{"id":107161,"date":"2019-03-19T15:36:48","date_gmt":"2019-03-19T19:36:48","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=107161"},"modified":"2019-03-20T21:22:37","modified_gmt":"2019-03-21T01:22:37","slug":"polegli-i-bestialsko-pomordowani-w-walkach-z-bandami-upa-w-birczy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=107161","title":{"rendered":"Polegli i bestialsko pomordowani w walkach z bandami UPA w Birczy"},"content":{"rendered":"

Bircza<\/h4>\r\n

Na pocz\u0105tku listopada 1918 roku przesta\u0142y istnie\u0107 Austro-W\u0119gry, kt\u00f3re przegra\u0142y wojn\u0119. Sytuacja w dawnej Galicji by\u0142a napi\u0119ta, narasta\u0142 konflikt mi\u0119dzy Polakami i Ukrai\u0144cami. Ci drudzy chcieli przywr\u00f3ci\u0107, r\u00f3wnie\u017c w krainie bircza\u0144skich wzg\u00f3rz, pa\u0144stwo rusko-ukrai\u0144skie. Przypomnij sobie, jak na pocz\u0105tku opisywa\u0142em kl\u0119sk\u0119 L\u0119dzian-Polak\u00f3w i przybycie Rusin\u00f3w. Po upadku Austrii Ukrai\u0144cy zaj\u0119li Lw\u00f3w, Rybotycze oraz cz\u0119\u015b\u0107 Przemy\u015bla. Polacy natomiast utrzymali si\u0119 w Dubiecku. Mi\u0119dzy tymi zwa\u015bnionymi stronami znalaz\u0142a si\u0119 Bircza, a dzia\u0142y si\u0119 w niej w\u00f3wczas bardzo ciekawe rzeczy.<\/p>\r\n

Jak pami\u0119tasz, w Birczy mieszka\u0142y trzy narodowo\u015bci: Polacy, Rusini-Ukrai\u0144cy oraz \u017bydzi. Ci ostatni nie byli zainteresowani walk\u0105 o swoje pa\u0144stwo,poniewa\u017c ich rodzinne strony znajdowa\u0142y si\u0119 daleko, w Palestynie na pograniczu Azji i Afryki. Pragn\u0119li pokoju, aby m\u00f3c swobodnie handlowa\u0107. Poza tym mieszka\u0144cy obawiali si\u0119 zbuntowanych ch\u0142op\u00f3w, kt\u00f3rzy, podobnie jak w 1846 roku, zagrozili miastu rabunkiem. Z tego powodu przedstawiciele trzech narod\u00f3w porozumieli si\u0119, co by\u0142o od setek lat tradycj\u0105 mieszka\u0144c\u00f3w.<\/p>\r\n

Po dotarciu do Birczy informacji o upadku Austrii, Polacy zacz\u0119li \u015bwi\u0119towa\u0107. Mieli nadziej\u0119, \u017ce wr\u00f3c\u0105 w sk\u0142ad Polski utraconej w XVIII wieku. Symbolicznym ko\u0144cem w\u0142adzy Austriak\u00f3w sta\u0142o si\u0119 zamkni\u0119cie w mie\u015bcie komendy \u017candarmerii austriackiej. Jednak brak w\u0142adzy i si\u0142 porz\u0105dkowych okaza\u0142 si\u0119 bardzo niebezpieczny. W okolicach Birczy zacz\u0119\u0142y pojawia\u0107 si\u0119 r\u00f3\u017cne, czuj\u0105ce si\u0119 bezkarnie, rabunkowe bandy. Wtedy sprawy w swoje r\u0119ce wzi\u0105\u0142 \u00f3wczesny wa\u017cny urz\u0119dnik -wspomniany ju\u017c -Stanis\u0142aw Szuber. Zwo\u0142a\u0142 zebranie mieszka\u0144c\u00f3w, a na nim ustalono, \u017ce birczanie sami si\u0119 zorganizuj\u0105. Powo\u0142ano trzyosobow\u0105 w\u0142adz\u0119, reprezentuj\u0105c\u0105 trzy narody: Polak\u00f3w -dyrektor szko\u0142yAdolf Bandys, Ukrai\u0144c\u00f3w -urz\u0119dnik podatkowy Dmytro Osadczuk oraz \u017byd\u00f3w -dr Jakub Rhrenpreiss. Mieli oni po kolei sprawowa\u0107 kontrol\u0119 nad powo\u0142an\u0105 milicj\u0105, z\u0142o\u017con\u0105 z przedstawicieli tych\u017ce narod\u00f3w. Dobrze, \u017ce tak si\u0119 sta\u0142o, bo wkr\u00f3tce na wzg\u00f3rzach od strony Rudawki pojawi\u0142o si\u0119 oko\u0142o 1000 os\u00f3b, na czele z ch\u0142opami z Dyl\u0105gowej. Chcieli oni dokona\u0107 rabunku. Zostali jednak powstrzymani przez birczan, kt\u00f3rzy ostrzelali ich z karabin\u00f3w. Powt\u00f3rzy\u0142a si\u0119 sytuacja z 1846 roku.<\/p>\r\n

<\/span><\/p>\r\n

 W dniu 12 listopada 1918 roku do powo\u0142anej ju\u017c komisji dodano trzy dodatkowe osoby, aby dalej by\u0142o sprawiedliwie: Polaka -dyrektora tartaku Kazimierza Kahanego, Ukrai\u0144ca -burmistrza Birczy Iwana \u0141omi\u0144skiego oraz \u017byda-geometr\u0119 Abrahama Pomeranza. Utworzyli oni 6-osobow\u0105 Tymczasow\u0105 Komisj\u0119 Rz\u0105dz\u0105c\u0105. Co to oznacza\u0142o? Chyba tylko powstanie pa\u0144stwa bircza\u0144skiego, co naprawd\u0119 brzmi niemal nieprawdopodobnie. Powsta\u0142o swoiste polis, czyli -id\u0105c wzorem staro\u017cytnych Grek\u00f3w -wolne miasto-pa\u0144stwo. I trwa\u0142 taki stan przez dwa miesi\u0105ce, do czasu, kiedypolscy<\/p>\r\n

mieszka\u0144cy domagali si\u0119 oddania pod odtworzon\u0105 polsk\u0105 w\u0142adz\u0119 w Przemy\u015blu. Jednak nie wszyscy cz\u0142onkowie komisji chcieli powrotu do Polski. Wkr\u00f3tce wi\u0119c przeciwko w\u0142adzom niejako republiki bircza\u0144skiej narodzi\u0142 si\u0119 bunt, na kt\u00f3rego czele stali: ks.Stanis\u0142aw Oko\u0144ski, Stanis\u0142aw Szuber oraz aptekarz Tadeusz Kruczek.<\/p>\r\n

Doprowadzili oni do upadku komisji i republiki bircza\u0144skiej pod koniec stycznia 1919 roku. Po tym wydarzeniu Bircza oficjalnie zosta\u0142a w\u0142\u0105czona do odrodzonego pa\u0144stwa polskiego. Wesz\u0142a w sk\u0142ad powiatu dobromilskiego oraz wojew\u00f3dztwa lwowskiego.<\/p>\r\n

 <\/b><\/p>\r\n

Za kotar\u0105 przesz\u0142o\u015bci. Kres wsp\u00f3lnego \u017cycia Polak\u00f3w i Ukrai\u0144c\u00f3w w Ziemi Bircza\u0144skiej<\/h4>\r\n

Wszystko zacz\u0119\u0142o si\u0119 w \u015bredniowiecznym Kr\u00f3lestwie Polskim. Przez wieki nad Stupnic\u0105 pracowali i \u017cyli razem Polacy i Rusini. Na porz\u0105dku dziennym by\u0142y ma\u0142\u017ce\u0144stwa mieszane. Bircza\u0144scy mieszczanie obu narodowo\u015bci mieli takie same prawa. Kresy by\u0142y gdzie\u015b daleko …za Dnieprem, a p\u00f3\u017aniej za Zbruczem. Dopiero w okresie Polski przedwojennej ,,pojawili si\u0119\u201d Ukrai\u0144cy w Birczy i okolicznych miejscowo\u015bciach. Pocz\u0105tkowo s\u0142owo Ukrainiec mia\u0142o niemal pejoratywne i wrogie znaczenie. Starszym za\u015b trudno by\u0142o si\u0119 pozby\u0107 odwiecznego miana Rusin. Natomiast m\u0142odzi czuli si\u0119 ju\u017c ,,jedynie” Ukrai\u0144cami. S\u0142uchali ukrai\u0144skiej inteligencji, kt\u00f3ra m\u00f3wi\u0142a im o dawnej Rusi sprzed 700 lat. D\u0105\u017cyli do ostatecznej konfrontacji z Polakami. Zwyci\u0119\u017cy\u0107 lub zgin\u0105\u0107! Panowa\u0142 w\u00f3wczas g\u0142\u00f3d ziemi. Nacjonali\u015bci ukrai\u0144scy podsycali wi\u0119c nastroje antypolskie w\u015br\u00f3d ukrai\u0144skich ch\u0142op\u00f3w przez obiecanie im ziemi posiadanej przez Polak\u00f3w. Spotka\u0142o si\u0119 z to z pozytywnym przyj\u0119ciem przez Ukrai\u0144c\u00f3w. Obietnica usuni\u0119cia wszystkich \u201eobcych\u201d z ziem uwa\u017canych za ukrai\u0144skie. C\u00f3\u017c za pokusa.<\/p>\r\n

Ukrai\u0144scy nacjonali\u015bci czekali na wojn\u0119, czekali na upadek Polski. Wtedy mogliby realizowa\u0107 swoje antypolskie plany. Okazali si\u0119 wi\u0119c pi\u0105t\u0105 kolumn\u0105 w czasie kampanii wrze\u015bniowej, czyli pomogli wkraczaj\u0105cym do Polski Niemcom. Mieszka\u0144cy wiosek nad Stupnic\u0105 s\u0142yszeli jeszcze echo walk polsko-niemieckich pod Bircz\u0105 i Borownic\u0105, kiedy pi\u0119kne pola w okolicy Jawornika Ruskiego ogrzewa\u0142o S\u0142o\u0144ceko\u0144cz\u0105cego si\u0119 lata 1939 roku. Ta\u0144czy\u0142y tam ukrai\u0144skie dziewczyny. Trzyma\u0142y sierpy, kt\u00f3re w delikatnych d\u0142oniach ci\u0119\u0142y wrze\u015bniowe powietrze. W s\u0142owach ich pie\u015bni spada\u0142y g\u0142owy Lach\u00f3w. Przera\u017caj\u0105cy rytua\u0142. „Nale\u017cy wykaza\u0107 si\u0119 takim okrucie\u0144stwem, aby jeszcze dziesi\u0105te pokolenie ba\u0142o si\u0119 cho\u0107by popatrze\u0107 w stron\u0119 Ukrainy” – tak stwierdzi\u0142 Mychaj\u0142o Ko\u0142odzi\u0144ski rok przed wybuchem II wojny \u015bwiatowej. Polacy i \u017bydzi Ziemi Bircza\u0144skiej byli ju\u017c niemal bezbronni. Pa\u0144stwo polskie upad\u0142o. Pu\u0142kownik Beniamin Kotarba poleg\u0142. Podhala\u0144czycy le\u017celi pochowani u bram Birczy.<\/p>\r\n

Druga wojna \u015bwiatowa to czas wielkich zmian dokonanych przez okrutne tryby najstraszniejszej z wojen. Ukrai\u0144scy nacjonali\u015bci za wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z Niemcami otrzymali w\u0142adz\u0119 w Birczy i okolicznych miejscowo\u015bciach. Brali udzia\u0142 w zag\u0142adzie miejscowych \u017byd\u00f3w.<\/p>\r\n

Obserwowali i czekali na dogodny moment. Jesieni\u0105 1942 roku kierownictwo Organizacji Ukrai\u0144skich Nacjonalist\u00f3w frakcji Stepana Bandery wyda\u0142o nakaz usuni\u0119cia Polak\u00f3w ze spornych teren\u00f3w. Krwawa fala przesz\u0142a przez Wo\u0142y\u0144 i Ma\u0142opolsk\u0119 Wschodni\u0105 w latach 1943-1944. S\u0142uchajcie parafianie! Nadszed\u0142 czas rizaty Lachiw! – powiedzia\u0142 ukrai\u0144ski duchowny z Birczy. To jest grzech! – stwierdzi\u0142 stary Rusin. Grzech to, grzech, ale b\u0119dziemy Matk\u0119 Bo\u017c\u0105 prosi\u0107 i jako\u015b to b\u0119dzie…- mia\u0142 odrzec o. Iwan \u0141ebedowicz. Rozprawa z Polakami nie mia\u0142a omin\u0105\u0107 Birczy.<\/p>\r\n

Ukrai\u0144scy nacjonali\u015bci prowadzili bezwzgl\u0119dne dzia\u0142ania wobec Polak\u00f3w i Ukrai\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rzy nie poparli ich okrutnych za\u0142o\u017ce\u0144. W czerwcu 1945 roku du\u017cy oddzia\u0142 banderowc\u00f3w wkroczy\u0142 do Jamnej Dolnej. By\u0142a niedziela, ludzie wychodzili z cerkwi, banderowcy zatrzymali ich i postawili przed nimi 20-letniego Micha\u0142a Fiziara, mieszka\u0144ca Jamnej. Nast\u0119pnie odczytano mu wyrok, w kt\u00f3rym oskar\u017cono go o zdrad\u0119, po czym powieszono na oczachnajbli\u017cszych i s\u0105siad\u00f3w. M\u0142ody Ukrainiec by\u0142 wcze\u015bniej cz\u0142onkiem OUN. Wyda\u0142 go brat, kt\u00f3ry podejrzewa\u0142 go o zdrad\u0119 ,,sprawy\u201d. Los taki spotyka\u0142 r\u00f3wnie\u017c Ukrai\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rzy wsp\u00f3\u0142pracowali po wojnie z milicj\u0105 i wype\u0142niali zobowi\u0105zania nak\u0142adane przez w\u0142adze polskie. Pewnego dnia do Leopolda Be\u0144ko, jednego z milicjant\u00f3w z posterunku w Birczy, zg\u0142osi\u0142 si\u0119 Ukrainiec z Leszczawy G\u00f3rnej. Powiedzia\u0142 milicjantowi, \u017ce zabi\u0142 swojego syna… poniewa\u017c chcia\u0142 on zabi\u0107 swoj\u0105 matk\u0119 Polk\u0119. Zabijcie ka\u017cdego Polaka mi\u0119dzy szesnastym a sze\u015b\u0107dziesi\u0105tym rokiem \u017cycia – s\u0142owa Stepana Bandery zbiera\u0142y krwawe \u017cniwo r\u00f3wnie\u017c w\u015br\u00f3d spo\u0142eczno\u015bci ukrai\u0144skiej.<\/p>\r\n

<\/p>\r\n

Koniec wojny nie przyni\u00f3s\u0142 spokoju w Birczy i okolicy. Miejscowi Ukrai\u0144cy wst\u0119powali do ukrai\u0144skiego nacjonalistycznego podziemia i realizowali wytyczne swoich przyw\u00f3dc\u00f3w. Po malowniczych wzg\u00f3rzach Rudawki roznosi\u0142 si\u0119 krzyk Polaka ci\u0119tego na p\u00f3\u0142 pi\u0142\u0105. Z tysi\u0119cy gospodarstw pozosta\u0142y tylko kikuty komin\u00f3w. Bircza si\u0119 osta\u0142a bo stacjonowali tam polscy \u017co\u0142nierze, kt\u00f3rzy do grudnia 1945 rokuodparli dwa ataki Ukrai\u0144skiej Powsta\u0144czej Armii. Ofiar by\u0142o du\u017co zar\u00f3wno w\u015br\u00f3d mieszka\u0144c\u00f3w jak i milicjant\u00f3w oraz \u017co\u0142nierzy. W czasie pierwszej napa\u015bci UPA najm\u0142odsza ofiara mia\u0142a dwa lata. W styczniu 1946 roku Mychaj\u0142o Halo ,,Konyk\u201d dow\u00f3dca kurenia przemyskiego nakaza\u0142 ostatecznie zniszczy\u0107 Bircz\u0119. Banderowcy wdarli si\u0119 w styczniow\u0105 noc niemal do centrum Birczy. Chod\u017acie tu, chod\u017acie! Tu Laszki s\u0105!<\/em> – us\u0142ysza\u0142a w\u00f3wczas dziewczynka, a po latach wspomnia\u0142a zmar\u0142a w 2017 roku Stanis\u0142awa Pawluczuk. Jej los mia\u0142 by\u0107 przes\u0105dzony. Dosz\u0142o do walki wr\u0119cz mi\u0119dzy ukrai\u0144skimi nacjonalistami i polskimi obro\u0144cami. Walka na \u015bmier\u0107 i \u017cycie. ,,Konyk\u201d zgin\u0105\u0142. Nie pohula\u0142 z Polakami – jak opiewa\u0142y ukrai\u0144skiej pie\u015bni – w diabelskim ta\u0144cu. Obro\u0144cy Birczy ponownie uratowali jej mieszka\u0144c\u00f3w. Rok p\u00f3\u017aniej, dzi\u0119ki operacji \u201eWis\u0142a\u201d, g\u0142\u00f3wne si\u0142y banderowc\u00f3w zosta\u0142y rozbite. Przed wiekami birczanie dwa razy stawili czo\u0142a okrutnym najazdom Tatar\u00f3w. Jednak to XX wiek by\u0142 dla Birczy decyduj\u0105cy. Bezwzgl\u0119dna boj\u00f3wka partyjna OUN -B oraz UPA wypowiedzia\u0142y totaln\u0105 wojn\u0119 Polakom i polsko\u015bci Ziemi Bircza\u0144skiej. Tylko dzi\u0119ki \u017co\u0142nierzom Bircza nie zosta\u0142a zniszczona, a jej mieszka\u0144cy zachowali \u017cycie. Ukrai\u0144scy nacjonali\u015bci zaplanowali \u201eoczyszczenie\u201d spornych teren\u00f3w z Polak\u00f3w. Przeprowadzili ludob\u00f3jstwo, ale i rozp\u0119tali krwaw\u0105 nieraz wendet\u0119 Polak\u00f3w.<\/p>\r\n

Schowaj miecz sw\u00f3j (…), bo wszyscy, kt\u00f3rzy za miecz chwytaj\u0105, od miecza gin\u0105 – tak g\u0142osi Ewangelia. Gin\u0119 za Ukrain\u0119! – krzycza\u0142 nauczyciel Stepan Krent z Leszczawy G\u00f3rnej wrzucany przez Polak\u00f3w do p\u0142on\u0105cego budynku. Tak te\u017c zgin\u0105\u0142 Polak Wiktor Bary\u0142a w czasie pierwszego napadu UPA na Bircz\u0119, tylko \u017ce on zosta\u0142 zabity za polsko\u015b\u0107. Nienawi\u015b\u0107 i strach. Masz draniu, to za moj\u0105 rodzin\u0119 (…) za mojego brata, siostr\u0119 – takie s\u0142owa s\u0142yszeli cz\u0119sto niewinni Ukrai\u0144cy, kt\u00f3rzy gin\u0119li z r\u0105k Polak\u00f3w, kt\u00f3rych bliskich w okrutny spos\u00f3b zabili inni Ukrai\u0144cy. Czy \u0142atwo mo\u017cna wybaczy\u0107? Takie zbrodnie si\u0119 zdarza\u0142y, cho\u0107 skala polskiego odwetu by\u0142a niepor\u00f3wnywalnie mniejsza od ludob\u00f3jstwa ukrai\u0144skiego.<\/p>\r\n

Trzydzie\u015bci lat po atakach UPA na Bircz\u0119, zgarbiona kobieta o smutnej, starej twarzy sz\u0142a z trudem przez las. By\u0142 dzie\u0144 urodzin jej syna. Sta\u0142a pod drzewem z rozpi\u0119tym krzy\u017cem. Cierpia\u0142a. Przyjdzie tu jeszcze w rocznic\u0119 \u015bmierci ukochanego dziecka. M\u00f3j syn poszed\u0142 na pomoc milicji. Wraca\u0142 do domu. W Pi\u0105tkowej na mostku, tam go zastrzelili… – wspomina\u0142a po latach Marianna Flader.<\/b><\/p>\r\n

Czterdzie\u015bci lat po wysiedleniu – Ukrai\u0144c\u00f3w z Birczy i okolicznych miejscowo\u015bci oraz Polak\u00f3w z ziemi lwowskiej – w sowieckiej Ukrainie spotka\u0142y si\u0119 przyjaci\u00f3\u0142ki z m\u0142odych lat. Pami\u0119tasz, jak to kiedy\u015b Polacy i Rusini \u017cyli w pokoju w naszej wiosce -wspomina\u0142a Polka. Haniu, my nie jeste\u015bmy Rusinami, tylko Ukrai\u0144cami – odpar\u0142a \u0141esia.<\/p>\r\n

Grzegorz Piwowarczyk<\/em><\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Bircza Na pocz\u0105tku listopada 1918 roku przesta\u0142y istnie\u0107 Austro-W\u0119gry, kt\u00f3re przegra\u0142y wojn\u0119. Sytuacja w dawnej Galicji by\u0142a napi\u0119ta, narasta\u0142 konflikt mi\u0119dzy Polakami i Ukrai\u0144cami. Ci drudzy chcieli przywr\u00f3ci\u0107, r\u00f3wnie\u017c w krainie bircza\u0144skich wzg\u00f3rz, pa\u0144stwo rusko-ukrai\u0144skie. Przypomnij sobie, jak na pocz\u0105tku opisywa\u0142em kl\u0119sk\u0119 L\u0119dzian-Polak\u00f3w i przybycie Rusin\u00f3w. Po upadku Austrii Ukrai\u0144cy zaj\u0119li Lw\u00f3w, Rybotycze oraz cz\u0119\u015b\u0107 […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[215],"tags":[65,114,188,167,17],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/107161"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=107161"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/107161\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=107161"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=107161"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=107161"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}