{"id":107690,"date":"2019-04-26T09:36:45","date_gmt":"2019-04-26T13:36:45","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=107690"},"modified":"2019-04-26T09:36:45","modified_gmt":"2019-04-26T13:36:45","slug":"mity-kolonializmu-bogdan-dobosz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=107690","title":{"rendered":"Mity kolonializmu – Bogdan Dobosz<\/em>"},"content":{"rendered":"

Problem kolonializmu \u0142\u0105czony jest dzi\u015b ze zjawiskiem imigracji w Europie i upatruje si\u0119 w nim rodzaj kary za przesz\u0142o\u015b\u0107. Epok\u0119 kolonializmu uwa\u017ca si\u0119 przy tym za co\u015b w rodzaju \u201egrzechu pierworodnego\u201d naszej cywilizacji, kt\u00f3ry ma wywo\u0142ywa\u0107 w Europejczykach poczucie winy i otwiera\u0107 granice przed przybyszami.<\/strong><\/p>\r\n

Kolonializm ma na swoim koncie wiele grzech\u00f3w, ale te\u017c dorobek pozytywny, w tym pewn\u0105 misj\u0119 cywilizacyjn\u0105. W ostatnich latach dominuje jednak podej\u015bcie maj\u0105ce niewiele wsp\u00f3lnego z prawd\u0105 historyczn\u0105, za to b\u0119d\u0105ce wygodnym narz\u0119dziem ideologicznym – zw\u0142aszcza dla lewicy – do walki z tradycyjnymi warto\u015bciami.<\/p>\r\n

Prawda o epoce kolonialnej jest bardziej z\u0142o\u017cona. Kiedy og\u0142aszano niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Konga Brazzaville w roku 1960, francuski spadochroniarz przyst\u0105pi\u0142 do zdejmowania z masztu w centrum stolicy tr\u00f3jkolorowej flagi, na co momentalnie zareagowa\u0142 pierwszy prezydent kraju Fulbert Youlou \u017c\u0105daniem, by obok flagi kongijskiej pozostawi\u0107 sztandar Francji. Kongijski prezydent powiedzia\u0142 wtedy:<\/p>\r\n

– Nie powinno si\u0119 rozdziela\u0107 matki i dziecka<\/em>.<\/p>\r\n

A zatem, wyzysk i przemoc czy w\u0142\u0105czenie nowych narod\u00f3w do \u015bwiata cywilizacji zachodnioeuropejskiej?<\/p>\r\n

Kolonialny spadek<\/h4>\r\n

Kolonializm przybiera\u0142 r\u00f3\u017cne formy w r\u00f3\u017cnych czasach. Zale\u017ca\u0142o to od kolonizuj\u0105cego (inne by\u0142y tradycje brytyjskie, portugalskie, belgijskie czy arabskie) oraz epoki ekspansji. Pozosta\u0144my jednak przy koloniach francuskich.<\/p>\r\n

W pa\u0144stwach afryka\u0144skich i na Madagaskarze Francja pozostawi\u0142a po sobie personel administracyjny i do\u015b\u0107 rozbudowan\u0105 infrastruktur\u0119. Warto doda\u0107, \u017ce niekt\u00f3re z niepodleg\u0142ych ju\u017c pa\u0144stw nie utrzyma\u0142y jej i nie odbudowa\u0142y do dnia dzisiejszego. W latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych ubieg\u0142ego wieku w Afryce funkcjonowa\u0142o 2000 ambulatori\u00f3w, 600 szpitali po\u0142o\u017cniczych i 40 szpitali og\u00f3lnych. By\u0142o tam 18 000 kilometr\u00f3w linii kolejowych, 215 000 kilometr\u00f3w dr\u00f3g, w tym 50 000 kilometr\u00f3w utwardzonych, 63 porty morskie, 196 lotnisk, 16 000 szk\u00f3\u0142 podstawowych oraz 350 uczelni i szk\u00f3l \u015brednich. Niekt\u00f3rzy historycy uwa\u017caj\u0105 nawet, \u017ce bez epoki kolonizacji kontynent ten by nie przetrwa\u0142.<\/p>\r\n

Trudno te\u017c obroni\u0107 tez\u0119 o kolonialnym wyzysku nowych terytori\u00f3w. Przed rokiem 1914 inwestycje biznesu by\u0142y tu na og\u00f3\u0142 nieop\u0142acalne (z wyj\u0105tkiem kilku marginesowych sektor\u00f3w) i \u201ekapitali\u015bci\u201d niezbyt si\u0119 kwapili do \u201ewyzysku tubylc\u00f3w\u201d. Ci\u0119\u017car funkcjonowania kolonii bra\u0142o na siebie pa\u0144stwo, a konkretnie bud\u017cet francuski, kt\u00f3ry musia\u0142 zaspakaja\u0107 miejscowe potrzeby. Swoj\u0105 drog\u0105, w przypadku istniej\u0105cych do dzi\u015b szcz\u0105tkowo \u201ezamorskich terytori\u00f3w Francji\u201d dzieje si\u0119 tak a\u017c po czasy obecne.<\/p>\r\n

Legendy, \u017ce tereny politycznie zale\u017cne od Pary\u017ca czy Londynu by\u0142y w du\u017cej mierze wykorzystywane gospodarczo i \u017ce ograniczano samodzielno\u015b\u0107 gospodarcz\u0105 kolonii, pokutuj\u0105 nie tylko w\u015br\u00f3d zachodniej lewicy, ale w du\u017cej mierze r\u00f3wnie\u017c w Polsce.<\/p>\r\n

Wina \u201ebia\u0142ego cz\u0142owieka\u201d<\/h4>\r\n

Przez d\u0142ugie dziesi\u0119ciolecia kolonializm postrzegano raczej pozytywnie. Pod koniec XX wieku, wraz z nastaniem epoki \u201epoprawno\u015bci politycznej\u201d, ale i wymieraniem ostatnich \u201ekolonizator\u00f3w\u201d oraz ugruntowaniem si\u0119 wp\u0142yw\u00f3w marksizmu w nauczaniu historii, dokonano rewizji ocen przesz\u0142o\u015bci. Pojawi\u0142y si\u0119 zbitki kojarzonych pejoratywnie poj\u0119\u0107. Przez lata zacz\u0119to te\u017c utrwala\u0107 pewne schematy czy wr\u0119cz mity dotycz\u0105ce historii kolonializmu. W Polsce, kt\u00f3ra jest wolna od tego balastu, sytuacja wygl\u0105da troch\u0119 lepiej ni\u017c w Anglii czy Francji. Francuzi pod wp\u0142ywem lewicowej agitacji zaszli w biciu si\u0119 w piersi przodk\u00f3w tak daleko, \u017ce kolonializm uto\u017csamili niemal z ca\u0142ym z\u0142em \u015bwiata, zw\u0142aszcza tego trzeciego.<\/p>\r\n

Kolonializm zosta\u0142 wi\u0119c pot\u0119piony, chocia\u017c jeszcze prezydent Chirac wysuwa\u0142 wiele w\u0105tpliwo\u015bci wobec takiej rewizji historii. Lewica jednak wie swoje. Jej kandydat na prezydenta Emannuel Macron podczas wizyty w Algierii stwierdzi\u0142 nawet, \u017ce kolonializm to zbrodnia przeciw ludzko\u015bci<\/em>. Wywo\u0142a\u0142 tym oburzenie, ale kierunek odcinania si\u0119 od przesz\u0142o\u015bci jest oczywisty. Z mitem tym rozprawi\u0142 si\u0119 swojego czasu autor ksi\u0105\u017cki Historyczna poprawno\u015b\u0107<\/em> Jean Sevilia.<\/p>\r\n

We Francji ukaza\u0142a si\u0119 Czarna ksi\u0119ga kolonializmu<\/em> – osiemsetstronicowa praca, kt\u00f3ra tytu\u0142em, a nawet ok\u0142adk\u0105, nawi\u0105zuje do znanej tak\u017ce w Polsce Czarnej ksi\u0119gi komunizmu<\/em>. We wst\u0119pie czytamy nawet, \u017ce jest to ci\u0105g dalszy tamtej pozycji. Do nazizmu i komunizmu jej autor Marc Ferro dorzuca skojarzenie z imperializmem kolonialnym<\/em>. S\u0142owa te wydaj\u0105 si\u0119 sporym nadu\u017cyciem, ale ilustruj\u0105 aktualne funkcjonowanie poj\u0119cia \u201ekolonializmu\u201d w my\u015bli zachodniej. Nazizm i komunizm by\u0142y ideologiami d\u0105\u017c\u0105cymi do eliminacji ca\u0142ych klas lub ras, podczas gdy o kolonializmie mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 jedynie jako o formie dominacji ekonomicznej, politycznej i kulturowej. Poza tym – jak stwierdza wspomniany powy\u017cej Jean Sevilia – fenomenu kolonializmu nie mo\u017cna rozpatrywa\u0107 w oderwaniu od epok historycznych, \u00f3wczesnych uk\u0142ad\u00f3w politycznych czy nawet religijnych, a przyk\u0142adanie wsp\u00f3\u0142czesnych ocen do wydarze\u0144 na przyk\u0142ad z XVI wieku jest nieadekwatne i wydaje si\u0119 wr\u0119cz historycznym nadu\u017cyciem.<\/p>\r\n

Kolonializm – zjawisko epoki<\/h4>\r\n

Historycy do\u015b\u0107 cz\u0119sto zacie\u015bniaj\u0105 poj\u0119cie kolonializmu do ekspansji pa\u0144stw zachodnich. Tymczasem \u201ekolonizacja\u201d by\u0142a zjawiskiem dotycz\u0105cym praktycznie wszystkich kultur. W tym nurcie mie\u015bci si\u0119 przecie\u017c tak\u017ce akcja Rosji na Kaukazie, podb\u00f3j Syberii, inwazja muzu\u0142ma\u0144ska w Hiszpanii, kolonizacja Zanzibaru przez Arab\u00f3w czy podboje tureckie na po\u0142udniu Europy. Mo\u017cna tu jeszcze dorzuci\u0107 cho\u0107by zap\u0119dy kolonialne Japo\u0144czyk\u00f3w, by stwierdzi\u0107, \u017ce kolonializm by\u0142 zjawiskiem uniwersalnym i nie przynale\u017ca\u0142 bynajmniej tylko do kultury Zachodu. To mit pierwszy.<\/p>\r\n

Warto te\u017c sobie postawi\u0107 pytanie, czy idea kolonialna powinna by\u0107 kojarzona tylko z ideologi\u0105 prawicy, co staraj\u0105 si\u0119 obecnie udowodni\u0107 rozmaici lewicowi historycy. Okazuje si\u0119 bowiem, \u017ce kolonializm w ka\u017cdej epoce wspierali politycy wszystkich nurt\u00f3w politycznych. Pojmowano go jako misj\u0119 cywilizacyjn\u0105, a Francuzi tak g\u0142\u0119boko wierzyli w jego legitymizm, jak obecnie wierz\u0105, \u017ce by\u0142 on wcieleniem z\u0142a.<\/p>\r\n

W roku 1879 na bankiecie z okazji zniesienia niewolnictwa Victor Hugo powiedzia\u0142: B\u00f3g ofiarowa\u0142 Afryk\u0119 Europie. Podbijcie j\u0105, ale nie armatami, lecz p\u0142ugiem; nie szabl\u0105, ale handlem; nie bitw\u0105, ale przemys\u0142em; nie dla zdobyczy, ale dla braterstwa. Wchodz\u0105c do Afryki, rozwi\u0105\u017cecie problemy spo\u0142eczne, zmienicie waszych proletariuszy we w\u0142a\u015bcicieli. Zr\u00f3bcie to! Zr\u00f3bcie drogi, zbudujcie porty, postawcie miasta<\/em>.<\/p>\r\n

Wezwanie pisarza oddaje klimat ko\u0144ca XIX wieku. Dodajmy, \u017ce za tymi s\u0142owami posz\u0142y czyny. Rok p\u00f3\u017aniej mason i antykleryka\u0142, ale tak\u017ce zwolennik tezy o wy\u017cszo\u015bci rasowej bia\u0142ego cz\u0142owieka, Jules Ferry zapowiada\u0142 ekspedycj\u0119 do Tunezji i do Tonkinu, a radyka\u0142 Clemenceau pa\u0144stwowe wsparcie dla kolonialnego biznesu. Kolonializm wspiera\u0142 nawet sam przyw\u00f3dca socjalist\u00f3w Jean Jaur\u00c3\u00a9s. W tym czasie prawica francuska by\u0142a raczej niech\u0119tna awanturze kolonialnej i my\u015bla\u0142a bardziej o odwecie na Prusach. Ekspansj\u0119 w Afryce i Azji wspierali za\u015b radykalni republikanie i socjali\u015bci. Trudno wi\u0119c kojarzy\u0107 kolonializm wy\u0142\u0105cznie z prawic\u0105.<\/p>\r\n

Kolejne lata przynios\u0142y rozw\u00f3j francuskiego imperium kolonialnego. Powszechne poparcie dla kolonializmu osi\u0105gn\u0119\u0142o sw\u00f3j szczyt w latach trzydziestych XX wieku. Na wystaw\u0119 kolonialn\u0105 w Lasku Vincennes przyby\u0142o w\u00f3wczas osiem milion\u00f3w widz\u00f3w, a komisarza wystawy uznano za narodowego bohatera.<\/p>\r\n

Wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107<\/h4>\r\n

Po drugiej wojnie \u015bwiatowej od metropolii odpada\u0142y kolejne kraje. Og\u0142aszaniu ich niepodleg\u0142o\u015bci towarzyszy\u0142y parady i rado\u015b\u0107, ale sytuacja ekonomiczna wi\u0119kszo\u015bci tych kraj\u00f3w zmieni\u0142a si\u0119 na niekorzy\u015b\u0107, a proces dekolonizacyjny bywa\u0142 dla pa\u0144stw afryka\u0144skich nieszcz\u0119\u015bciem. Niepodleg\u0142o\u015bci politycznej nie uzupe\u0142nia\u0142a niezale\u017cno\u015b\u0107 ekonomiczna. Biznes inwestowa\u0142 tylko w sektorach, w kt\u00f3rych m\u00f3g\u0142 si\u0119 spodziewa\u0107 zysku. Zamkni\u0119cie ochronnego parasola politycznego spowodowa\u0142o pojawienie si\u0119 zjawiska neokolonializmu, czyli rywalizacji o wp\u0142ywy w \u201eniepodleg\u0142ych\u201d koloniach nowych graczy – Zwi\u0105zku Sowieckiego i jego satelit\u00f3w, Chin czy USA. Zacz\u0119\u0142a si\u0119 epoka wojen domowych, walk \u201enarodowowyzwole\u0144czych\u201d, przewrot\u00f3w, a przede wszystkim pauperyzacji i tak niezbyt bogatych tubylc\u00f3w.<\/p>\r\n

Trzeba tu doda\u0107, \u017ce Pary\u017c z Afryki nigdy tak naprawd\u0119 si\u0119 nie wycofa\u0142. Stacjonuje tam nadal francuskie wojsko, kurs franka afryka\u0144skiego wyznacza bank centralny w Pary\u017cu, a Quai d\u2019Orsay miesza si\u0119 do polityki wewn\u0119trznej afryka\u0144skich pa\u0144stw. Jeszcze w roku 1997 z kieszeni statystycznego Francuza\u201d\u2018podatnika w metropolii wyci\u0105gano na Afryk\u0119 po 700 frank\u00f3w (oko\u0142o 120 euro) rocznie.<\/p>\r\n

Jak to si\u0119 dzieje, \u017ce prawie sze\u015b\u0107dziesi\u0105t lat po uzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci Afryka to nadal obszar chronicznego chaosu politycznego, wojen domowych, zapa\u015bci ekonomicznych, kryzys\u00f3w \u017cywno\u015bciowych i rozrastania si\u0119 slums\u00f3w? Czy sze\u015b\u0107dziesi\u0105t lat po epoce kolonializmu mo\u017cna jeszcze zrzuca\u0107 na\u0144 odpowiedzialno\u015b\u0107? W krajach postkomunistycznych po dziesi\u0119ciu latach trudno si\u0119 doszuka\u0107 dawnej szarzyzny, a na Czarnym L\u0105dzie dziesi\u0119ciolecia po kolonializmie trudno doszuka\u0107 si\u0119 nawet \u015blad\u00f3w dawnej \u015bwietno\u015bci niekt\u00f3rych miast. Czy Afryka jest ofiar\u0105 kolonializmu czy te\u017c jedynie kumuluje problemy po rozstaniu si\u0119 z metropoli\u0105? Czy wreszcie sama Francja wzbogaci\u0142a si\u0119 na koloniach? Wed\u0142ug wylicze\u0144 ekonomist\u00f3w, Francja w\u0142o\u017cy\u0142a w swoje kolonie trzy razy wi\u0119cej pieni\u0119dzy, ni\u017c Plan Marshalla przeznaczy\u0142 dla Europy.<\/p>\r\n

Kolonializm pad\u0142 w ostatnich latach ofiar\u0105 manichejskiej wizji \u015bwiata – dywersyfikacji prawdy historycznej dla wsp\u00f3\u0142czesnych cel\u00f3w politycznych. Jest to te\u017c efekt triumfu postmarksizmu w szko\u0142ach historycznych na Zachodzie, kt\u00f3ry narzuca naszej cywilizacji swoisty masochizm i stara si\u0119 podkopywa\u0107 i relatywizowa\u0107 jej podstawy i zdobycze.<\/p>\r\n

Bogdan Dobosz<\/strong><\/em> – dziennikarz radiowy i telewizyjny, wsp\u00f3\u0142pracownik i korespondent licznych tytu\u0142\u00f3w prasowych, autor ksi\u0105\u017cki Emiraty Francuskie<\/em>.<\/p>\r\n

Artyku\u0142 zosta\u0142 opublikowany w 56 numerze magazynu „Polonia Christiana”<\/p>\r\n

Aby zam\u00f3wi\u0107, kliknij TUTAJ<\/span>.<\/a><\/p>\r\n

\"\"<\/a><\/p>\r\n

 <\/h4>\r\n
\r\n

 <\/h4>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Problem kolonializmu \u0142\u0105czony jest dzi\u015b ze zjawiskiem imigracji w Europie i upatruje si\u0119 w nim rodzaj kary za przesz\u0142o\u015b\u0107. Epok\u0119 kolonializmu uwa\u017ca si\u0119 przy tym za co\u015b w rodzaju \u201egrzechu pierworodnego\u201d naszej cywilizacji, kt\u00f3ry ma wywo\u0142ywa\u0107 w Europejczykach poczucie winy i otwiera\u0107 granice przed przybyszami. Kolonializm ma na swoim koncie wiele grzech\u00f3w, ale te\u017c dorobek […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[328,9],"tags":[165],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/107690"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=107690"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/107690\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=107690"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=107690"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=107690"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}