{"id":105735,"date":"2018-12-11T13:48:10","date_gmt":"2018-12-11T18:48:10","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=105735"},"modified":"2018-12-11T13:48:10","modified_gmt":"2018-12-11T18:48:10","slug":"licencja-na-mord-rytualny-grzegorz-braun","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=105735","title":{"rendered":"Licencja na mord rytualny – Grzegorz Braun<\/em>"},"content":{"rendered":"

Sensacyjny proces zab\u00f3jc\u00f3w \u015bw. Szymonka z Trydentu toczy si\u0119 nieprzerwanie ju\u017c ponad pi\u0119\u0107 wiek\u00f3w – przed s\u0105dem historii. Opinie judeorealist\u00f3w i judeoidelist\u00f3w wci\u0105\u017c polaryzuje przera\u017caj\u0105ce, bestialskie zab\u00f3jstwo trzyletniego dziecka – i budz\u0105cy nie mniejsz\u0105 groz\u0119 wyrok wydany w 1475 r.<\/strong><\/p>\r\n

Rzucaj\u0105ca na spraw\u0119 ca\u0142kiem nowe \u015bwiat\u0142o ksi\u0105\u017cka prof. Ariela Toaffa p.t. \u201eKrwawe paschy\u201d, opublikowana we W\u0142oszech ledwie 10 lat temu, zosta\u0142a gwa\u0142townie zaatakowana na gruncie zgo\u0142a nienaukowym – i ostatecznie zignorowana przez \u015bwiat akademicki. Tymczasem polskie w\u0105tki, nieoczekiwanie wydobyte przez Toaffa z doskonale zachowanych protoko\u0142\u00f3w zezna\u0144, a zgodnie przeoczone przez naszych badaczy – nadal czekaj\u0105 na pog\u0142\u0119bione studia.<\/p>\r\n

Kt\u00f3\u017c by przypu\u015bci\u0142, \u017ce kryminalny przypadek z drugiej po\u0142owy XV w. mo\u017ce rozbudzi\u0107 takie emocje – sta\u0107 si\u0119 przyczyn\u0105 bezprecedensowej nagonki politycznej, kt\u00f3ra na pocz\u0105tku XXI wieku doprowadzi wybitnego naukowca do z\u0142o\u017cenia samokrytyki i wycofania z obiegu, a nast\u0119pnie autocenzorskiej korekty w\u0142asnej publikacji – ? C\u00f3\u017c takiego sta\u0142o si\u0119, \u017ce od profesora Ariela Toaffa (ur. 1942), wybitnego znawcy dziej\u00f3w \u015bredniowiecza i renesansu, autora szeregu istotnych publikacji z dziej\u00f3w diaspory, wyk\u0142adowcy (dzi\u015b ju\u017c emerytowanego) uniwersytetu Bar-Ilan w Tel-avivie, uzna\u0142 za konieczne odci\u0105\u0107 si\u0119 publicznie jego w\u0142asny ojciec, Alio Toaff (notabene naczelny rabin Rzymu) – ? C\u00f3\u017c takiego w\u0142a\u015bciwie uczyni\u0142 prof. Toaff, \u017ce z arbitraln\u0105 i brutaln\u0105 krytyk\u0105 jego ustale\u0144 badawczych wyst\u0105pi\u0142a os\u0142awiona Liga Przeciw Znies\u0142awieniu (ADL – Anti Defamation League), polityczna emanacja lo\u017cy B\u2019nai B\u2019rith, ameryka\u0144skiej masonerii o etnicznym kryterium cz\u0142onkostwa i narodowo\u015bciowym profilu programowym – ?<\/p>\r\n

Wydana w 2007 r. w j\u0119zyku w\u0142oskim ksi\u0105\u017cka \u201ePasque Di Sangue\u201d – czyli w\u0142a\u015bnie \u201eKrwawe paschy\u201d, z podtytu\u0142em: \u201eEuropejscy \u017bydzi i rytualne morderstwa\u201d – w wersji oryginalnej dost\u0119pna bywa w obiegu antykwarycznym w cenach do\u015b\u0107 zawrotnych, id\u0105cych w tysi\u0105ce dolar\u00f3w. T\u0119 lektur\u0119 – obowi\u0105zkow\u0105 niew\u0105tpliwie dla ka\u017cdego, kto w tym przedmiocie nie chce dywagowa\u0107 w oderwaniu od fakt\u00f3w – mo\u017cna jednak szcz\u0119\u015bliwie odrobi\u0107, np. w t\u0142umaczeniu angielskim, na razie jeszcze \u0142atwo osi\u0105galnym w sieci internetowej (szukaj: \u201eBlood Passovers\u201d lub \u201ePassovers of Blood\u201d). Pracowitym, a skromnie zachowuj\u0105cym anonimowo\u015b\u0107 internautom zawdzi\u0119czamy tak\u017ce mo\u017cliwo\u015b\u0107 prze\u015bledzenia skre\u015ble\u0144, modyfikacji i uzupe\u0142nie\u0144, poczynionych przez autora na u\u017cytek drugiego, \u201epoprawionego\u201d wydania, kt\u00f3rych celem by\u0142o najwyra\u017aniej zmi\u0119kczenie pora\u017caj\u0105cej wymowy pierwotnego dzie\u0142a.<\/p>\r\n

Na kilkuset stronach, kt\u00f3rych lektura jest i pasjonuj\u0105ca, i pora\u017caj\u0105ca zarazem, prof. Toaff przedstawia ca\u0142okszta\u0142t dost\u0119pnej wiedzy o wszystkich bodaj g\u0142o\u015bnych w swoim czasie i notowanych w historiografii przypadkach oskar\u017ce\u0144, proces\u00f3w, wyrok\u00f3w i samos\u0105d\u00f3w w sprawach tzw. mord\u00f3w rytualnych przypisywanych \u017bydom w Europie wiek\u00f3w \u015brednich, w analizie por\u00f3wnawczej si\u0119gaj\u0105c tak\u017ce do kazus\u00f3w z p\u00f3\u017aniejszych epok. Nale\u017cy odnotowa\u0107 z jednej strony imponuj\u0105c\u0105 precyzj\u0119 warsztatu naukowego, dzi\u0119ki czemu ka\u017cda wzmianka ma tu sw\u00f3j adres bibliograficzny, a znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 obj\u0119to\u015bci tekstu zajmuj\u0105 drobiazgowe przypisy – jednocze\u015bnie warto doceni\u0107 dyscyplin\u0119 pisarsk\u0105 Toaffa, jego talent narracyjny, kt\u00f3ry sprawia, \u017ce to wszystko czyta si\u0119 jak horror kryminalny, niczym \u201eMilczenie owiec\u201d osadzone w realiach trydenckiej gminy aszkenazyjskiej. Pasjonuj\u0105ce \u015bledztwo historyczne prowadzi \u017cydowskiego badacza do wstrz\u0105saj\u0105cej konkluzji: akta procesu zab\u00f3jc\u00f3w ma\u0142ego Szymonka musz\u0105 m\u00f3wi\u0107 prawd\u0119 – obfituj\u0105 bowiem w szczeg\u00f3\u0142y, kt\u00f3rych nikt nie by\u0142by w stanie wymy\u015bli\u0107.<\/p>\r\n

Prowadz\u0105c drobiazgow\u0105, krytyczn\u0105 analiz\u0119 – zar\u00f3wno wewn\u0119trzn\u0105 (przeobszernych i kompletnych akt procesu trydenckiego), jak i zewn\u0119trzn\u0105 (por\u00f3wnawcz\u0105 wobec innych analogicznych, cho\u0107 odleg\u0142ych w czasie i przestrzeni przypadk\u00f3w) – Toaff zwraca uwag\u0119 m.in. na niuanse j\u0119zykowe. Odkrywa, \u017ce np. zapisane w protoko\u0142ach rytualne zakl\u0119cia u\u017cywane w trakcie zbrodniczej \u201eliturgii\u201d nie mog\u0142y by\u0107 zmy\u015blone przez r\u00f3\u017cnych, zeznaj\u0105cych niezale\u017cnie od siebie \u015bwiadk\u00f3w, ani te\u017c nie mog\u0142y by\u0107 podsuni\u0119te przez chrze\u015bcija\u0144skich oskar\u017cycieli – z prostego powodu: ani jedni, ani drudzy nie pojmowali w pe\u0142ni znaczenia cz\u0119\u015bci wypowiadanych s\u0142\u00f3w. Ich hebrajski \u017ar\u00f3d\u0142os\u0142\u00f3w pozostawa\u0142 bowiem kompletnie nieznany oskar\u017cycielom, trydenckim W\u0142ochom biedz\u0105cym si\u0119 nad zapisem w \u0142aci\u0144skiej transkrypcji tego, co ze s\u0142uchu powtarzaj\u0105 oskar\u017ceni i \u015bwiadkowie, w wi\u0119kszo\u015bci aszkenazyjscy przybysze z Niemiec, pos\u0142uguj\u0105cy si\u0119 wi\u0119c raczej \u017cargonem – bynajmniej nie nale\u017c\u0105cy do uczonych w pi\u015bmie hebraist\u00f3w. Z tej m.in. przyczyny, Toaff praktycznie wyklucza popularn\u0105, poniek\u0105d aksjomatyczn\u0105 i kanoniczn\u0105 dzi\u015b tez\u0119 o \u201ewymuszaniu\u201d obci\u0105\u017caj\u0105cych, ca\u0142kowicie wyssanych z palca zezna\u0144 torturami.<\/p>\r\n

Nie miejsce tu jednak, by odtwarza\u0107 ca\u0142y tok rozumowania i przytacza\u0107 wszelkie argumenty Ariela Toaffa – \u017caden telegraficzny skr\u00f3t nie b\u0119dzie wszak przekonuj\u0105cy dla ostro\u017cnego czytelnika, kt\u00f3ry je\u015bli kiedykolwiek s\u0142ysza\u0142 cokolwiek o mordach rytualnych, to nie pow\u0105tpiewa raczej, \u017ce nale\u017c\u0105 one i zawsze nale\u017ca\u0142y do arsena\u0142u ca\u0142kowicie bezpodstawnych, go\u0142os\u0142ownych, zbrodniczych w skutkach, antysemickich oskar\u017ce\u0144. Taka, nie inna wersja obowi\u0105zuje przecie\u017c w ca\u0142ym respektuj\u0105cym kanony polit-poprawno\u015bci \u015bwiecie – od katedr akademickich po Wikipedi\u0119. Ta ostatnia stwierdza autorytatywnie: \u201eTakie nies\u0142uszne oskar\u017cenia wysuwano najcz\u0119\u015bciej przeciwko \u017bydom\u201d – cho\u0107 przecie\u017c mimochodem u\u015bci\u015bla: \u201eZazwyczaj oskar\u017cenia o mord rytualny by\u0142y fa\u0142szywe, aczkolwiek istnia\u0142y grupy, praktykuj\u0105ce tego rodzaju dzia\u0142ania, np. thugowie w Indiach\u201d. A ot\u00f3\u017c ksi\u0105\u017cka prof. Toaffa z zachowaniem wszelkich zasad warsztatu naukowego wywodzi ni mniej, ni wi\u0119cej, \u017ce thugowie, znana historiografii mordercza sekta czcicieli bogini Kali, najwyra\u017aniej nie stanowili ekskluzywnego wyj\u0105tku. W diasporze \u017cydowskiej, dowodnie stwierdza Toaff, przez wieki dzia\u0142a\u0107 mog\u0142a sekta kultywuj\u0105ca praktyk\u0119 zrytualizowanego pozbawiania \u017cycia nieletnich chrze\u015bcijan, kt\u00f3rych spreparowana krew – w postaci sypkiej, po wysuszeniu i starciu na proszek (sic) – s\u0142u\u017cy\u0107 mia\u0142a dalszym rytua\u0142om.<\/p>\r\n

Nota bene: prof. Ariel Toaff nie konstatuje bynajmniej powszechno\u015bci takich praktyk w\u015br\u00f3d og\u00f3\u0142u \u017byd\u00f3w europejskich. Swoj\u0105 hipotez\u0119 odnosi do cz\u0142onk\u00f3w gmin aszkenazyjskich, g\u0142\u00f3wnie niemieckich. Ale i tu nie przypisuje morderczych zakus\u00f3w og\u00f3\u0142owi – stawia hipotez\u0119 wykszta\u0142cenia si\u0119 w \u0142onie judaizmu aszkenazyjskiego zdegenerowanej sekty, w kt\u00f3rej zbrodniczych praktykach uj\u015bcie znalaz\u0142a g\u0142\u0119boko zakorzeniona nienawi\u015b\u0107 do chrze\u015bcija\u0144stwa. Nota bene: ustalenia badawcze Toaffa doskonale wpisuj\u0105 si\u0119 w kontekst rysowany przez innych badaczy i inne rewelacyjne prace badawcze – np. \u201eDwa narody w jednym \u0142onie\u201d prof. Israela Yuvala, czy prof. Jana Iluka \u201e\u017bydowska antyewangelia. Antyczna tradycja i nowo\u017cytne trwanie\u201d (tom II dzie\u0142a: \u201e\u017bydowska politeja i ko\u015bci\u00f3\u0142 w Imperium Rzymskim u schy\u0142ku antyku\u201d). Wielopokoleniowo kultywowane resentymenty, kt\u00f3rych doskonale znan\u0105 manifestacj\u0105 pozostaje \u201eToledot Jeszu\u201d (zbi\u00f3r tekst\u00f3w zawieraj\u0105cych wersj\u0119 o oszuka\u0144czym, magicznym charakterze osoby Jezusa z Nazaretu i o niemoralnym prowadzeniu si\u0119 Jego Matki) – oto na jakim gruncie doj\u015b\u0107 mog\u0142o do wynaturze\u0144, o kt\u00f3rych mowa.<\/p>\r\n

Niejako na marginesie, przy okazji, ale przecie\u017c nie mniej wnikliwie analizuj\u0105c wszelkie dost\u0119pne \u015bwiadectwa i dokumenty, prof. Toaff dekonstruuje kolejny mit – niemaj\u0105ce jak si\u0119 okazuje pe\u0142nego pokrycia w faktach przekonanie, \u017ce jakiekolwiek korzystanie, a ju\u017c na pewno konsumowanie krwi w wypadku \u017byd\u00f3w nie by\u0142oby w og\u00f3le mo\u017cliwe, ze wzgl\u0119du na rzekomy \u201ezakaz religijny\u201d. Tej kwestii Toaff po\u015bwi\u0119ca osobny, s\u0105\u017cnisty rozdzia\u0142, w kt\u00f3rym wykazuje niezbicie, \u017ce wykorzystywanie krwi – zwierz\u0119cej, a w pewnych przypadkach tak\u017ce ludzkiej – by\u0142o w aszkenazyjskich gminach praktykowane na tyle szeroko, \u017ce jako poszukiwany specyfik funkcjonowa\u0142a ona w obiegu handlowym. Kupcy w tej \u201ebran\u017cy\u201d wyposa\u017ceni byli nawet w specjalne \u201ecertyfikaty koszerno\u015bci\u201d oferowanego towaru (sic) wystawiane przez powa\u017canych rabin\u00f3w, przyw\u00f3dc\u00f3w i prawodawc\u00f3w gmin aszkenazyjskich na kontynencie europejskim.<\/p>\r\n

I tu dochodzimy do sygnalizowanych na samym pocz\u0105tku polskich w\u0105tk\u00f3w w mrocznej i tragicznej sprawie trydenckiej. W\u015br\u00f3d niezliczonych, nieko\u0144cz\u0105cych si\u0119 detali i szczeg\u00f3\u0142owych informacji, kt\u00f3re prof. Toaff niestrudzenie przytacza i analizuje, znajduje si\u0119 wzmianka o tym, \u017ce wystawc\u0105 jednego z takich \u201ecertyfikat\u00f3w koszerno\u015bci\u201d (to termin sugerowany przez ni\u017cej podpisanego) mia\u0142 by\u0107 niejaki Moj\u017cesz z Halle (Moses of Halle, Moshe da Halle). Opatrzone jego osobistym podpisem \u015bwiadectwo wiarygodno\u015bci sprzedawcy ogl\u0105da\u0107 mia\u0142 jeden z kluczowych uczestnik\u00f3w sprawy trydenckiej, Samuel z Norymbergi – duchowy przyw\u00f3dca gminy trydenckiej, w kt\u00f3rego domostwie dokonano mordu na \u015bw. Szymonku. \u201eSamuel wyzna\u0142 przes\u0142uchuj\u0105cym go – notuje Toaff – \u017ce w\u0119drowny handlarz Dov Orso z Saksonii, od kt\u00f3rego naby\u0142 on krew [niezb\u0119dn\u0105 do wcze\u015bniej praktykowanych rytua\u0142\u00f3w] mia\u0142 ze sob\u0105 listy polecaj\u0105ce podpisane przez Moj\u017cesza z Hol [i.e. Halle], Iudeorum principalis magister [i.e. g\u0142\u00f3wnego nauczyciela \u017cydowskiego, czyli naczelnego rabina]\u201d.<\/p>\r\n

Ot\u00f3\u017c rzecz w tym, \u017ce w dalszym ust\u0119pie tekstu g\u0142\u00f3wnego, a tak\u017ce w odno\u015bnych przypisach prof. Toaff jednoznacznie identyfikuje owego Moj\u017cesza z Halle jako tego samego rabina, kt\u00f3ry w roku 1458 opu\u015bci\u0107 mia\u0142 kraje niemieckie, aby przenie\u015b\u0107 si\u0119 do Poznania, gdzie urz\u0119dowa\u0142 a\u017c do \u015bmierci w roku 1474. A zatem gminie \u017cydowskiej w Poznaniu za panowania Kazimierza Jagiello\u0144czyka przez p\u00f3\u0142torej dekady przewodzi\u0107 mia\u0142 cz\u0142owiek, kt\u00f3ry w\u0142asnym imieniem r\u0119czy\u0142 za autentyzm i jako\u015b\u0107 suszonej krwi chrze\u015bcija\u0144skiego dzieci\u0119cia oferowanej w Trydencie przez komiwoja\u017cera z Saksonii- ?? Oczywi\u015bcie znane nam daty i inne okoliczno\u015bci wykluczaj\u0105 osobisty zwi\u0105zek Moj\u017cesza z Halle z mordem Trydenckim – ale skoro wystawia\u0142 on takie \u201ecertyfikaty\u201d, to czy m\u00f3g\u0142 nie wiedzie\u0107, czego w\u0142a\u015bciwie one dotycz\u0105? Oto pytanie dla badaczy – na razie bez przes\u0105dzaj\u0105cej odpowiedzi. To jednak nie jedyna ni\u0107 wi\u0105\u017c\u0105ca spraw\u0119 trydenck\u0105 z Polsk\u0105 – oto bowiem Samuel z Norymbergi jako swego nauczyciela, tego, kt\u00f3ry przekaza\u0107 mu mia\u0142 tradycje i kanony owych krwawych rytua\u0142\u00f3w, wymieni\u0142 Dawida Tewje Szprynca (David Tevel Sprinz). Prof. Toaff pisze, \u017ce w \u00f3w Szprync dzia\u0142a\u0107 mia\u0142 r\u00f3wnie\u017c w Poznaniu – dok\u0105d uda\u0142 si\u0119 jako b\u0119d\u0105cy ju\u017c w podesz\u0142ym wieku autorytet rabinacki w 1474 r. By\u0107 mo\u017ce Pozna\u0144 nie by\u0142 ostatni\u0105 stacj\u0105 jego podr\u00f3\u017cy, skoro Mejer Ba\u0142aban w swej \u201eHistorii \u017byd\u00f3w w Krakowie i na Kazimierzu\u201d wzmiankuje Dawida Sprinza jako przyby\u0142ego do Krakowa uchod\u017ac\u0119 \u201ewpl\u0105tanego w okropny proces trydencki\u201d.<\/p>\r\n

Co sk\u0142ania\u0142o ludzi ciesz\u0105cych si\u0119 takim autorytetem jak Moj\u017cesz z Halle, a niem\u0142odych ju\u017c przecie\u017c, jak Dawid Szprync, do porzucania dotychczasowych siedzib i podejmowania tak dalekich, niew\u0105tpliwie do\u015b\u0107 forsownych podr\u00f3\u017cy? Na to pytanie literatura przedmiotu nie przynosi zadowalaj\u0105cych wyja\u015bnie\u0144 – poza dywagacjami np. dotycz\u0105cymi mobilno\u015bci w diasporze. Trzeba ze smutkiem stwierdzi\u0107, \u017ce dzieje \u017byd\u00f3w w Polsce – zreszt\u0105 nie tylko w XV w. – pozostaj\u0105 dla naszej historiografii terra incognita. Nadal niewiele, b\u0105d\u017a zgo\u0142a niczego nie wiemy o wielkiej organizacji sieciowej, przez wieki dzia\u0142aj\u0105cej na polskich ziemiach. Nawet takie podstawowe opracowania jak w\u0142a\u015bnie Ba\u0142abana czy np. Graetza – istniej\u0105ce ju\u017c od dawna i dost\u0119pne w europejskich j\u0119zykach, tak\u017ce w polskim – nie s\u0105 ani wykorzystywane, ani tym bardziej krytycznie rewidowane przez polskich badaczy. Opracowania nowsze nie przestaj\u0105 razi\u0107 wt\u00f3rno\u015bci\u0105 i brakiem krytycyzmu wzgl\u0119dem przedmiotu bada\u0144.<\/p>\r\n

Przyk\u0142adem tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Hanny Zaremskiej z Instytutu Historii PAN, kt\u00f3ra sprawom kaha\u0142\u00f3w i losom rabin\u00f3w dzia\u0142aj\u0105cych w Polsce w\u0142a\u015bnie w XV w. po\u015bwi\u0119ci\u0142a ju\u017c kilka tekst\u00f3w – i tak si\u0119 sk\u0142ada, \u017ce jeden z nich monografizuje w\u0142a\u015bnie sylwetk\u0119 Moj\u017cesza z Halle w jego pozna\u0144skim okresie. W bibliografiach tekst\u00f3w Zaremskiej pr\u00f3\u017cno jednak szuka\u0107 ksi\u0105\u017cki Toaffa – dlatego te\u017c i pr\u00f3\u017cno oczekiwa\u0107, \u017ce udzieli nam ona odpowiedzi na podstawowe pytanie: czy po przeprowadzce z Halle do Poznania rabin Moj\u017cesz wystawia\u0142 dalej \u201ecertyfikaty koszerno\u015bci\u201d w rodzaju tego, kt\u00f3ry ogl\u0105da\u0107 mia\u0142 na w\u0142asne oczy Samuel z Norymbergi, morderca rytualny z Trydentu? A Dawid Szprync, kt\u00f3ry Samuelowi t\u0119 tradycj\u0119 osobi\u015bcie ustnie przekaza\u0142 – czy sam po ucieczce z Niemiec nadal j\u0105 praktykowa\u0142 w Poznaniu, czy Krakowie? Czy skoro w\u0142asnym rabinackim autorytetem gotowi byli oni por\u0119cza\u0107 koszerno\u015b\u0107, tj. rytualn\u0105 czysto\u015b\u0107 procedury pozyskiwania tak po\u017c\u0105danego produktu – to czy nie zdaje si\u0119 logiczne przypuszczenie ich zaanga\u017cowania w sam \u201eproces produkcji\u201d (kt\u00f3rego opis darujmy tu sobie, odsy\u0142aj\u0105c Sz. Czytelnika do lektury Toaffa)? Wniosek: i Moj\u017cesz z Halle, i Dawid Szprync, a tak\u017ce ich uznani mistrzowie i koledzy-rabini, w rodzaju Izraela Isserleina czy Izraela MiBruny (z Brna) nie mogli pozostawa\u0107 nie\u015bwiadomi rzeczy – \u017ce zatem co najmniej po\u015brednio licencjonowali oni proceder, kt\u00f3rego ob\u0142\u0119dn\u0105 logik\u0119 i nieludzkie okrucie\u0144stwo ujawniaj\u0105 m.in. zeznania wykonawc\u00f3w nieudanej akcji w Trydencie.<\/p>\r\n

A co z wy\u017cszymi jeszcze od nich autorytetami prawa talmudycznego, kt\u00f3rych pami\u0119\u0107 do dzi\u015b czczona jest przez kontynuator\u00f3w tej tradycji? S\u0105 to przecie\u017c sprawy fundamentalnie istotne – bo potencjalnie przes\u0105dzaj\u0105ce kwesti\u0119, jak dalece rzeczywisty jest ten martyrologiczno-sentymentalny obraz \u017cycia \u017byd\u00f3w w diasporze, propagowany dzi\u015b u nas z tak wielkim rozmachem przez. Muzeum \u017byd\u00f3w Polskich \u201ePolin\u201d czy \u017bydowski Instytut Historyczny. Wspomniana Hanna Zaremska inny ze swych szkic\u00f3w, po\u015bwi\u0119cony sylwetce kolejnego \u017cydowskiego m\u0119drca tamtej epoki, tak podsumowuje: \u201eW kwestii oceny ludzkiego \u017cycia, obie kultury – \u017cydowska i chrze\u015bcija\u0144ska – zdaj\u0105 si\u0119 w \u015bredniowieczu m\u00f3wi\u0107 jednym g\u0142osem\u201d. Ot\u00f3\u017c, cho\u0107by tylko w \u015bwietle wy\u017cej przytoczonych hipotez i fakt\u00f3w, twierdzenie takie wypada\u0142oby przynajmniej krytycznie zweryfikowa\u0107. Ksi\u0105\u017cka Ariela Toaffa pod ka\u017cdym wzgl\u0119dem reprezentuje zbyt powa\u017cny kaliber, by uczciwo\u015b\u0107 naukowa przyzwala\u0142a na jej \u201eprzeoczenie\u201d. Najwyra\u017aniej niekt\u00f3rym zdaje si\u0119, \u017ce w historii stosunk\u00f3w polsko-\u017cydowskich mieli\u015bmy do czynienia wy\u0142\u0105cznie z typami tak sympatycznymi, jak mickiewiczowski Jankiel, Szuman z \u201eLalki\u201d, czy reymontowski Moryc Welt – sprawa komplikuje si\u0119 nieprzyjemnie, je\u015bli za ich plecami zaczynamy dostrzega\u0107 osobnik\u00f3w przypominaj\u0105cych raczej doktora Hannibala Lectera, ni\u017c Tewje Mleczarza.<\/p>\r\n

Grzegorz Braun<\/em> <\/span><\/strong><\/p>\r\n

Za: Polska bez cenzury (11.12.2018)<\/a><\/p>\r\n

 <\/h4>\r\n
\r\n

 <\/h4>\r\n

 <\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Sensacyjny proces zab\u00f3jc\u00f3w \u015bw. Szymonka z Trydentu toczy si\u0119 nieprzerwanie ju\u017c ponad pi\u0119\u0107 wiek\u00f3w – przed s\u0105dem historii. Opinie judeorealist\u00f3w i judeoidelist\u00f3w wci\u0105\u017c polaryzuje przera\u017caj\u0105ce, bestialskie zab\u00f3jstwo trzyletniego dziecka – i budz\u0105cy nie mniejsz\u0105 groz\u0119 wyrok wydany w 1475 r. Rzucaj\u0105ca na spraw\u0119 ca\u0142kiem nowe \u015bwiat\u0142o ksi\u0105\u017cka prof. Ariela Toaffa p.t. \u201eKrwawe paschy\u201d, opublikowana we […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[344,53,197,18,85],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/105735"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=105735"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/105735\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=105735"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=105735"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=105735"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}