{"id":107133,"date":"2019-03-17T15:56:24","date_gmt":"2019-03-17T19:56:24","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=107133"},"modified":"2022-05-01T13:15:29","modified_gmt":"2022-05-01T17:15:29","slug":"jak-zachowywano-wielki-post-w-dawnej-polsce","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=107133","title":{"rendered":"Jak zachowywano Wielki Post w dawnej Polsce"},"content":{"rendered":"

Dodano: 2019-03-17 3:56 pm<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Rok Bo\u017cy w liturgji i tradycji Ko\u015bcio\u0142a \u015bwi\u0119tego<\/h4>\r\n

\"\"W Polsce, gdzie wiar\u0119 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 zaprowadzono dopiero w X wieku, dyscyplina postna by\u0142a ostrzejsza ni\u017c na Zachodzie. Dowiadujemy si\u0119 z starych kronik, \u017ce nietylko Ko\u015bci\u00f3\u0142, lecz i w\u0142adze \u015bwieckie czuwa\u0142y nad zachowywaniem przepis\u00f3w postnych, kt\u00f3re obowi\u0105zywa\u0142y pocz\u0105tkowo ju\u017c od dziewi\u0105tej niedzieli przed Wielkanoc\u0105, zwanej Siedemdziesi\u0105tnic\u0105. Dytmar w kronice swej z 1018 roku nadmienia: \u201eA ktokolwiek jest znalezion, \u017ce po Siedemdziesi\u0105tnicy jad\u0142 mi\u0119so, po wybiciu z\u0119b\u00f3w, surowo jest karany\u201d. Gdy jednak w XII i XIII wieku surowe obyczaje zacz\u0119\u0142y si\u0119 rozlu\u017ania\u0107, Ko\u015bci\u00f3\u0142 obowi\u0105zek zachowywania postu przesun\u0105\u0142 na czas od \u015arody Popielcowej pocz\u0105wszy.<\/p>\r\n

Najsurowiej przestrzegano postu w soboty wielkopostne; obywano si\u0119 wtedy samym chlebem raz na dzie\u0144, popiwszy troch\u0119 piwem. Wielu wstrzymywa\u0142o si\u0119 od mi\u0119sa przez ca\u0142y czas trwania postu, u\u017cywaj\u0105c w to miejsce potraw rybnych. Dlatego to hodowla ryb by\u0142a wysoko rozwini\u0119ta przy klasztorach, przy dworach i w miasteczkach. – W dni postne unikano nabia\u0142u, a do kraszenia potraw zamiast mas\u0142a u\u017cywano oliwy lub oleju, wybijanego z siemienia lnianego, konopnego, z maku lub z migda\u0142\u00f3w. – Zwyk\u0142a postna wieczerza sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z piwa grzanego z grzankami z chleba, posypanemi kminkiem i przysma\u017conemi w oliwie na ro\u017cnie nad w\u0119glami, Ulubion\u0105 potraw\u0105 by\u0142a polewka piwna czyli piwo grzane z \u017c\u00f3\u0142tkiem; polewk\u0119 piwn\u0105 podawano w wielkich szklanicach. Przyrz\u0105dzano tak\u017ce tak zwane \u201emnichy\u201d, czyli obwarzanki, krajane w kostki, sparzone wrz\u0105tkiem i sma\u017cone w ma\u015ble z cebul\u0105.<\/p>\r\n

Niekt\u00f3rzy zadawali sobie w Wielkim Po\u015bcie dobrowolnie umartwienia; a wi\u0119c wstrzymywali si\u0119 przez ca\u0142y post od mi\u0119sa i napoj\u00f3w wyskokowych, u\u017cywaj\u0105c tylko przewarzonej wody, Inni zn\u00f3w od po\u0142owy postu nie przyjmowali pokarm\u00f3w ciep\u0142ych i gotowanych, \u017cyj\u0105c tylko chlebem, suszonemi owocami i ryb\u0105 w\u0119dzon\u0105. St\u0105d zapewne bierze pocz\u0105tek zwyczaj t\u0142uczenia garnka w \u015brod\u0119 p\u00f3\u0142postn\u0105<\/em>. Nad ranem wybiegaj\u0105 swawolnicy z starym garnkiem, nape\u0142nionym skorupami i popio\u0142em, i rozbijaj\u0105 go, jako naczynie niepotrzebne, o drzwi \u015bpi\u0105cego s\u0105siada. Bywa\u0142o te\u017c, \u017ce w miastach m\u0119\u017cczy\u017ani kobietom, a te zn\u00f3w m\u0119\u017cczyznom rzuca\u0142y garnki pod nogi, wo\u0142aj\u0105c \u201eP\u00f3\u0142po\u015bcie, Mo\u015bcia pani, – P\u00f3\u0142po\u015bcie, Mo\u015bci panie\u201d.<\/p>\r\n

Do niedawna jeszcze zachowywano \u015bcis\u0142y post przez wszystkie dni Wielkiego Tygodnia, a w Wielki Pi\u0105tek wiele os\u00f3b nie przyjmuje dzi\u015b jeszcze pokarm\u00f3w przez dzie\u0144 ca\u0142y, posilaj\u0105c si\u0119 tylko chlebem i wod\u0105 lub herbat\u0105. Niekt\u00f3rzy zn\u00f3w zadaj\u0105 sobie dobrowolnie post w niedziel\u0119 Wielkanocn\u0105, nie bior\u0105c udzia\u0142u w spo\u017cywaniu \u201e\u015awi\u0119conego\u201d, kt\u00f3rem si\u0119 rozkoszuje ca\u0142e otoczenie.<\/p>\r\n

W \u201eOpisie obyczaj\u00f3w\u201d wspomina Kitowicz, \u017ce w Wielki Pi\u0105tek wieczorem lub w Wielk\u0105 Sobot\u0119 rano czelad\u017a dworska zawiesza\u0142a nad drog\u0105 na suchej wierzbie \u015bledzia, niby za kar\u0119, \u017ce przez czterdzie\u015bci dni \u201enad mi\u0119sem panowa\u0142\u201d i ludzi niedostatecznie od\u017cywia\u0142. Wynoszono te\u017c z kuchni \u017cur, jako pokarm niepotrzebny, przyczem nieraz psoty wyrz\u0105dzano; n. p. kazano ch\u0142opakowi, niedo\u015bwiadczonemu jeszcze, nie\u015b\u0107 na g\u0142owie lub na plecach garnek z \u017curem, niby to w celu pogrzebania go. Za nim post\u0119powa\u0142 drugi ch\u0142opak, nios\u0105cy \u0142opat\u0119, kt\u00f3r\u0105 mia\u0142 d\u00f3\u0142 wykopa\u0107; nagle uderza\u0142 z nienacka \u0142opat\u0105 w garnek, kt\u00f3ry si\u0119 rozsypywa\u0142, a \u017cur oblewa\u0142 nios\u0105cego, ku weso\u0142o\u015bci towarzyszy.<\/p>\r\n

W czasie Wielkiego Postu nietylko w pokarmach, ale i w obyczajach zachowywano wstrzemi\u0119\u017aliwo\u015b\u0107. Nie urz\u0105dzano zabaw, ta\u0144c\u00f3w, weso\u0142ych zebra\u0144. Niewiasty unika\u0142y jaskrawych kolor\u00f3w, nie nosi\u0142y \u015bwiecide\u0142, ubiera\u0142y si\u0119 skromnie w szaty ciemne. Piosenki \u015bwiatowe ust\u0105pi\u0142y miejsca pie\u015bniom pobo\u017cnym, Gorzkim \u0179alom, kt\u00f3re dzi\u015b jeszcze lud wiejski w skupieniu \u015bpiewa wieczorami. Pobo\u017cni ucz\u0119szczaj\u0105 na pasj\u0119<\/em>, na drog\u0119 Krzy\u017cow\u0105, rozpami\u0119tywuj\u0105c M\u0119k\u0119 Pa\u0144sk\u0105, odbywaj\u0105 rekolekcje, by godnie przygotowa\u0107 si\u0119 do wielkanocnej spowiedzi i zmartwychwsta\u0107 w w\u0142asnej duszy.<\/p>\r\n

\r\n

Za: Rok Bo\u017cy w liturgji i tradycji Ko\u015bcio\u0142a \u015bwi\u0119tego z uwzgl\u0119dnieniem obrz\u0119d\u00f3w i zwyczaj\u00f3w ludowych oraz literatury polskiej. Ksi\u0119ga ku pouczeniu i zbudowaniu wiernych katolik\u00f3w<\/em>. Opracowali: Ks. Ludwik Niedba\u0142 (Pozna\u0144), Ks. Edmund Klitsche (prob. w Pako\u015bci), Ks. Stefan Wullert (Malm\u00f6, Szwecja) i p. Helena \u0179\u00f3\u0142towska (Pozna\u0144) pod redakcj\u0105 Ks. Franciszka Marlewskiego w Poznaniu. Wydanie drugie. Wydawnictwo \u015aw. Stanis\u0142awa Sp. z o. odp., Katowice 1932, str. 198-200.<\/p>\r\n

Nihil obstat<\/em>: Pozna\u0144, dnia 24 pa\u017adziernika 1930. Ks. Dr. Steuer<\/em>, Cenzor.<\/p>\r\n

Imprimatur<\/em> na wydanie drugie: Katowice, dnia 6 kwietnia 1932 r. (L. S.) Ks. Kasperlik<\/em>, Wikarjusz Generalny. V. I. 120\/32.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Od Redakcji Portalu Legitymistycznego: Zachowana zosta\u0142a oryginalna pisownia.<\/span><\/p>\r\n

 <\/p>\r\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Dodano: 2019-03-17 3:56 pm   Rok Bo\u017cy w liturgji i tradycji Ko\u015bcio\u0142a \u015bwi\u0119tego W Polsce, gdzie wiar\u0119 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 zaprowadzono dopiero w X wieku, dyscyplina postna by\u0142a ostrzejsza ni\u017c na Zachodzie. Dowiadujemy si\u0119 z starych kronik, \u017ce nietylko Ko\u015bci\u00f3\u0142, lecz i w\u0142adze \u015bwieckie czuwa\u0142y nad zachowywaniem przepis\u00f3w postnych, kt\u00f3re obowi\u0105zywa\u0142y pocz\u0105tkowo ju\u017c od dziewi\u0105tej niedzieli przed Wielkanoc\u0105, zwanej […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[135],"tags":[119,218],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/107133"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=107133"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/107133\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":133257,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/107133\/revisions\/133257"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=107133"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=107133"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=107133"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}