ju\u017c, dzi\u0119ki wieloletniemu wysi\u0142kowi Pa\u0144stwa Siemaszk\u00f3w dosy\u0107 dobrze opracowany ) dojdzie i \u015bwiat dowie si\u0119 o tej straszliwej ludob\u00f3jczej zbrodni.
\r\nNiestety nieukarane i nierozliczone okrucie\u0144stwa pope\u0142nione przez cz\u0142onk\u00f3w OUN-UPA na Polakach doprowadzi\u0142y nie tylko do zafa\u0142szowania historii, ale i do odrodzenia si\u0119 tego ruchu na Ukrainie. W poczuciu pe\u0142nego rozgrzeszenia sprawc\u00f3w Ukrai\u0144cy uznali okrutne czyny za pow\u00f3d do dumy. Mordercom stawiane s\u0105 pomniki, nawet w dzisiejszych granicach Rzeczpospolitej, nazywani s\u0105 dzi\u015b bohaterami \u201ekombatantami\u201d, bior\u0105 za swe okrutne czyny \u201eodszkodowania\u201d od w\u0142adz ukrai\u0144skich, ale i polskich. To bardzo bolesne.<\/p>\r\n

Wszystkim tym, kt\u00f3rzy stan ten toleruj\u0105, lub swym milczeniem pozwalaj\u0105 nadal triumfowa\u0107 z\u0142u, ba wpuszczaja ich setkami tysi\u0119cy w nasze obecne granice, warto pie\u015b\u0144 ukrai\u0144skich nacjonalist\u00f3w wznawianego masowo na dzisiejszej Ukrainie:<\/p>\r\n

Marsz na Warszaw\u0119. „Ukrai\u0144ska Marsylianka”<\/strong><\/p>\r\n

Ogniem p\u0142onie Ukraina
\r\nW Dniestrze p\u0142ynie niewinna krew:
\r\nI wo\u0142a nas srogo do boju,
\r\nDo broni wo\u0142a surma zn\u00f3w!
\r\nJu\u017c nie zatrzymamy si\u0119 w Zamo\u015bciu!
\r\nNie ucieknie Lach od zemsty!
\r\nOd bram Krakowa a\u017c do Warszawy,
\r\nWy\u015bcielimy lackim trupem szlak!
\r\nDo broni Kozacy,
\r\nW\u015bcieka si\u0119 gniewny Lach!
\r\nOd bram Krakowa a\u017c do Warszawy,
\r\nWy\u015bcielimy Lachami szlak!
\r\nJu\u017c do\u015b\u0107 nam Lachy ci\u0119li rany
\r\nPal\u0105 si\u0119 one i budz\u0105 gniew,
\r\nJu\u017c rych\u0142o spadnie zemsty grzmot
\r\nNa \u0141\u00f3d\u017a, Warszaw\u0119 i Krak\u00f3w!
\r\nDo broni Kozacy,
\r\nW\u015bcieka si\u0119 gniewny Lach!
\r\nOd bram Krakowa a\u017c do Warszawy,
\r\nWy\u015bcielimy lackim trupem szlak!
\r\nGniewem p\u0142onie Ukraina
\r\nOd g\u00f3r karpackich i do rzeki Don,
\r\nI duch zemsty podnosi flag\u0119,
\r\nZbli\u017ca si\u0119 nasz Napoleon!
\r\nTo k\u0142amstwo \u201ekultura\u201d i \u201eEuropa\u201d!
\r\nCzcze przechwalanie si\u0119 nowych kat\u00f3w!
\r\nMy po \u201ebarbarzy\u0144sku\u201d zburzymy do szcz\u0119tu
\r\nI \u0141\u00f3d\u017a, Warszaw\u0119 i Krak\u00f3w!<\/p>\r\n

Dr Lucyna Kuli\u0144ska<\/em><\/strong><\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

POS\u0141OWIE:<\/strong><\/p>\r\n

Trzy dokumenty \u017ar\u00f3d\u0142owe Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego<\/p>\r\n

1. Sprawozdanie okresowe 19.X.1943<\/strong><\/p>\r\n

Dzia\u0142 informacyjny.<\/p>\r\n

Okr\u0119g: Ma\u0142opolska Wschodnia.<\/p>\r\n

Terror ukrai\u0144ski<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Ubieg\u0142y okres sprawozdawczy sta\u0142 w Ma\u0142opolsce Wschodniej pod znakiem terroru ukrai\u0144skiego. Terror taki istnia\u0142 zawsze, nawet w okresie rz\u0105d\u00f3w sanacyjnych, ale nie przybra\u0142 takich rozmiar\u00f3w terytorialnych, nie poci\u0105ga\u0142 tylu ofiar i nie towarzyszy\u0142y mu takie formy rozbestwienia, jak w chwili obecnej.<\/p>\r\n

G\u0142\u00f3wna fala terroru pojawi\u0142a si\u0119 w sierpniu br. i jeszcze nie osi\u0105gn\u0119\u0142a najwy\u017cszego poziomu. Akcja mordowania Polak\u00f3w zosta\u0142a zapocz\u0105tkowana w spos\u00f3b zorganizowany i w dalszym ci\u0105gu jest prowadzona planowo, z wielkim do\u015bwiadczeniem i przy u\u017cyciu ca\u0142ego aparatu ukrai\u0144skiej organizacji nacjonalistycznej (O.U.N.). S\u0105 na to dowody w tajnej bibu\u0142y O.U.N. od\u0142amu Bandery. \u015awiadcz\u0105 o tym ok\u00f3lniki i rozkazy przesy\u0142ane do\u0142om organizacyjnym, \u015bwiadcz\u0105 ulotki rozrzucane w\u015br\u00f3d ludno\u015bci polskiej. (przekazywali\u015bmy wcze\u015bniej). Najbardziej przekonywuj\u0105ce s\u0105 meldunki o sprawcach mord\u00f3w i napad\u00f3w. Wsz\u0119dzie stwierdzono, \u017ce robot\u0105 kieruje O.U.N. Bandery (rol\u0119 i znaczenie tej organizacji jako najwa\u017cniejszej grupy ukrai\u0144skiej omawiamy w osobnym obszernym referacie), pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 zorganizowanymi grupami bojowymi swych cz\u0142onk\u00f3w, cz\u0119sto z wykszta\u0142-ceniem \u015brednim, a nawet wy\u017cszym.<\/p>\r\n

Cz\u0142onkowie tych band pochodz\u0105 zwykle z terenu, gdzie s\u0105 dokonywane zbrodnie, cz\u0119sto z tej samej miejscowo\u015bci, zwykle z s\u0105siednich, rzadziej s\u0105 to grupy lotne, zajmuj\u0105ce si\u0119 mordami w spos\u00f3b zawodowy. W tym ostatnim wypadku by\u0142y anga\u017cowane grupy bojowe O.U.N. z Wo\u0142ynia (z cz\u0142onkami rekrutuj\u0105cymi si\u0119 w du\u017cym stopniu z Ma\u0142. Wschod. (szczeg\u00f3lnie w powiatach s\u0105siaduj\u0105cych z Wo\u0142yniem, jak Zbara\u017c, Brody, Kamionka Strumi\u0142owa, Rawa Ruska. By\u0142y wypadki wysy\u0142ania grup bojowych ze Lwowa i z pod Tarnopola na inne tereny, jak na przyk\u0142ad Podkarpacie, gdzie w tej chwili terror najbardziej szaleje. Ju\u017c na d\u0142ugo przed krwaw\u0105 akcj\u0105, rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 wojna nerw\u00f3w przeciw ludno\u015bci polskiej.<\/p>\r\n

Ukrai\u0144cy straszyli Polak\u00f3w, \u017ce wypadki wo\u0142y\u0144skie zostan\u0105 przeniesione na nasz teren. Radzono Polakom ucieczk\u0119 za San. M\u0142odzie\u017c ukrai\u0144ska zorganizowana w O.U.N. zacz\u0119\u0142a zachowywa\u0107 si\u0119 wrogo wobec Polak\u00f3w. \u015apiewy hajdamackie (piosenki na temat mordowania Polak\u00f3w) \u015bpiewano wsz\u0119dzie po wioskach i miastach, poci\u0105gach i na uroczysto\u015bciach ukrai\u0144skich. Formu\u0142k\u0105 powitania sta\u0142o si\u0119 powiedzenie, \u201eSmert Lachom\u201d. W okresie mordowania liczni Polacy otrzymywali i otrzymuj\u0105 liczne wezwania do natychmiastowego opuszczenia Ma\u0142opolski Wschodniej pod groz\u0105 zamordowania. Na domach polskich umieszcza si\u0119 specjalne znaki np. krzy\u017ce, nawet we Lwowie.<\/p>\r\n

Pierwotne zamiary, niezarzucane zreszt\u0105 i w chwili obecnej zamierza\u0142y do wywo\u0142ania og\u00f3lnej rzezi Polak\u00f3w, dokonywanej przez og\u00f3\u0142 miejscowej ludno\u015bci ukrai\u0144skiej co\u015b na wz\u00f3r Wo\u0142ynia. Do tego jeszcze na razie nie dosz\u0142o. Prawdopodobnie samo kierownictwo ukrai\u0144skie by\u0142o podzielone w tej sprawie. Istnieje bowiem powa\u017cna grupa, uwa\u017caj\u0105ca, \u017ce spo\u0142ecze\u0144stwo ukrai\u0144skie powinno na wszelki wypadek zachowa\u0107 sobie mo\u017cno\u015b\u0107 zrzucenia winy za zamordowanie Polak\u00f3w na sprawc\u00f3w nieznanych, a nawet na prowokator\u00f3w i obcych agent\u00f3w. Szczeg\u00f3lniej takie stanowisko zajmuje starsze spo\u0142ecze\u0144stwo, kt\u00f3re wiele sobie obiecuje po polityce mydlenia oczu. Dlatego wielu Ukrai\u0144c\u00f3w szczeg\u00f3lnie z po\u015br\u00f3d tych kt\u00f3rzy zajmuj\u0105 stanowiska spo\u0142eczne i administracyjne, usi\u0142uj\u0105 udawa\u0107, \u017ce z akcj\u0105 t\u0119pienia Polak\u00f3w nie maj\u0105 nic wsp\u00f3lnego. Ale przy tym zbrodni nie pot\u0119piaj\u0105.<\/p>\r\n

Pewna cz\u0119\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa obawia si\u0119 odpowiedzialno\u015bci (przysz\u0142ej) i mo\u017ce z tych wzgl\u0119d\u00f3w nie pochwala mord\u00f3w. Cz\u0119\u015b\u0107 ta jednak nie wp\u0142ywa na ca\u0142o\u015b\u0107, kt\u00f3ra cieszy si\u0119 z tego, co si\u0119 dzieje.<\/p>\r\n

Szczeg\u00f3lnie faryzejsk\u0105 rol\u0119 odgrywa cerkiew unicka (ukrai\u0144ska). Duchowie\u0144stwo jej tu i \u00f3wdzie bierze czynny udzia\u0142 w mordowaniu Polak\u00f3w, przez organizowanie band, ukrywanie sprawc\u00f3w, zacieranie \u015blad\u00f3w, a szczeg\u00f3lnie przez sianie niepewno\u015bci. Tej agitacji bandyckiej nie zaprzestano w wielu cerkwiach pomimo listu pasterskiego Szeptyckiego .<\/p>\r\n

Nawet w wielu parafiach czytany, w ka\u017cdym razie nie znalaz\u0142 nigdzie \u017cywszego odd\u017awi\u0119ku. Odpowiedzi\u0105 na ten list by\u0142o bardziej masowe mordowanie Polak\u00f3w. Podobnie jak i odezwa Polskiej Reprezentacji Politycznej niczego pozytywnego nie da\u0142a a tylko wywo\u0142a\u0142a rozgoryczenie w\u015br\u00f3d ludno\u015bci polskiej, nie zdaj\u0105cej sobie sprawy z w\u0142a\u015bciwego znaczenia tej deklaracji, s\u0105dz\u0105ca mylnie, \u017ce deklaracja jest przed\u0142u\u017ceniem starych b\u0142\u0119d\u00f3w ugodowo\u015bci czyli u\u0142atwienia Ukrai\u0144com \u201epokojowego\u201d likwidowania polsko\u015bci w Ma\u0142opolsce Wschodniej. Trzeba by\u0142o specjalnych wyja\u015bnie\u0144, a\u017ceby uspokoi\u0107 patriotyczne spo\u0142ecze\u0144stwo polskie na naszym terenie. Dowody rzeczowe o stanowisku duchowie\u0144stwa ukrai\u0144skiego s\u0105 w toku gromadzenia przez w\u0142a\u015bciwe czynniki polskie. Dlatego tymczasem og\u00f3lnie stwierdzamy. Kiedy wzywano duchownych ukrai\u0144skich do ofiar po pomoc religijn\u0105, zd\u0105\u017ca\u0142o si\u0119 \u017ce odmawiano s\u0142ownie takiej pomocy. W pogrzebach ofiar terroru wbrew zwyczajowi dotychczas panuj\u0105cemu, duchowni Grecko Kat. z regu\u0142y udzia\u0142u nie brali, nawet wtedy gdy ofiarami byli miejscowi ksi\u0119\u017ca \u0142aci\u0144scy. Wa\u017cnym przyczynkiem do tej sprawy s\u0105 fakty stwierdzone, \u017ce hersztami band byli synowie duchownych ukrai\u0144skich. Nasz s\u0105d potwierdzaj\u0105 Niemcy, kt\u00f3rzy nawet w kilku wypadkach byli zmuszeni \u015bci\u0105ga\u0107 duchownych ukrai\u0144skich z takich w\u0142a\u015bnie powod\u00f3w. W mordowaniu Polak\u00f3w na og\u00f3\u0142 nie przebiera si\u0119. Ofiary pochodz\u0105 ze wszystkich warstw. Tu i \u00f3wdzie mo\u017cna zaobserwowa\u0107 tendencje niszczenia przedstawicieli polskiej inteligencji, a zw\u0142aszcza polskiego duchowie\u0144stwa. Si\u0119gni\u0119to nawet do \u015bwiata naszej nauki (prof. dr Boles\u0142aw Ja\u0142owy). Og\u00f3lnie mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce likwidowano najbardziej patriotyczny i najbardziej ofiarny polski element .<\/p>\r\n

Trudno nam ustali\u0107 liczb\u0119 wszystkich ofiar chocia\u017cby w formie sumarycznej. Dlatego podawa\u0107 b\u0119dziemy listy w miar\u0119 nap\u0142ywania meldunk\u00f3w. Dzisiaj podajemy kilkana\u015bcie nazwisk i fakt\u00f3w, zastrzegaj\u0105c, \u017ce s\u0105 to listy i fakty mocno niekompletne. O ilo\u015bci ofiar lepiej mo\u017ce powie stwierdzenie, \u017ce nie ma dnia, w kt\u00f3rym by kilku Polak\u00f3w nie straci\u0142o \u017cycia.<\/p>\r\n

Na specjaln\u0105 uwag\u0119 zas\u0142uguje udzia\u0142 ukrai\u0144skiej policji w mordowaniu Polak\u00f3w. W kilku wypadkach zaraportowano, \u017ce policja ukrai\u0144ska w przebraniu lub zamaskowaniu dokonywa\u0142a napad\u00f3w morderczych. (od wiosny ukrai\u0144ska policja ma nawet prawo prowadzenia \u015bledztwa). Do wielu Polak\u00f3w strzelano bez skrupu\u0142\u00f3w i bezkarnie. W tej chwili ten spos\u00f3b jest szczeg\u00f3lnie praktykowany. We Lwowie od kilku dni wprost co wieczora padaj\u0105 niewinni Polacy. Wczesnym latem kierownictwo ukrai\u0144skie wyda\u0142o rozkaz policji ukr. takiego likwidowania Polak\u00f3w. \u015aledztwa ukr. poci\u0105gaj\u0105 za sob\u0105 moc ofiar w \u017cyciu a jeszcze bardziej w zdrowiu. Mo\u017cna stwierdzi\u0107, \u017ce kategoria ofiar policji ukr. jest r\u00f3wnie liczna, jak ofiar band, a na terenie Lwowa nawet liczniejsza. Policja jest przewa\u017cnie cz\u0142onkami O.W.N.<\/p>\r\n

System mordowania ofiar jest \u015bci\u015ble ukrai\u0144ski. Bandy cz\u0119sto uprowadzaj\u0105 ofiary i morduj\u0105 na jakim\u015b pustkowiu lub w lesie, tak \u017ce trudno znale\u017a\u0107 zw\u0142oki. W stosunku do ofiar pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 metodami kozackimi. (niekt\u00f3re szczeg\u00f3\u0142y podali\u015bmy w li\u015bcie ofiar).<\/p>\r\n

Reakcja polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa jest r\u00f3\u017cna w zale\u017cno\u015bci od \u015brodowiska i terenu. Gdzie ludno\u015b\u0107 polska ma przewag\u0119 tam nastroje s\u0105 \u015bwietne. Polacy zorganizowali samoobron\u0119, odpieraj\u0105c ataki, np. s\u0142ynna wie\u015b Netreba, w pow. zbarskim, kt\u00f3ra dopiero ostatnio da\u0142a si\u0119 cz\u0119\u015bciowo zaskoczy\u0107 i straci\u0142a 18 ofiar zabitych i kilkana\u015bcie rannych. A ci\u0119\u017ckie s\u0105 warunki organizowania samoobrony. Ludno\u015b\u0107 polska nie posiada broni, w ka\u017cdym razie mniej ni\u017c Ukrai\u0144cy. Ci\u0105gle te\u017c nara\u017cana jest na rewizje ze strony Ukrai\u0144c\u00f3w i Niemc\u00f3w. Wskutek tego, nawet posiadana bro\u0144 jest cz\u0119sto niedost\u0119pna. Gdzie Polacy s\u0105 w mniejszo\u015bci tam prze\u017cywaj\u0105 gehenn\u0119 szykan, gr\u00f3\u017ab, i prze\u015bladowa\u0144. \u0179ycie codzienne tych ludzi jest straszne, a mimo to wielu z nich trwa z wiar\u0105 \u017ce moment wybawienia niedaleki. W wielu wypadkach ma miejsce ucieczka z zajmowanych plac\u00f3wek, by ratowa\u0107 \u017cycie, szczeg\u00f3lnie inteligencja. Ch\u0142opi na og\u00f3\u0142 wol\u0105 zgin\u0105\u0107 na swoich plac\u00f3wkach.<\/p>\r\n

Stanowisko w\u0142adz niemieckich wobec tej akcji jest neutralne. Niemcy o\u015bwiadczaj\u0105 otwarcie, \u017ce nie chc\u0105 si\u0119 zajmowa\u0107 \u201ekilkoma Polakami\u201d mordowanymi wtedy gdy tyle Niemc\u00f3w ginie. Wyj\u0105tkowo lokalne czynniki w imi\u0119 porz\u0105dku a szczeg\u00f3lnie z obawy, by nie wybuch\u0142a przedwcze\u015bnie wojna miedzy Polakami a Ukrai\u0144cami, gro\u017c\u0105ca zniszczeniem resztek ich w\u0142adzy i aparatu kontygent\u00f3w. Te nieliczne wyst\u0105pienia niemieckie zw\u0142aszcza w wypadkach mordowania Polak\u00f3w potrzebnych Niemcom jako fachowcy, daj\u0105 pomy\u015blne wyniki. Mord\u00f3w dokonuj\u0105 miejscowi Ukrai\u0144cy. Niemcy doskonale si\u0119 orientuj\u0105 kto kieruje t\u0105 akcj\u0105, lecz po kierownik\u00f3w nie si\u0119gaj\u0105. Widocznie akcja ta jest im potrzebna. Trzeba przyzna\u0107, \u017ce Polacy w tej chwili uwa\u017caj\u0105 tutaj za wroga nr 1 Ukrai\u0144c\u00f3w, a nie Niemc\u00f3w.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

2. Sprawozdanie okresowe 19.X.1943<\/strong><\/p>\r\n

Dzia\u0142 informacyjny.<\/p>\r\n

Okr\u0119g: Ma\u0142opolska Wschodnia.<\/p>\r\n

Terror ukrai\u0144ski.<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Ubieg\u0142y okres sprawozdawczy sta\u0142 w Ma\u0142opolsce Wschodniej pod znakiem terroru ukrai\u0144skiego. Terror taki istnia\u0142 zawsze, nawet w okresie rz\u0105d\u00f3w sanacyjnych, ale nie przybra\u0142 takich rozmiar\u00f3w terytorialnych, nie poci\u0105ga\u0142 tylu ofiar i nie towarzyszy\u0142y mu takie formy rozbestwienia, jak w chwili obecnej.<\/p>\r\n

G\u0142\u00f3wna fala terroru pojawi\u0142a si\u0119 w sierpniu br. i jeszcze nie osi\u0105gn\u0119\u0142a najwy\u017cszego poziomu. Akcja mordowania Polak\u00f3w zosta\u0142a zapocz\u0105tkowana w spos\u00f3b zorganizowany i w dalszym ci\u0105gu jest prowadzona planowo, z wielkim do\u015bwiadczeniem i przy u\u017cyciu ca\u0142ego aparatu ukrai\u0144skiej organizacji nacjonalistycznej (O.U.N.). S\u0105 na to dowody w tajnej bibu\u0142y O.U.N. od\u0142amu Bandery. \u015awiadcz\u0105 o tym ok\u00f3lniki i rozkazy przesy\u0142ane do\u0142om organizacyjnym, \u015bwiadcz\u0105 ulotki rozrzucane w\u015br\u00f3d ludno\u015bci polskiej. (przekazywali\u015bmy wcze\u015bniej). Najbardziej przekonywuj\u0105ce s\u0105 meldunki o sprawcach mord\u00f3w i napad\u00f3w. Wsz\u0119dzie stwierdzono, \u017ce robot\u0105 kieruje O.U.N. Bandery (rol\u0119 i znaczenie tej organizacji jako najwa\u017cniejszej grupy ukrai\u0144skiej omawiamy w osobnym obszernym referacie), pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 zorganizowanymi grupami bojowymi swych cz\u0142onk\u00f3w, cz\u0119sto z wykszta\u0142-ceniem \u015brednim, a nawet wy\u017cszym.<\/p>\r\n

Cz\u0142onkowie tych band pochodz\u0105 zwykle z terenu, gdzie s\u0105 dokonywane zbrodnie, cz\u0119sto z tej samej miejscowo\u015bci, zwykle z s\u0105siednich, rzadziej s\u0105 to grupy lotne, zajmuj\u0105ce si\u0119 mordami w spos\u00f3b zawodowy. W tym ostatnim wypadku by\u0142y anga\u017cowane grupy bojowe O.U.N. z Wo\u0142ynia (z cz\u0142onkami rekrutuj\u0105cymi si\u0119 w du\u017cym stopniu z Ma\u0142. Wschod. (szczeg\u00f3lnie w powiatach s\u0105siaduj\u0105cych z Wo\u0142yniem, jak Zbara\u017c, Brody, Kamionka Strumi\u0142owa, Rawa Ruska. By\u0142y wypadki wysy\u0142ania grup bojowych ze Lwowa i z pod Tarnopola na inne tereny, jak na przyk\u0142ad Podkarpacie, gdzie w tej chwili terror najbardziej szaleje. Ju\u017c na d\u0142ugo przed krwaw\u0105 akcj\u0105, rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 wojna nerw\u00f3w przeciw ludno\u015bci polskiej.<\/p>\r\n

Ukrai\u0144cy straszyli Polak\u00f3w, \u017ce wypadki wo\u0142y\u0144skie zostan\u0105 przeniesione na nasz teren. Radzono Polakom ucieczk\u0119 za San. M\u0142odzie\u017c ukrai\u0144ska zorganizowana w O.U.N. zacz\u0119\u0142a zachowywa\u0107 si\u0119 wrogo wobec Polak\u00f3w. \u015apiewy hajdamackie (piosenki na temat mordowania Polak\u00f3w) \u015bpiewano wsz\u0119dzie po wioskach i miastach, poci\u0105gach i na uroczysto\u015bciach ukrai\u0144skich. Formu\u0142k\u0105 powitania sta\u0142o si\u0119 powiedzenie, \u201eSmert Lachom\u201d. W okresie mordowania liczni Polacy otrzymywali i otrzymuj\u0105 liczne wezwania do natychmiastowego opuszczenia Ma\u0142opolski Wschodniej pod groz\u0105 zamordowania. Na domach polskich umieszcza si\u0119 specjalne znaki np. krzy\u017ce, nawet we Lwowie.<\/p>\r\n

Pierwotne zamiary, niezarzucane zreszt\u0105 i w chwili obecnej zamierza\u0142y do wywo\u0142ania og\u00f3lnej rzezi Polak\u00f3w, dokonywanej przez og\u00f3\u0142 miejscowej ludno\u015bci ukrai\u0144skiej co\u015b na wz\u00f3r Wo\u0142ynia. Do tego jeszcze na razie nie dosz\u0142o. Prawdopodobnie samo kierownictwo ukrai\u0144skie by\u0142o podzielone w tej sprawie. Istnieje bowiem powa\u017cna grupa, uwa\u017caj\u0105ca, \u017ce spo\u0142ecze\u0144stwo ukrai\u0144skie powinno na wszelki wypadek zachowa\u0107 sobie mo\u017cno\u015b\u0107 zrzucenia winy za zamordowanie Polak\u00f3w na sprawc\u00f3w nieznanych, a nawet na prowokator\u00f3w i obcych agent\u00f3w. Szczeg\u00f3lniej takie stanowisko zajmuje starsze spo\u0142ecze\u0144stwo, kt\u00f3re wiele sobie obiecuje po polityce mydlenia oczu. Dlatego wielu Ukrai\u0144c\u00f3w szczeg\u00f3lnie z po\u015br\u00f3d tych kt\u00f3rzy zajmuj\u0105 stanowiska spo\u0142eczne i administracyjne, usi\u0142uj\u0105 udawa\u0107, \u017ce z akcj\u0105 t\u0119pienia Polak\u00f3w nie maj\u0105 nic wsp\u00f3lnego. Ale przy tym zbrodni nie pot\u0119piaj\u0105.<\/p>\r\n

Pewna cz\u0119\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa obawia si\u0119 odpowiedzialno\u015bci (przysz\u0142ej) i mo\u017ce z tych wzgl\u0119d\u00f3w nie pochwala mord\u00f3w. Cz\u0119\u015b\u0107 ta jednak nie wp\u0142ywa na ca\u0142o\u015b\u0107, kt\u00f3ra cieszy si\u0119 z tego, co si\u0119 dzieje.<\/p>\r\n

Szczeg\u00f3lnie faryzejsk\u0105 rol\u0119 odgrywa cerkiew unicka (ukrai\u0144ska). Duchowie\u0144stwo jej tu i \u00f3wdzie bierze czynny udzia\u0142 w mordowaniu Polak\u00f3w, przez organizowanie band, ukrywanie sprawc\u00f3w, zacieranie \u015blad\u00f3w, a szczeg\u00f3lnie przez sianie niepewno\u015bci. Tej agitacji bandyckiej nie zaprzestano w wielu cerkwiach pomimo listu pasterskiego Szeptyckiego .<\/p>\r\n

Nawet w wielu parafiach czytany, w ka\u017cdym razie nie znalaz\u0142 nigdzie \u017cywszego odd\u017awi\u0119ku. Odpowiedzi\u0105 na ten list by\u0142o bardziej masowe mordowanie Polak\u00f3w. Podobnie jak i odezwa Polskiej Reprezentacji Politycznej niczego pozytywnego nie da\u0142a a tylko wywo\u0142a\u0142a rozgoryczenie w\u015br\u00f3d ludno\u015bci polskiej, nie zdaj\u0105cej sobie sprawy z w\u0142a\u015bciwego znaczenia tej deklaracji, s\u0105dz\u0105ca mylnie, \u017ce deklaracja jest przed\u0142u\u017ceniem starych b\u0142\u0119d\u00f3w ugodowo\u015bci czyli u\u0142atwienia Ukrai\u0144com \u201epokojowego\u201d likwidowania polsko\u015bci w Ma\u0142opolsce Wschodniej. Trzeba by\u0142o specjalnych wyja\u015bnie\u0144, a\u017ceby uspokoi\u0107 patriotyczne spo\u0142ecze\u0144stwo polskie na naszym terenie. Dowody rzeczowe o stanowisku duchowie\u0144stwa ukrai\u0144skiego s\u0105 w toku gromadzenia przez w\u0142a\u015bciwe czynniki polskie. Dlatego tymczasem og\u00f3lnie stwierdzamy. Kiedy wzywano duchownych ukrai\u0144skich do ofiar po pomoc religijn\u0105, zd\u0105\u017ca\u0142o si\u0119 \u017ce odmawiano s\u0142ownie takiej pomocy. W pogrzebach ofiar terroru wbrew zwyczajowi dotychczas panuj\u0105cemu, duchowni Grecko Kat. z regu\u0142y udzia\u0142u nie brali, nawet wtedy gdy ofiarami byli miejscowi ksi\u0119\u017ca \u0142aci\u0144scy. Wa\u017cnym przyczynkiem do tej sprawy s\u0105 fakty stwierdzone, \u017ce hersztami band byli synowie duchownych ukrai\u0144skich. Nasz s\u0105d potwierdzaj\u0105 Niemcy, kt\u00f3rzy nawet w kilku wypadkach byli zmuszeni \u015bci\u0105ga\u0107 duchownych ukrai\u0144skich z takich w\u0142a\u015bnie powod\u00f3w. W mordowaniu Polak\u00f3w na og\u00f3\u0142 nie przebiera si\u0119. Ofiary pochodz\u0105 ze wszystkich warstw. Tu i \u00f3wdzie mo\u017cna zaobserwowa\u0107 tendencje niszczenia przedstawicieli polskiej inteligencji, a zw\u0142aszcza polskiego duchowie\u0144stwa. Si\u0119gni\u0119to nawet do \u015bwiata naszej nauki (prof. dr Boles\u0142aw Ja\u0142owy). Og\u00f3lnie mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce likwidowano najbardziej patriotyczny i najbardziej ofiarny polski element .<\/p>\r\n

Trudno nam ustali\u0107 liczb\u0119 wszystkich ofiar chocia\u017cby w formie sumarycznej. Dlatego podawa\u0107 b\u0119dziemy listy w miar\u0119 nap\u0142ywania meldunk\u00f3w. Dzisiaj podajemy kilkana\u015bcie nazwisk i fakt\u00f3w, zastrzegaj\u0105c, \u017ce s\u0105 to listy i fakty mocno niekompletne. O ilo\u015bci ofiar lepiej mo\u017ce powie stwierdzenie, \u017ce nie ma dnia, w kt\u00f3rym by kilku Polak\u00f3w nie straci\u0142o \u017cycia.<\/p>\r\n

Na specjaln\u0105 uwag\u0119 zas\u0142uguje udzia\u0142 ukrai\u0144skiej policji w mordowaniu Polak\u00f3w. W kilku wypadkach zaraportowano, \u017ce policja ukrai\u0144ska w przebraniu lub zamaskowaniu dokonywa\u0142a napad\u00f3w morderczych. (od wiosny ukrai\u0144ska policja ma nawet prawo prowadzenia \u015bledztwa). Do wielu Polak\u00f3w strzelano bez skrupu\u0142\u00f3w i bezkarnie. W tej chwili ten spos\u00f3b jest szczeg\u00f3lnie praktykowany. We Lwowie od kilku dni wprost co wieczora padaj\u0105 niewinni Polacy. Wczesnym latem kierownictwo ukrai\u0144skie wyda\u0142o rozkaz policji ukr. takiego likwidowania Polak\u00f3w. \u015aledztwa ukr. poci\u0105gaj\u0105 za sob\u0105 moc ofiar w \u017cyciu a jeszcze bardziej w zdrowiu. Mo\u017cna stwierdzi\u0107, \u017ce kategoria ofiar policji ukr. jest r\u00f3wnie liczna, jak ofiar band, a na terenie Lwowa nawet liczniejsza. Policja jest przewa\u017cnie cz\u0142onkami O.W.N.<\/p>\r\n

System mordowania ofiar jest \u015bci\u015ble ukrai\u0144ski. Bandy cz\u0119sto uprowadzaj\u0105 ofiary i morduj\u0105 na jakim\u015b pustkowiu lub w lesie, tak \u017ce trudno znale\u017a\u0107 zw\u0142oki. W stosunku do ofiar pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 metodami kozackimi. (niekt\u00f3re szczeg\u00f3\u0142y podali\u015bmy w li\u015bcie ofiar).<\/p>\r\n

Reakcja polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa jest r\u00f3\u017cna w zale\u017cno\u015bci od \u015brodowiska i terenu. Gdzie ludno\u015b\u0107 polska ma przewag\u0119 tam nastroje s\u0105 \u015bwietne. Polacy zorganizowali samoobron\u0119, odpieraj\u0105c ataki, np. s\u0142ynna wie\u015b Netreba, w pow. zbarskim, kt\u00f3ra dopiero ostatnio da\u0142a si\u0119 cz\u0119\u015bciowo zaskoczy\u0107 i straci\u0142a 18 ofiar zabitych i kilkana\u015bcie rannych. A ci\u0119\u017ckie s\u0105 warunki organizowania samoobrony. Ludno\u015b\u0107 polska nie posiada broni, w ka\u017cdym razie mniej ni\u017c Ukrai\u0144cy. Ci\u0105gle te\u017c nara\u017cana jest na rewizje ze strony Ukrai\u0144c\u00f3w i Niemc\u00f3w. Wskutek tego, nawet posiadana bro\u0144 jest cz\u0119sto niedost\u0119pna. Gdzie Polacy s\u0105 w mniejszo\u015bci tam prze\u017cywaj\u0105 gehenn\u0119 szykan, gr\u00f3\u017ab, i prze\u015bladowa\u0144. \u0179ycie codzienne tych ludzi jest straszne, a mimo to wielu z nich trwa z wiar\u0105 \u017ce moment wybawienia niedaleki. W wielu wypadkach ma miejsce ucieczka z zajmowanych plac\u00f3wek, by ratowa\u0107 \u017cycie, szczeg\u00f3lnie inteligencja. Ch\u0142opi na og\u00f3\u0142 wol\u0105 zgin\u0105\u0107 na swoich plac\u00f3wkach.<\/p>\r\n

Stanowisko w\u0142adz niemieckich wobec tej akcji jest neutralne. Niemcy o\u015bwiadczaj\u0105 otwarcie, \u017ce nie chc\u0105 si\u0119 zajmowa\u0107 \u201ekilkoma Polakami\u201d mordowanymi wtedy gdy tyle Niemc\u00f3w ginie. Wyj\u0105tkowo lokalne czynniki w imi\u0119 porz\u0105dku a szczeg\u00f3lnie z obawy, by nie wybuch\u0142a przed-wcze\u015bnie wojna miedzy Polakami a Ukrai\u0144cami, gro\u017c\u0105ca zniszczeniem resztek ich w\u0142adzy i aparatu kontygent\u00f3w. Te nieliczne wyst\u0105pienia niemieckie zw\u0142aszcza w wypadkach mordowania Polak\u00f3w potrzebnych Niemcom jako fachowcy, daj\u0105 pomy\u015blne wyniki. Mord\u00f3w dokonuj\u0105 miejscowi Ukrai\u0144cy. Niemcy doskonale si\u0119 orientuj\u0105 kto kieruje t\u0105 akcj\u0105, lecz po kierownik\u00f3w nie si\u0119gaj\u0105. Widocznie akcja ta jest im potrzebna. Trzeba przyzna\u0107, \u017ce Polacy w tej chwili uwa\u017caj\u0105 tutaj za wroga nr 1 Ukrai\u0144c\u00f3w, a nie Niemc\u00f3w.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

3. List i Meldunek Topor\u00f3w, 30.I.44.<\/strong><\/p>\r\n

Kochany Dziadzio!<\/p>\r\n

Czekam z niecierpliwo\u015bci\u0105 par\u0119 s\u0142\u00f3w od Dziadzia, lecz nadaremnie. Jestem bardzo niespokojna tym milczeniem i obawiam si\u0119, czy bro\u0144 Bo\u017ce nie ma co z\u0142ego. Co do mnie, to czuj\u0119 si\u0119 okropnie. Straszne rzeczy dziej\u0105 si\u0119 w naszych stronach nie do opisania. Mo\u017ce jeszcze gorzej jak na Wo\u0142yniu. \u0179yjemy wszyscy w p\u0142omieniu mord\u00f3w i po\u017cogi. Nie ma dnia i nocy, a\u017ceby kogo\u015b nie zamordowano lub nie podpalono. Na Rudzie Prodzkiej zamordowano 120 rodzin i wie\u015b spalono, odleg\u0142o\u015b\u0107 od Toporowa 15 km, natomiast 5 km od Toporowa spalono 2 wsie, ofiar os\u00f3b dok\u0142adnie nie znana, na Grabowie odleg\u0142o\u015b\u0107 od Toporowa 10 km wymordowano le\u015bnictwo 5 os\u00f3b. Na wie\u015b Adamy bandyci napadli w nocy. Przyjemne czasy nasta\u0142y. Ju\u017c tydzie\u0144 czasu min\u0105\u0142, a ja jeszcze oka nie zamkn\u0119\u0142am, czuwam jak dzie\u0144 tak noc, si\u0142 i nerw\u00f3w brak, w dzie\u0144 jeszcze jako tako, ale noc jest straszna. Bardzo du\u017co Polak\u00f3w wyjecha\u0142o z naszych stron, ka\u017cdy kto mo\u017ce, ucieka przed mordercz\u0105 r\u0119k\u0105, kt\u00f3ra jest okropna. Prosz\u0119 pomy\u015ble\u0107, \u017cywcem w ogie\u0144 ludzi rzucaj\u0105, w og\u00f3le nie do opisania tego wszystkiego, co tu si\u0119 dzieje i co ludzie przechodz\u0105. Ja poleci\u0142am si\u0119 opiece Bo\u017cej, bo naprawd\u0119, \u017ce sama nie wiem, co mam robi\u0107, po\u0142o\u017cenie moje jest straszne. Ale trudno, gdy tyle ginie, wi\u0119c i ja mog\u0119 by\u0107 t\u0105 ofiar\u0105.<\/p>\r\n

Kochany Dziadzio, prosz\u0119 bardzo o par\u0119 s\u0142\u00f3w, co s\u0142ycha\u0107 u Was i czy jeste\u015bcie wszyscy zdrowi, jak r\u00f3wnie\u017c prosz\u0119 o modlitw\u0119 o si\u0142\u0119 wytrwania. A gdy d\u0142ugi czas nie b\u0119d\u0119 pisa\u0107, to znak, \u017ce ja ju\u017c nie \u017cyj\u0119, wtedy prosz\u0119 od czasu do czasu wspomnie\u0107 i pomodli\u0107 si\u0119 za moj\u0105 dusz\u0119. Prosz\u0119 si\u0119 nie gniewa\u0107, \u017ce prosz\u0119 o to, to jest ostatnia moja pro\u015bba. Ko\u0144cz\u0119 tych par\u0119 s\u0142\u00f3w, bo nie mog\u0119 na wi\u0119cej zdoby\u0107 si\u0119, gdy B\u00f3g pozwoli mi, napisz\u0119 wi\u0119cej, a mo\u017ce wpadn\u0119 do Lwowa. Teraz jest troch\u0119 trudniej, bo \u017c\u0105daj\u0105 pozwolenia od \u017candarmerii, a \u017candarmeria wydaje tylko na telegramy. Przepraszam za pismo, ale lepiej nie potrafi\u0119 pisa\u0107 i list ten pisz\u0119 na warcie nocnej o godz. 4 rano. Zasy\u0142am najserdeczniejsze pozdrowienia, \u015bciskam i ca\u0142uj\u0119 Dziadzia na zawsze \u017cyczliwa pozostaje<\/p>\r\n

Misia<\/p>\r\n

———-<\/p>\r\n

Meldunek. Sprawozdanie z listu z 14.II.44. Topor\u00f3w k\/Krasnego.<\/strong><\/p>\r\n

U nas dalej ci\u0119\u017cko, ale stoj\u0119 na swoim posterunku. Dalej pal\u0105 i morduj\u0105. W tamtym tygodniu zamordowali m\u0119\u017ca kuzynki, m\u0142ody 32 lat, mgr praw. Ci\u0119\u017ckie \u017cycie, cz\u0142owiek siedzi, jak na wygnaniu. Po ca\u0142ych nocach nie \u015bpi i chodzi jak cie\u0144.<\/p>\r\n

S.P.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

\u0179r\u00f3d\u0142a:<\/strong><\/p>\r\n

Poliszczuk W., Gorzka prawda, s. 95-97. Autor opar\u0142 si\u0119 na odezwie zamieszczonej w organie Prowidu OUN \u201eRozbudowa Naciji\u201d, nr 1-2 (13-14) ze stycznia-lutego 1929 r., s. 1-2; postanowieniach konferencji zamieszczonych w nr 3-4 i 5 za marzec, kwiecie\u0144 i maj z tego samego roku oraz fragmencie postanowie\u0144 zamieszczonych w pracy P. Mirczuka, Narys istoriji OUN\u2026, s. 98.
\r\nPoliszczuk powo\u0142ywa\u0142 si\u0119 na odezw\u0119 Pierwszego Kongresu Ukrai\u0144skich Nacjonalist\u00f3w z 1929 r., w kt\u00f3rej zapowiadano \u201eca\u0142kowite usuni\u0119cie okupant\u00f3w z ukrai\u0144skich ziem\u201d w toku \u201erewolucji narodowej\u201d.<\/p>\r\n

Warto zapozna\u0107 si\u0119 te\u017c z pracami przybli\u017caj\u0105cymi zagadnienia nacjonalizmu ukrai\u0144skiego z nieco innych pozycji. Patrz: T. Stryjek, Ukrai\u0144ska idea narodowa okresu mi\u0119dzywojennego. Analiza wybranych koncepcji, Wroc\u0142aw 2000: A. Wr\u00f3bel, Polska i Polacy w koncepcjach wsp\u00f3\u0142czesnych ukrai\u0144skich partii nacjonalistycznych ,Warszawa 2003.<\/p>\r\n

Dane dotycz\u0105ce zbrodni dokonanych w latach 1939-1947 na terenie r\u00f3\u017cnych powiat\u00f3w Ma\u0142opolski Wschodniej znale\u017a\u0107 mo\u017cna w obszernych i szczeg\u00f3\u0142owych pracach: H. Koma\u0144ski, Sz. Siekierka, Ludob\u00f3jstwo dokonane przez nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich na Polakach w wojew\u00f3dztwie tarnopolskim 1939-1946, Wroc\u0142aw 2004; K. Bulzacki, H. Koma\u0144ski, Sz. Siekierka, Ludob\u00f3jstwo dokonane przez nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich na Polakach w wojew\u00f3dztwie Lwowskim 1939-1947, Wroc\u0142aw 2006; Ludob\u00f3jstwo dokonane przez nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich na Polakach w wojew\u00f3dztwie stanis\u0142awowskim 1939-1946, Wroc\u0142aw 2007. Patrz te\u017c: Z. Konieczny, Zbrodnie nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich na ludno\u015bci cywilnej w Polsce po\u0142udniowo-wschodniej 1939-1947, Przemy\u015bl 2001; St. Jastrz\u0119bski, Kresy wschodnie we krwi. Rzecz o polskiej samoobronie, Warszawa 2001; Martyrologia polskiej ludno\u015bci w wojew\u00f3dztwie lwowskim w latach 1939-1947. Zbrodnie pope\u0142nione przez nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich, bmw. (2004); Ludob\u00f3jstwo ludno\u015bci polskiej przez OUN-UPA w wojew\u00f3dztwie stanis\u0142awowskim w latach 1939-1946\u201d,Warszawa 2004; Ludob\u00f3jstwo nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich na Polakach na Lubelszczy\u017anie w latach 1939-1947,Wroc\u0142aw 2007; L. Kuli\u0144ska, A. Roli\u0144ski (opr.) Antypolska akcja nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich w Ma\u0142opolsce Wschodniej w \u015bwietle dokument\u00f3w Rady G\u0142\u00f3wnej Opieku\u0144czej 1943-1944, Krak\u00f3w 2003; Kwestia Ukrai\u0144ska i eksterminacja ludno\u015bci polskiej w Ma\u0142opolsce Wschodniej w \u015bwietle dokument\u00f3w Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego, Krak\u00f3w 2004; Antypolska akcja OUN-UPA 1943-1944, Fakty i interpretacje. red. G. Motyka, D. Libionka, Warszawa 2002; Wo\u0142cza\u0144ski J., ks. Eksterminacja narodu polskiego i ko\u015bcio\u0142a rzymskokatolickiego przez ukrai\u0144skich nacjonalist\u00f3w w Ma\u0142opolsce Wschodnie w latach 1939-1945. Materia\u0142y \u017ar\u00f3d\u0142owe. cz\u0119\u015b\u0107 I ( Krak\u00f3w 2005), cz\u0119\u015b\u0107 II – (Krak\u00f3w 2006); Anczarski J. Kronikarskie zapisy z lat cierpie\u0144 i grozy w Ma\u0142opolsce Wschodniej 1939-1946, Krak\u00f3w 1996; Blacharski Cz. Petruniu Ne ubijaj mene, Krak\u00f3w 1999; Korman A. Nieukarane zbrodnie SS – Galizien z lat 1943-1945, Londyn 1990; Rozmiary i metody eksterminacji kresowej ludno\u015bci polskiej przez terroryst\u00f3w OUN-UPA, w latach 1939 – 1947, \u201eNa Rubie\u017cy\u201d, nr 3 (13), 1995; Osobowe i materialne straty Polak\u00f3w wynik\u0142e z dzia\u0142alno\u015bci terroryst\u00f3w, \u201eSemper Fidelis\u201d nr 2 (15), 1993; Pi\u0105te przykazanie Boskie: nie zabijaj!, London 1989; Stosunek UPA do Polak\u00f3w na ziemiach po\u0142udniowo-wschodnich II Rzeczypospolitej, Wroc\u0142aw 2002; Ludob\u00f3jstwo UPA na ludno\u015bci polskiej. Dokumentacja fotograficzna, Wroc\u0142aw 2003 i w wielu innych pracach na ten temat.<\/p>\r\n

Szerzej na ten temat R. Torzecki, Kwestia ukrai\u0144ska w polityce III Rzeszy 1933-1945, Warszawa 1972; Polacy i Ukrai\u0144cy. Sprawa ukrai\u0144ska w czasie II wojny \u015bwiatowej na terenie II Rzeczypospolitej, Warszawa 1993.<\/p>\r\n

W miejscowo\u015bci Soroki k. Buczacza rozbijano g\u0142\u00f3wki niemowl\u0119tom.
\r\nWarto zapozna\u0107 si\u0119 z dokumentami zawartymi w tomie II Dziej\u00f3w Komitetu Ziem Wschodnich\u2026, szczeg\u00f3lnie s.143-183.
\r\nDzieje Komitetu Ziem Wschodnich\u2026, t. 2, s. 143-183;
\r\nIntelligenzaktion (akcja \u201einteligencja\u201d) – niemiecki akt ludob\u00f3jstwa skierowany przeciwko polskiej elicie, g\u0142\u00f3wnie inteligencji na terenie ziem polskich w\u0142\u0105czonych do III Rzeszy, w trakcie kt\u00f3rej zaplanowano i metodycznie zrealizowano rozstrzelanie oko\u0142o 50 tys. nauczycieli, ksi\u0119\u017cy, przedstawicieli ziemia\u0144stwa, wolnych zawod\u00f3w, dzia\u0142aczy spo\u0142ecznych i politycznych oraz emerytowanych wojskowych. Kolejnych 50 tys. deportowano do oboz\u00f3w koncentracyjnych, gdzie prze\u017cy\u0142 tylko znikomy procent[1]. Egzekucje wykonywano od wrze\u015bnia 1939 do kwietnia 1940 roku w r\u00f3\u017cnych regionach Polski. Odpowiednikiem tej akcji na terenie Generalnego Gubernatorstwa by\u0142a \u201eAkcja AB\u201d (Au\u00c3\u0178erordentliche Befriedungsaktion – Nadzwyczajna Akcja Pacyfikacyjna), przeprowadzona mi\u0119dzy majem a lipcem 1940.<\/p>\r\n

Generalny Plan Wschodni (niem. Generalplan Ost, GPO) – nazistowski plan osiedle\u0144czy i germanizacyjny terytori\u00f3w Europy \u015arodkowo-Wschodniej i Wschodniej, po\u0142o\u017conych na wsch\u00f3d od granicy III Rzeszy sprzed wrze\u015bnia 1939. Generalny Plan Wschodni wynika\u0142 z wcze\u015bniejszych za\u0142o\u017ce\u0144 narodowosocjalistycznych idei zdobycia „przestrzeni \u017cyciowej” (niem. Lebensraum), nale\u017cnej, wed\u0142ug doktryny niemieckiego narodowego socjalizmu, niemieckiej „rasie pan\u00f3w” (niem. Herrenvolk, Herrenrasse), oraz hitlerowskiej interpretacji ideologii Drang nach Osten.<\/p>\r\n

W. Filar, Dzia\u0142ania UPA przeciwko Polakom na Wo\u0142yniu i w Galicji Wschodniej latach 1943-1944. Podobie\u0144stwa i r\u00f3\u017cnice i Hryciuk G. Akcje UPA przeciwko Polakom po ponownym zaj\u0119ciu Wo\u0142ynia i Galicji Wschodnie przez Armi\u0119 Czerwona w 1944 roku [w:] Antypolska akcja\u2026 , s. 41-58, 101-117.<\/p>\r\n

L. Popek, Losy ksi\u0119\u017cy rzymskokatolickich na Wo\u0142yniu i w Galicji Wschodniej latach 1943-1944 [w:] Antypolska akcja OUN-UPA\u2026, s. 76-80; ksi\u0105dz J. Wo\u0142cza\u0144ski, Eksterminacja narodu polskiego i ko\u015bcio\u0142a rzymskokatolickiego przez ukrai\u0144skich nacjonalist\u00f3w w Ma\u0142opolsce Wschodnie w latach 1939-1945. Materia\u0142y \u017ar\u00f3d\u0142owe. Cz\u0119\u015b\u0107 I (Krak\u00f3w 2005), cz\u0119\u015b\u0107 II (Krak\u00f3w 2006); J. Anczarski, Kronikarskie zapisy z lat cierpie\u0144 i grozy w Ma\u0142opolsce Wschodniej 1939-1946, Krak\u00f3w 1996.<\/p>\r\n

W. Poliszczuk, Dowody zbrodni OUN i UPA…., s. 539. Dokument w postaci odpisu zosta\u0142 przes\u0142any W. Poliszczukowi z adnotacj\u0105: O\u015brodek Karta, Archiwum Wschodnie, sygn. M. II\/30\/1, AC.506 z 15 XI 1996.<\/p>\r\n

Czasem mordowano dzieci szczeg\u00f3lnie okrutnie np. przez rozdzieranie n\u00f3\u017cek (z morderczym has\u0142em \u201eTy\u015b polski orze\u0142\u201d), czy rozdzieraj\u0105c im usta (\u201ePolska od morza do morza\u201d), jeszcze \u017cywym wyrywano ko\u0144czyny, j\u0119zyki, wyk\u0142uwano oczy, tak um\u0119czone nabijano na wid\u0142y. Patrz: Listy pracownicy Polskiego Komitetu Opieku\u0144czego, (Dzieje Komitetu Ziem Wschodnich…, tom 2, s. 802) oraz materia\u0142 pt. \u201eWie\u015b Rozwa\u017c pow. Z\u0142ocz\u00f3w (1944)\u201d, (Dzieje Komitetu Ziem Wschodnich…, tom 2, s. 742).
\r\nOwo \u201eprzebieranie\u201d si\u0119 banderowc\u00f3w w mundury, stroje niemieckie, sowieckie, a nawet polskie by skuteczniej wdziera\u0107 si\u0119 do polskich wsi i domostw opisanej jest w wielu relacjach. Patrz zbiory relacji w opr. L. Kuli\u0144skiej: \u201eDzieci Kres\u00f3w\u201d, Warszawa 2003; \u201eDzieci Kres\u00f3w II\u201d, Krak\u00f3w 2006; \u201eDzieci Kres\u00f3w III\u201d, Krak\u00f3w 2009.
\r\nW. Filar, Dzia\u0142ania UPA przeciwko Polakom na Wo\u0142yniu i w Galicji Wschodniej latach 1943-1944\u2026, s. 53.
\r\nSiostra Anna \u0179akowska, s\u0142u\u017cebniczka staromiejska, kt\u00f3ra prowadzi\u0142a sierociniec we wsi Hnilice Wielkie w pow. zbarskim 2 listopada 1944 zosta\u0142a wraz z siostr\u0105 Helen\u0105 uduszona przez banderowc\u00f3w sznurem, a nast\u0119pnie zakopana w rowie na podw\u00f3rzu sieroci\u0144ca. Pisze o tym Leon Popek, \u201eLosy ksi\u0119\u017cy rzymskokatolickich\u2026, s. 78.<\/p>\r\n

Nie mo\u017cna zapomina\u0107, \u017ce przesiedlani Ukrai\u0144cy wyje\u017cd\u017cali z dobytkiem, maj\u0105c zapewnione bezpiecze\u0144stwo i stosunkowo komfortowe warunki transportu, podczas gdy dziesi\u0105tki tysi\u0119cy ofiar OUN-UPA ocali\u0142o tylko \u017cycie.<\/p>\r\n

O. Iwach, Bojowa surma Ukrainy, Winnipeg 1931, s.1-2.
\r\nOdnaleziony przez autork\u0119 w Centralnym Archiwum MSWiA, zesp\u00f3\u0142 SN, t. 513.<\/p>\r\n

Dokument odnaleziony przez autork\u0119 w CA MSWiA, zesp\u00f3\u0142 SN, t. 513.<\/p>\r\n

Odnaleziony przez autork\u0119 kr\u00f3tki list i meldunek, Topor\u00f3w 30.I.1944, Podpis Misia i S.P., adnotacja archiwistow I-A-a\/31. W :CA MSWiA, zesp\u00f3\u0142 SN,t. 513. Topor\u00f3w nied\u0142ugo potem zosta\u0142 napadni\u0119ty przez Ukrainc\u00f3w, a jego polscy mieszka\u0144cy wymordowani.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Przyw\u00f3dcy i dzia\u0142acze Organizacj\u0105 Ukrai\u0144skich Nacjonalist\u00f3w, sponsorowani z kasy wrog\u00f3w Polski, \u015bci\u015ble wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105c z wi\u0119kszo\u015bci\u0105 kleru greckokatolickiego skupionego wok\u00f3\u0142 Andrieja Szeptyckiego i ukrai\u0144sk\u0105 inteligencj\u0105, kieruj\u0105c si\u0119 wzorowan\u0105 na faszyzmie siln\u0105 i brutaln\u0105 ideologi\u0105 – etnicznej nienawi\u015bci i zaboru, postanowili pod szczytnymi has\u0142ami budowy „Samostijnej Ukrainy” zrealizowa\u0107 plan pozbycia si\u0119 ludno\u015bci polskiej ze wschodnich wojew\u00f3dztw Rzeczypospolitej […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[215],"tags":[65,188,17,59],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/108305"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=108305"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/108305\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=108305"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=108305"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=108305"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}