{"id":107905,"date":"2019-05-13T21:46:31","date_gmt":"2019-05-14T01:46:31","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=107905"},"modified":"2019-05-13T13:46:39","modified_gmt":"2019-05-13T17:46:39","slug":"kulturkampf-wojna-o-katolicka-dusze-polski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=107905","title":{"rendered":"Kulturkampf \u2013 wojna o katolick\u0105 dusz\u0119 Polski"},"content":{"rendered":"

Kulturkampf nie pokona\u0142 Ko\u015bcio\u0142a w Polsce. Kanclerz Bismarck tej walki nie wygra\u0142. Polacy w zaborze pruskim pozostali katolikami. Pozostali r\u00f3wnie\u017c przede wszystkim Polakami. Solidarno\u015b\u0107 narodowa pod panowaniem pruskim by\u0142a rzeczywisto\u015bci\u0105, a nie has\u0142em. Odrodzenie pa\u0144stwa polskiego w rezultacie geopolitycznej rewolucji w roku 1918 zasta\u0142o ich w dobrej formie. Cho\u0107by Powstanie Wielkopolskie jest tego dobrym przyk\u0142adem<\/em> – m\u00f3wi w rozmowie z PCh24.pl prof. Marek Kornat (UKSW, IPN).<\/strong> <\/em><\/strong><\/p>\r\n

Kiedy w\u0142adze Prus rozpocz\u0119\u0142y walk\u0119 z Ko\u015bcio\u0142em Katolickim w Polsce?<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Walka z Ko\u015bcio\u0142em, czyli tzw. Kulturkampf<\/em> oficjalnie rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 w roku 1871 i trwa\u0142a do roku 1878, co sprawia, \u017ce m\u00f3wi\u0107 nale\u017cy o siedmioletniej kampanii, rozpocz\u0119tej niemal natychmiast po zjednoczeniu Niemiec. Polscy katolicy stanowili znaczn\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107 pod zaborczym panowaniem Hohenzollern\u00f3w, a wi\u0119c w spos\u00f3b naturalny stanowili g\u0142\u00f3wn\u0105 grup\u0119 prze\u015bladowanych w czasie Kulturkampfu<\/em>.<\/p>\r\n

W roku 1874 \u201ewalk\u0119 o kultur\u0119\u201d rozci\u0105gni\u0119to na ca\u0142\u0105 Rzesz\u0119, a uczyni\u0142 to kanclerz Bismarck, kt\u00f3ry cieszy\u0142 si\u0119 s\u0142aw\u0105 tw\u00f3rcy \u201eniemieckiej jedno\u015bci\u201d.<\/p>\r\n

Stworzenie terminu Kulturkampf<\/em> przypisuje si\u0119 z kolei niemieckiemu cz\u0142owiekowi nauki, a konkretnie fizjologowi i politykowi orientacji liberalnej – Rudolfowi Vichrowowi.<\/p>\r\n

Jaki by\u0142 sens Kulturkampfu?<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Odpowied\u017a jest prosta – chodzi\u0142o o powr\u00f3t do \u201educha 1517 roku\u201d, a by\u0142 to duch antyrzymski i antykatolicki. Kulturkampf<\/em> mia\u0142 przynie\u015b\u0107 przede wszystkim dwa rozstrzygni\u0119cia: os\u0142abi\u0107 Ko\u015bci\u00f3\u0142 w Niemczech i ugodzi\u0107 w Polak\u00f3w na terenie zaboru pruskiego.<\/p>\r\n

Dlaczego to w\u0142a\u015bnie walka z Ko\u015bcio\u0142em Katolickim by\u0142a dla Prusak\u00f3w tak wa\u017cnym, je\u015bli nie najwa\u017cniejszym elementem germanizacji Polak\u00f3w?<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Zaborca czu\u0142 nierozerwalny od wiek\u00f3w zwi\u0105zek katolicyzmu i polsko\u015bci, i dlatego pragn\u0105\u0142 uczyni\u0107 z Polak\u00f3w \u201ePrusak\u00f3w polskoj\u0119zycznych\u201d, o czym zreszt\u0105 otwarcie m\u00f3wiono w Berlinie. Od deklaracji do realizacji wiod\u0142a jednak d\u0142uga droga. Z perspektywy historycznej powiedzie\u0107 mo\u017cna, i\u017c dopiero skuteczny Kulturkampf<\/em> m\u00f3g\u0142 sprawi\u0107, \u017ce to marzenie stanie si\u0119 upragnion\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105.<\/p>\r\n

Oczywi\u015bcie t\u0142umacz\u0105c intencje Bismarcka, nie mo\u017cemy zapomina\u0107, \u017ce nie tylko motyw walki z Polakami mu towarzyszy\u0142. Chodzi\u0142o bowiem r\u00f3wnie\u017c o zmniejszenie roli Ko\u015bcio\u0142a Katolickiego w \u017cyciu publicznym ca\u0142ej Rzeszy Niemieckiej, a \u015bci\u015ble rzecz ujmuj\u0105c – utr\u0105cenie jego wp\u0142ywu na kszta\u0142towanie \u015bwiadomo\u015bci ludzkiej.<\/p>\r\n

Dlaczego na polskich ziemiach zagarni\u0119tych przez Prusy g\u0142\u00f3wny punkt walki z Ko\u015bcio\u0142em Katolickim polega\u0142 na odizolowaniu go od Stolicy Apostolskiej?<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Apoteoza pa\u0144stwa – wywodz\u0105ca si\u0119 z heglizmu – nie znosi istnienia instytucji niezawis\u0142ej od w\u0142adzy politycznej, zewn\u0119trznej wobec tego pa\u0144stwa, domagaj\u0105cego si\u0119 lojalno\u015bci i obediencji. Niemcy jako II Rzesza chcia\u0142y sta\u0107 si\u0119 naprawd\u0119 \u201eewangelickim cesarstwem narodu niemieckiego\u201d i by\u0107 zaprzeczeniem katolickiego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego – jak niedawno przypomnia\u0142 to prof. Grzegorz Kucharczyk, autor ksi\u0105\u017cki o Kulturkampfie<\/em>.<\/p>\r\n

Zwierzchnictwo zewn\u0119trzne, jakiego domaga si\u0119 Stolica Apostolska jako nadrz\u0119dna w\u0142adza nad Ko\u015bcio\u0142em, nie jest do pogodzenia z tym zamys\u0142em. Konkretnie Kulturkampf<\/em> ni\u00f3s\u0142 polityk\u0119 ko\u015bcieln\u0105 polegaj\u0105c\u0105 na mianowaniu duchownych przez pa\u0144stwo, a tak\u017ce ich kszta\u0142ceniu. Narzucono te rozstrzygni\u0119cia ca\u0142kowicie arbitralnie. <\/em><\/p>\r\n

Wywo\u0142any przez Pana powr\u00f3t do \u201educha 1517 roku\u201d polega\u0142 na kontynuowaniu \u201etradycji\u201d z czas\u00f3w Marcina Lutra, czyli konfiskacie maj\u0105tk\u00f3w ko\u015bcielnych, zmuszaniu biskup\u00f3w do sk\u0142adania przysi\u0119gi na wierno\u015b\u0107 kr\u00f3lowi pruskiemu i masowej protestantyzacji Polak\u00f3w. W jakim stopniu uda\u0142o si\u0119 wykona\u0107 ten antykatolicki plan?<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Pocz\u0105tkowo nast\u0105pi\u0142o gwa\u0142towne, bardzo stanowcze uderzenie w Ko\u015bci\u00f3\u0142. Po tym starciu przyszed\u0142 jednak pontyfikat Leona XIII – papie\u017ca dyplomaty, wybranego wiosn\u0105 1878 roku. Wtedy te\u017c rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 proces \u201eodpr\u0119\u017cenia\u201d.<\/p>\r\n

Taktyczna ugoda Watykan-Berlin z\u0142agodzi\u0142a najdotkliwsze postanowienia ustawodawcze. Z niekt\u00f3rych z nich rz\u0105d niemiecki wycofa\u0142 si\u0119 w latach 80. XIX wieku, ale na przyk\u0142ad zakaz dzia\u0142alno\u015bci jezuit\u00f3w na terytorium wilhelmi\u0144skiej Rzeszy utrzymano w mocy do ko\u0144ca jej istnienia.<\/p>\r\n

Bilans Kulturkampfu<\/em> nadal jest przedmiotem spor\u00f3w. Historyk polski, socjalista Henryk Wereszycki uwa\u017ca\u0142, \u017ce Bismarck walki tej nie wygra\u0142. Od siebie doda\u0142bym, i\u017c na pewno nie zdo\u0142a\u0142 rozerwa\u0107 zwi\u0105zku katolicyzmu i polsko\u015bci. Wytworzy\u0142 natomiast ducha walki z Ko\u015bcio\u0142em, kt\u00f3ry zaistnia\u0142 w \u201eduszy niemieckiej\u201d.<\/p>\r\n

Takie rozwi\u0105zania jak \u015bluby cywilne znane ju\u017c w napoleo\u0144skiej Francji czy zakaz subsydiowania Ko\u015bcio\u0142a pod jak\u0105kolwiek postaci\u0105, albo prawo jednostki do wyst\u0119powania z Ko\u015bcio\u0142a poprzez deklaracj\u0119 z\u0142o\u017con\u0105 przed upe\u0142nomocnionym s\u0119dzi\u0105 – to wszystko zasady \u201ekanoniczne\u201d dzisiejszej postchrze\u015bcija\u0144skiej cywilizacji. G\u0142osi je z emfaz\u0105 dzisiejszy liberalizm i u nas. <\/em><\/p>\r\n

Jak Polacy reagowali na te antykatolickie dzia\u0142ania? Czy podejmowali pr\u00f3by przeciwstawiania si\u0119 tego typu kampaniom?<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Musimy tu pami\u0119ta\u0107 o polskim ruchu narodowym – o\u017cywionym w zaborze pruskim za spraw\u0105 wypadk\u00f3w Wiosny Lud\u00f3w w 1848 roku. Wielki Libelt jawi si\u0119 jego patronem, za spraw\u0105 nie tylko swojej filozofii narodowej, ale i Ligi Narodowej, kt\u00f3r\u0105 za\u0142o\u017cy\u0142. Ruch ten pok\u0142ada\u0142 nadzieje w pracy organicznej.<\/p>\r\n

Kulturkampf<\/em> sprawi\u0142, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 zbli\u017cy\u0142 si\u0119 do narodu; \u017ce sta\u0142 si\u0119 jego ostoj\u0105; \u017ce nie by\u0142o mo\u017cna rozerwa\u0107 solidarno\u015bci narodowej i religijnej Polak\u00f3w. <\/em><\/p>\r\n

Jak na t\u0119 sytuacj\u0119 patrzono z Watykanu?<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Stolica Apostolska obserwowa\u0142a wrogie post\u0119powanie pa\u0144stwa niemieckiego wobec Ko\u015bcio\u0142a. By\u0142a jednak pozbawiona \u015brodk\u00f3w skutecznego dzia\u0142ania. Przeciw Ko\u015bcio\u0142owi zwr\u00f3ci\u0142o si\u0119 najpot\u0119\u017cniejsze mocarstwo \u00f3wczesnego \u015bwiata – Zjednoczone Niemcy. Dyplomacja – w kt\u00f3rej papiestwo pok\u0142ada\u0142o nadzieje – w\u0142a\u015bciwie zawiod\u0142a. \u201eOdwil\u017c\u201d, jak wspomina\u0142em, przyni\u00f3s\u0142 dopiero pontyfikat Leona XIII. <\/em><\/p>\r\n

Jak\u0105 rol\u0119 w okresie poprzedzaj\u0105cym Kulturkampf i w jego trakcie odegra\u0142 prymas Mieczys\u0142aw Led\u00f3chowski?<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Obj\u0105\u0142 on urz\u0105d arcybiskupa gnie\u017anie\u0144skiego i pozna\u0144skiego jako zawodowy dyplomata, maj\u0105c poparcie rz\u0105du pruskiego. Uchodzi\u0142 w oczach Polak\u00f3w za przedstawiciela ugodowo nastawionego wobec zaborczego pa\u0144stwa. Jawi\u0142 si\u0119 cz\u0142owiekiem, w kt\u00f3rym \u201ewszystko jest rzymskie\u201d.<\/p>\r\n

Prymas Led\u00f3chowski, maj\u0105cy opini\u0119 cz\u0142owieka pe\u0142nego dystansu w stosunku do polskich aspiracji narodowych, sta\u0142 si\u0119 narodowym bohaterem. Utraciwszy mo\u017cliwo\u015b\u0107 sprawowania w\u0142adzy po uwi\u0119zieniu, ustanowi\u0142 tajnego delegata w osobie ks. Jana Ko\u017amiana, kt\u00f3ry sprawowa\u0142 w ten spos\u00f3b przez jaki\u015b czas zarz\u0105d obydwu zwi\u0105zanych uni\u0105 personaln\u0105 diecezji gnie\u017anie\u0144skiej i pozna\u0144skiej. To tylko jeden ze \u015brodk\u00f3w zaradczych w okoliczno\u015bciach nadzwyczajnych.<\/p>\r\n

Led\u00f3chowski wyra\u017anie dba\u0142 o to, aby nie zaistnia\u0142y jego zwi\u0105zki z polskim ruchem narodowym w Prusach, chocia\u017c kiedy na Soborze Watyka\u0144skim I (1869-1870) zacz\u0105\u0142 podpisywa\u0107 si\u0119 jako prymas Polski – wzbudzi\u0142 pierwszy niepok\u00f3j rz\u0105du w Berlinie. Trwa\u0142 do ko\u0144ca przy swojej linii. Kiedy jednak dostrzeg\u0142, \u017ce nast\u0119puje zagro\u017cenie wolnego bytu Ko\u015bcio\u0142a, a przede wszystkim jego \u017cywotnych i niezbywalnych praw, zdoby\u0142 si\u0119 na sprzeciw, za co zap\u0142aci\u0142 wi\u0119zieniem. <\/em><\/p>\r\n

Dlaczego prymas Led\u00f3chowski uzna\u0142, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 Katolicki w zaborze pruskim powinien prowadzi\u0107 polityk\u0119 ust\u0119pstw wobec Berlina?<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Przede wszystkim wskaza\u0107 trzeba na niemo\u017cliwo\u015b\u0107 skutecznego oparcia si\u0119 Ko\u015bcio\u0142a w Prusach w walce przeciw pa\u0144stwu. Mimo wszystko, by\u0142o to wyznanie mniejszo\u015bciowe. Uwik\u0142anie Ko\u015bcio\u0142a w polityk\u0119 jawi\u0142o si\u0119 inn\u0105 gro\u017ab\u0105, kt\u00f3rej Led\u00f3chowski chcia\u0142 za wszelk\u0105 cen\u0119 unikn\u0105\u0107.<\/p>\r\n

Wyst\u0119powa\u0142y te\u017c szersze uwarunkowania, powiedzia\u0142bym, europejskie. Nie by\u0142y one dla Ko\u015bcio\u0142a pomy\u015blne. We Francji post\u0119powa\u0142 proces laicyzacji i rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 gwa\u0142towna ofensywa wojuj\u0105cego liberalizmu. W Rosji trwa\u0142y prze\u015bladowania katolik\u00f3w. Wreszcie, wskaza\u0107 trzeba, i\u017c Led\u00f3chowski to dyplomata z powo\u0142ania i w ka\u017cdym calu. Taki kto\u015b raczej nigdy nie stawia na starcie, dop\u00f3ki nie wyczerpie \u015brodk\u00f3w negocjacji.<\/p>\r\n

Kto i dlaczego podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 o zamkni\u0119ciu prymasa Led\u00f3chowskiego w wi\u0119zieniu w Ostrowie Wielkopolskim?<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Nast\u0105pi\u0142o to 3 lutego 1874 roku, a o uwi\u0119zieniu polskiego hierarchy zadecydowa\u0142 rz\u0105d pruski. W sumie dosz\u0142o do kumulacji wyrok\u00f3w, jakie zas\u0105dzi\u0142y na niego s\u0105dy pruskie za r\u00f3\u017cne przewinienia polegaj\u0105ce na \u0142amaniu zarz\u0105dze\u0144 i ustawodawstwa wprowadzonego w ramach Kulturkampfu<\/em>. Razem wypada\u0142o pi\u0119\u0107 lat wi\u0119zienia.<\/p>\r\n

Przebywaj\u0105c za kratami Led\u00f3chowski dosta\u0142 nominacj\u0119 kardynalsk\u0105 od Piusa IX. Po dw\u00f3ch latach opu\u015bci\u0142 wi\u0119zienne mury, ale zosta\u0142 skazany na przymusowe wygnanie. Wyjecha\u0142 do Rzymu i osiad\u0142 w Watykanie, obejmuj\u0105c kierownictwo presti\u017cowej dykasterii, jak\u0105 jest od utworzenia w XVII wieku Kongregacja Propagandy Wiary, dzisiejsza Kongregacja Nauki Wiary.<\/p>\r\n

Kasacja zas\u0105dzonych wyrok\u00f3w nast\u0105pi\u0142a w roku 1888. By\u0142 to pami\u0119tny \u201erok trzech cesarzy\u201d w Niemczech. Mi\u0119dzy Berlinem a Stolic\u0105 Apostolsk\u0105 panowa\u0142a ju\u017c odwil\u017c, bowiem w roku 1878 rozpocz\u0105\u0142 Bismarck walk\u0119 z socjalizmem, wprowadzaj\u0105c ustawy wyj\u0105tkowe, co sprawi\u0142o, \u017ce by\u0142 zmuszony zostawi\u0107 walk\u0119 z Ko\u015bcio\u0142em, aby unikn\u0105\u0107 konfrontacji na dw\u00f3ch frontach.<\/p>\r\n

Czy antykatolickie represje i protestantyzacja Ko\u015bcio\u0142a Katolickiego na ziemiach polskich przynios\u0142y zamierzony efekt? Jak ocenia Pan skutki tych dzia\u0142a\u0144?<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 polski nie zosta\u0142 pokonany. Bismarck tej walki nie wygra\u0142. Polacy w zaborze pruskim pozostali katolikami. Pozostali r\u00f3wnie\u017c przede wszystkim Polakami. Solidarno\u015b\u0107 narodowa pod panowaniem pruskim by\u0142a rzeczywisto\u015bci\u0105, a nie has\u0142em. Odrodzenie pa\u0144stwa polskiego w rezultacie geopolitycznej rewolucji w roku 1918 zasta\u0142o ich w dobrej formie. Cho\u0107by Powstanie Wielkopolskie jest tego dobrym przyk\u0142adem.<\/p>\r\n

Dzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119.<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Tomasz D. Kolanek<\/p>\r\n

Za: PoloniaChristiana – pch24.pl (2019-05-12)<\/a><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Kulturkampf nie pokona\u0142 Ko\u015bcio\u0142a w Polsce. Kanclerz Bismarck tej walki nie wygra\u0142. Polacy w zaborze pruskim pozostali katolikami. Pozostali r\u00f3wnie\u017c przede wszystkim Polakami. Solidarno\u015b\u0107 narodowa pod panowaniem pruskim by\u0142a rzeczywisto\u015bci\u0105, a nie has\u0142em. Odrodzenie pa\u0144stwa polskiego w rezultacie geopolitycznej rewolucji w roku 1918 zasta\u0142o ich w dobrej formie. Cho\u0107by Powstanie Wielkopolskie jest tego dobrym przyk\u0142adem […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[132,196],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/107905"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=107905"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/107905\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=107905"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=107905"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=107905"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}