{"id":106954,"date":"2019-03-05T12:24:22","date_gmt":"2019-03-05T17:24:22","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=106954"},"modified":"2019-03-05T12:24:22","modified_gmt":"2019-03-05T17:24:22","slug":"lakatos-studium-przypadku-izabela-brodacka-falzmann","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=106954","title":{"rendered":"Lakatos – studium przypadku – Izabela Brodacka-Falzmann<\/em>"},"content":{"rendered":"

Historycy nauki przyjmuj\u0105 na og\u00f3\u0142 (niekoniecznie s\u0142uszne) za\u0142o\u017cenie, \u017ce nauka s\u0142u\u017cy wy\u0142\u0105cznie odkrywaniu prawdy. Nawet bardziej nam bliscy chronologicznie specjali\u015bci w dziedzinie teorii poznania czyli epistemologii tacy jak Kuhn, Paul Feyerabend, czy wreszcie Karl Poper, kt\u00f3rzy ch\u0119tnie zajmowali si\u0119 spo\u0142ecznymi uwarunkowaniami czyli socjologi\u0105 nauki nie o\u015bmieliliby si\u0119 twierdzi\u0107, \u017ce mo\u017ce czy powinno by\u0107 inaczej.<\/p>\r\n

Na pewno jednak bywa\u0142o inaczej. Zdecydowanie inaczej. Nie wspominaj\u0105c nawet Kraju Rad, w kt\u00f3rym nawet brednie \u0141ysenki czy Miczurina, by\u0142y obowi\u0105zuj\u0105c\u0105 doktryn\u0105 nauka polska te\u017c by\u0142a wystarczaj\u0105co zsowietyzowana. Nawet w dziedzinie nauk przyrodniczych dobrze widziany by\u0142 uk\u0142on w kierunku marksizmu i leninizmu.<\/p>\r\n

Pami\u0119tam ksi\u0105\u017ck\u0119 z dziedziny metodyki nauczania fizyki w kt\u00f3rej autor zacytowa\u0142 \u015bwiat\u0142\u0105 my\u015bl Lenina: \u201enieograniczone s\u0105 mo\u017cliwo\u015bci elektronu\u201d. Cokolwiek mia\u0142oby to znaczy\u0107, cytowane zdanie nie mia\u0142o \u017cadnego sensu ani zwi\u0105zku z tekstem, by\u0142o rytualnym gestem pawiana podstawiaj\u0105cego ty\u0142ek samcowi alfa. Mia\u0142o zadowoli\u0107 recenzenta i uspokoi\u0107 cenzora z Mysiej.<\/p>\r\n

Interesuj\u0105ce w \u015bwietle tego s\u0105 dzieje rozwoju intelektualnego ucznia Karla Popera Imre Lakatosa jako \u017cywo przypominaj\u0105ce perypetie naszych intelektualist\u00f3w, na przyk\u0142ad Leszka Ko\u0142akowskiego, najpierw \u201eoczarowanych\u201d marksizmem a potem wojuj\u0105cych i rozliczaj\u0105cych si\u0119 z nim do ko\u0144ca \u017cycia w czym mieli\u015bmy na kl\u0119czkach uczestniczy\u0107.<\/p>\r\n

Jak mawia\u0142 pewien m\u00f3j znajomy naukowiec wybitny specjalista w dziedzinie fizjologii m\u00f3zgu: \u201ekogo\u015b dotkn\u0105\u0142 syfilis, przykre, mo\u017cemy mu wsp\u00f3\u0142czu\u0107, ale dlaczego mamy \u015bledzi\u0107 kolejne stadia jego brzydkiej choroby, szankier mi\u0119kki, szankier twardy i parali\u017c post\u0119powy\u201d.<\/p>\r\n

Imre Lakatos urodzi\u0142 si\u0119 w 1922 roku jako Imre Lipschitz w Debreczynie na W\u0119grzech. Studia w zakresie matematyki, fizyki i filozofii uko\u0144czy\u0142 na uniwersytecie w Debreczynie w roku 1944. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 jego rodziny zgin\u0119\u0142a w Auschwitz. Lakatos by\u0142 komunist\u0105 i nosi\u0142 w\u00f3wczas nazwisko Molnar.<\/p>\r\n

Po wojnie Molnar zosta\u0142 wysokiej rangi komunistycznym urz\u0119dnikiem tym razem pod kolejnym nazwiskiem Lakatos przy kt\u00f3rym pozosta\u0142 i pod kt\u00f3rym przeszed\u0142 do historii. W swojej rozprawie \u201eO socjologii tworzenia poj\u0119\u0107 w naukach przyrodniczych\u201d analizowa\u0142 wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 fizyk\u0119 w kategoriach materializmu historycznego. Lata 1950-1953 Laktos sp\u0119dzi\u0142 w wi\u0119zieniu oskar\u017cony o rewizjonizm. Odt\u0105d obrazi\u0142 si\u0119 ( i s\u0142usznie) na system i sta\u0142 si\u0119 dysydentem. To pocieszaj\u0105ce, \u017ce kto\u015b potrafi wyci\u0105gn\u0105\u0107 wnioski ze swego do\u015bwiadczenia.<\/p>\r\n

Bardziej przera\u017caj\u0105cy dla mnie byli komuni\u015bci sowieccy, kt\u00f3rzy nie tylko przyznawali si\u0119 do nie pope\u0142nionych win lecz skazani na \u015bmier\u0107 w ostatnim s\u0142owie s\u0142awili komunizm i parti\u0119.<\/p>\r\n

Po sowieckiej inwazji na W\u0119gry w 1956 roku Lakatos uciek\u0142 do Wiednia, a stamt\u0105d do Anglii. W roku 1961 uzyska\u0142 na uniwersytecie Cambridge doktorat z filozofii matematyki na postawie pracy pod tytu\u0142em Szkice z logiki odkrycia matematycznego (Essays in the Logic of Mathematical Discovery). Jego promotorem by\u0142 Karl Poper. Kontynuacj\u0105 tych prac by\u0142a s\u0142ynna ksi\u0105\u017cka Lakatosa Dowody i refutacje (Proofs and refutations). Lakatos zosta\u0142 wyk\u0142adowc\u0105 London School of Economics gdzie pracowa\u0142 a\u017c do \u015bmierci w 1974 roku.<\/p>\r\n

Nad pracami Lakatosa nieuchronnie ci\u0105\u017cy leninowski obiektywizm (\u2026) \u201ejako jedyna teza materializmu pozostaje niesko\u0144czenie szeroki Leninowski aksjomat postuluj\u0105cy byt niezale\u017cny od naszego umys\u0142u, a kt\u00f3ry umys\u0142 nasz odzwierciedla coraz bardziej i bardziej, nigdy go nie wyczerpuj\u0105c\u201d.<\/p>\r\n

Podobnie jak w latach czterdziestych \u017cyj\u0105c w demoludach , Lakatos w wolnym \u015bwiecie traktowa\u0142 swoj\u0105 filozofi\u0119 nauki jako or\u0119\u017c w walce politycznej tyle \u017ce teraz zaanga\u017cowany by\u0142 po stronie dok\u0142adnie przeciwnej. Niegdy\u015b g\u0142osi\u0142, i\u017c jedynie w socjalizmie nauka ma optymalne warunki rozwoju i s\u0142u\u017cy dobru ludzko\u015bci. Teraz w imi\u0119 post\u0119pu wiedzy wzywa\u0142 do walki z socjalizmem. Co ciekawe, za g\u0142\u00f3wnego przeciwnika ideologicznego uwa\u017ca\u0142 nie, obowi\u0105zuj\u0105cy w\u00f3wczas w krajach realnego socjalizmu, Engelsowsko-Leninowski obiektywizm, ale relatywizm poznawczy. Mo\u017cna to t\u0142umaczy\u0107 jego w\u0142asnym zaanga\u017cowaniem po stronie historii i socjologii wiedzy (\u201eWielkim osi\u0105gni\u0119ciem wsp\u00f3\u0142czesnej fizyki jest wprowadzenie historyzmu do nauk przyrodniczych\u201e, pisa\u0142 w 1947).<\/p>\r\n

Relatywizm kulturowy sta\u0142 si\u0119 ideologi\u0105 Nowej Lewicy, kt\u00f3ra w latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych zdoby\u0142a szerokie wp\u0142ywy na uniwersytetach Zachodu. Za najgro\u017aniejszego ideologicznego wroga wolno\u015bci uzna\u0142 Lakatos konstruktywistyczn\u0105 socjologi\u0119 wiedzy. Je\u015bli wszelka wiedza ludzka, z naukami przyrodniczymi w\u0142\u0105cznie, by\u0142aby uwarunkowana spo\u0142ecznie, skoro tak czy inaczej nie by\u0142oby i nie mog\u0142o by\u0107 wiedzy obiektywnej, to \u0142atwo st\u0105d przej\u015b\u0107 do \u017c\u0105dania, aby naukowcy na zlecenie panuj\u0105cego ko\u015bcio\u0142a czy partii politycznej formu\u0142owali chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 astronomi\u0119, proletariack\u0105 nauk\u0119 dialektyczn\u0105 czy aryjsk\u0105 fizyk\u0119. Naukowcy nie mogliby broni\u0107 ani falsyfikowa\u0107 ( jak chcia\u0142 Popper) swoich teorii wskazuj\u0105c na ich zgodno\u015b\u0107 z wynikami do\u015bwiadcze\u0144, gdy\u017c jedynym zasadnym pytaniem by\u0142oby komu dana teoria czy koncepcja s\u0142u\u017cy. Autonomi\u0119 nauk przyrodniczych nie podlegaj\u0105cych historycznie zmiennym uk\u0142adom interes\u00f3w politycznych b\u0105d\u017a ekonomicznych uzna\u0142 zatem Lakatos za ostoj\u0119 wolno\u015bci.<\/p>\r\n

Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce Lakatos przeszed\u0142 d\u0142ug\u0105 drog\u0119. Zmieni\u0142 nie tylko kilka razy nazwisko, lecz ca\u0142kowicie zmieni\u0142 pogl\u0105dy i \u015brodowisko. Do historii przeszed\u0142 jako aposto\u0142 wolno\u015bci i autor ciekawych prac z dziedziny filozofii nauk przyrodniczych. Ca\u0142kowicie zapomnia\u0142 o okresie gdy jako partyjny dostojnik pomiata\u0142 kolegami i zmusza\u0142 ich do g\u0142oszenia tez marksizmu i leninizmu. Podobnie jak Bauman, kt\u00f3ry \u0142atwo zapomnia\u0142 o czasach gdy walczy\u0142 z niepodleg\u0142o\u015bciowym polskim podziemiem, a do historii przeszed\u0142 jako autor prac na temat ponowoczesno\u015bci.<\/p>\r\n

My te\u017c mogliby\u015bmy uprzejmie zapomnie\u0107 o ich ha\u0144bi\u0105cej przesz\u0142o\u015bci gdyby nie pewien drobiazg. Komunistyczna teoria i praktyka formatuje nieodwracalnie ludzki m\u00f3zg, a to sformatowanie jest jedn\u0105 z przyczyn op\u0142akanego stanu humanistyki polskiej.<\/p>\r\n

Izabela Brodacka Falzmann<\/em><\/strong>
\r\n
\r\n\u0179r\u00f3d\u0142o: NASZEblogi.pl, 2 marca 2019.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Historycy nauki przyjmuj\u0105 na og\u00f3\u0142 (niekoniecznie s\u0142uszne) za\u0142o\u017cenie, \u017ce nauka s\u0142u\u017cy wy\u0142\u0105cznie odkrywaniu prawdy. Nawet bardziej nam bliscy chronologicznie specjali\u015bci w dziedzinie teorii poznania czyli epistemologii tacy jak Kuhn, Paul Feyerabend, czy wreszcie Karl Poper, kt\u00f3rzy ch\u0119tnie zajmowali si\u0119 spo\u0142ecznymi uwarunkowaniami czyli socjologi\u0105 nauki nie o\u015bmieliliby si\u0119 twierdzi\u0107, \u017ce mo\u017ce czy powinno by\u0107 inaczej. Na […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[66,53,20],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/106954"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=106954"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/106954\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=106954"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=106954"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=106954"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}