{"id":105620,"date":"2018-12-06T09:20:15","date_gmt":"2018-12-06T14:20:15","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=105620"},"modified":"2018-12-06T09:20:15","modified_gmt":"2018-12-06T14:20:15","slug":"wieza-babel-ernest-hello","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=105620","title":{"rendered":"Wie\u017ca Babel – Ernest Hello<\/em>"},"content":{"rendered":"

I<\/h4>\r\n

Gdy rzuc\u0119 okiem doko\u0142a siebie na wiedz\u0119 filozoficzn\u0105 lub na to, co tak\u0105 nazw\u0119 nosi, spostrzegam, \u017ce og\u00f3lny stan umys\u0142\u00f3w daje si\u0119 stre\u015bci\u0107 w jednym wyrazie: zam\u0119t. Prawda jest rozwi\u0105zaniem zagadnie\u0144. Co si\u0119 tyczy b\u0142\u0119du, ma on wobec danych zagadnie\u0144 rozliczne sposoby post\u0119powania. Przybiera r\u00f3\u017cne postawy, bo na drodze do nico\u015bci wiele znajduje si\u0119 stacji. Rozr\u00f3\u017cniam trzy g\u0142\u00f3wne. Na pierwszej b\u0142\u0105d m\u00f3wi: Oto jest rozwi\u0105zanie zagadnienia – i daje rozwi\u0105zanie fa\u0142szywe. Na drugiej b\u0142\u0105d nie pr\u00f3buje nawet rozwi\u0105za\u0107 zagadnienia, ale stara si\u0119 je sformu\u0142owa\u0107 i m\u00f3wi: Oto zagadnienie, ale jest ono nierozwi\u0105zalne. Na trzeciej niezdolny ani postawi\u0107, ani rozwi\u0105za\u0107 zagadnienia, wyg\u0142asza tylko puste s\u0142owa bez zwi\u0105zku.<\/p>\r\n

Na pierwszej stacji napotykamy system, przybieraj\u0105cy pozory zasadniczo\u015bci, udaj\u0105cy niewzruszono\u015b\u0107, aby przedrze\u017ania\u0107 postaw\u0119 prawdy. Na drugiej napotykamy jawn\u0105 niemoc. Na trzeciej s\u0142yszymy bredzenie gor\u0105czkowe. Rzu\u0107my okiem na dzieje \u015bwiata, ujrzymy w nich post\u0119p tego, co pi\u0119tnujemy. Przede wszystkim cz\u0142owiek musi cze\u015b\u0107 oddawa\u0107, cz\u0142owiek zaczyna zawsze od czci i uwielbienia. Atoli, podczas gdy dziedzictwo \u015bwi\u0119te przechowywa\u0142o si\u0119 nietkni\u0119te tylko u ludu wybranego, ku czemu zwr\u00f3ci\u0142a ludzko\u015b\u0107 swoje uwielbienie?<\/p>\r\n

Wiecie, co m\u00f3wi historia: oto wskazuje nam palcem wo\u0142a Apisa. Ludzko\u015b\u0107 pocz\u0119\u0142a wielbi\u0107 przyrod\u0119 i to jest istot\u0105 poga\u0144stwa. Cz\u0142owiek uczu\u0142 si\u0119 s\u0142abym i zagro\u017conym wobec przyrody, widzia\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107, kt\u00f3rej nie by\u0142 sprawc\u0105 i cze\u015b\u0107 jej pocz\u0105\u0142 oddawa\u0107, aby j\u0105 sobie przejedna\u0107. Przypisywa\u0107 przedmiotom widzialnym i zewn\u0119trznym w\u0142asn\u0105 wol\u0119 i osobisto\u015b\u0107 pot\u0119\u017cn\u0105, czci\u0107 te twory, jak gdyby one same w sobie mia\u0142y \u017ar\u00f3d\u0142o \u017cycia – oto jest poga\u0144stwo.<\/p>\r\n

Poga\u0144stwo czci rzeczy zewn\u0119trzne, kr\u00f3lestwo zwierz\u0119ce, kr\u00f3lestwo ro\u015blinne. Nagle cz\u0142owiek, kt\u00f3ry bi\u0142 pok\u0142ony przed cebul\u0105, podnosi si\u0119 i, zmieniaj\u0105c przedmiot swego ba\u0142wochwalstwa, gardzi rzeczami widzialnymi i poczyna wielbi\u0107 siebie samego w swoim \u017cyciu intelektualnym i w swej my\u015bli w\u0142asnej, jak gdyby sam w sobie mia\u0142 \u017ar\u00f3d\u0142o \u017cycia. I oto jest racjonalizm. Racjonalizm, kt\u00f3rego Fichte najzupe\u0142niejszym jest przedstawicielem, polega na wielbieniu w\u0142asnego ja, czyli intelektualnego i moralnego \u017cycia cz\u0142owieka. Jest to wy\u017csza forma ba\u0142wochwalstwa.<\/p>\r\n

Ale cz\u0142owiek, uwielbiaj\u0105cy samego siebie, nie jest zadowolony ze swego b\u00f3stwa. Nie jest zadowolony ani z b\u00f3stwa greckiego, kt\u00f3rem jest natura, ani z b\u00f3stwa racjonalistycznego, kt\u00f3rym jest cz\u0142owiek; wytwarza sobie przeto jeszcze jedno b\u00f3stwo, b\u0119d\u0105ce po\u0142\u0105czeniem obu wy\u017cej wymienionych. Racjonalizm i poga\u0144stwo zespolone s\u0105 ze sob\u0105, daj\u0105 panteizm. Panteizm jest jednoczesnym uwielbieniem \u017cycia zwierz\u0119cego i moralnego cz\u0142owieka, uwielbieniem cz\u0142owieka i natury jako pot\u0119g identycznych w swej istocie i w swoim rozwini\u0119ciu, jako r\u00f3\u017cnych objaw\u00f3w jedynej substancji, w sobie samej maj\u0105cej \u017ar\u00f3d\u0142o \u017cycia. Panteizm przedstawia nam b\u0142\u0105d w jego formie najwy\u017cszej i absolutnej: jest to szczyt nico\u015bci. Poga\u0144stwo, racjonalizm, panteizm – oto b\u0142\u0119dy, z kt\u00f3rych umys\u0142 nas mo\u017ce sobie zda\u0107 spraw\u0119, b\u0142\u0119dy usystematyzowane, b\u0142\u0119dy maj\u0105ce swoje imi\u0119. Zwracam szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 na t\u0119 ostatni\u0105 okoliczno\u015b\u0107. Przybyli\u015bmy na drug\u0105 stacj\u0119.<\/p>\r\n

II<\/h4>\r\n

Poga\u0144stwo ma wrogiego s\u0105siada, racjonalizm ma wrogiego s\u0105siada, panteizm ma wrogiego s\u0105siada. Ten s\u0105siad wsp\u00f3lny, ten wr\u00f3g wsp\u00f3lny: to sceptycyzm. Trzy wymienione wy\u017cej doktryny maj\u0105 w sobie ziarno, z kt\u00f3rego wyrasta sceptycyzm. Mitologia grecka, Fichte, Spinoza, Plato i Schelling nosz\u0105 w swoim \u0142onie Pyrrona, kt\u00f3ry pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej musi si\u0119 z nich narodzi\u0107.<\/p>\r\n

Gdy b\u0142\u0105d nosi miano sceptycyzmu, nie ro\u015bci ju\u017c \u017cadnej pretensji do chwa\u0142y rozwi\u0105zania, chce tylko stawia\u0107 zagadnienia i na ka\u017cde pytanie ducha ludzkiego odpowiada pytaniem: c\u00f3\u017c mog\u0119 wiedzie\u0107? Wszelako sceptycyzm ma jeszcze imi\u0119, zowie si\u0119 sceptycyzmem. Ma jeszcze \u015bwiadomo\u015b\u0107 swego jestestwa; wie, \u017ce nic nie wie. Jest zatem pod nim jaka\u015b podstawa. Bossuet, aby \u015bledzi\u0107 za post\u0119pem po\u015bmiertnego rozk\u0142adu cia\u0142a, wystawia sobie je w trumnie. Przez pewien czas wiadomo, co to jest: jest to trup. Trup ma nazw\u0119, ale po up\u0142ywie tego czasu s\u0142owo ludzkie staje zak\u0142opotane wobec niewiedzy czego\u015b, co nie ma ju\u017c nazwy w \u017cadnym j\u0119zyku. Nie ma ju\u017c trupa: pozostaje jakie\u015b nic, czy te\u017c jakie\u015b nie wiedzie\u0107 co. \u015aled\u017amy podobnie za post\u0119pem rozk\u0142adu w \u015bwiecie niewidzialnym.<\/p>\r\n

Widzieli\u015bmy wy\u017cej i nazwali\u015bmy w\u0142a\u015bciwymi nazwami r\u00f3\u017cne trupy. Atoli teraz, gdy Schelling umar\u0142, gdy Niemcy pogr\u0105\u017cone w \u015bnie \u015bmiertelnym, oczekuj\u0105 zmartwychwstania, co robi b\u0142\u0105d? Gdzie si\u0119 znajduje? Znajduje si\u0119 na trzeciej stacji. We\u017acie mikroskop. Czy widzicie tam w dole uwijaj\u0105ce si\u0119 wci\u0105\u017c te niesko\u0144czenie male\u0144kie istotki? To s\u0105 mali ludzie dzisiejsi, kt\u00f3rzy ju\u017c nawet czyta\u0107 zapomnieli. Wy, kt\u00f3rzy mogliby\u015bcie by\u0107 wielcy, gdyby\u015bcie byli chcieli zgi\u0105\u0107 kolana, Fichte, Schellingu, Heglu, jak\u017ce jeste\u015bcie ukarani! Buntowali\u015bcie si\u0119 na wy\u017cynach, a oto kara dotkn\u0119\u0142a was nawet w tych, co si\u0119 tam na dole uwijaj\u0105. Co to za jedni? Co robi\u0105? Co m\u00f3wi\u0105? M\u00f3wi\u0105 co\u015b, ale nic nie oznajmiaj\u0105. Niepodobna ani okre\u015bli\u0107, ani nazwa\u0107 nawet ich b\u0142\u0119du. Wst\u0105pili w dziedzin\u0119 owego nie wiedzie\u0107 czego\u015b, o kt\u00f3rem wy\u017cej mowa. A jednak trzej ludzie genialni powstali ongi w Niemczech. Fichte, Schelling, Hegel g\u0142osili swe pogl\u0105dy.<\/p>\r\n

Jak\u017ce si\u0119 sta\u0142o, \u017ce st\u0105d nie tylko nie wynik\u0142a prawda, ani nawet \u017cadna szko\u0142a b\u0142\u0119du, \u017cadna szko\u0142a, mog\u0105ca nosi\u0107 to miano? Dlaczego ci, kt\u00f3rzy wymieniaj\u0105 imi\u0119 Hegla jako imi\u0119 swego ojca duchowego, s\u0105 tylko \u015bmiesznymi szkolarzami? Dlaczego Niemcy nie uwie\u0144czy\u0142y si\u0119 prawd\u0105? Co takiego sta\u0142o si\u0119 tam na wy\u017cynach? Na wy\u017cynach, gdzie tak dobrze by\u0142oby modli\u0107 si\u0119. Niemcy zniewa\u017ca\u0142y Ko\u015bci\u00f3\u0142, przed kt\u00f3rym cedry na szczytach Libanu, pod groz\u0105 \u015bmierci, zni\u017ca\u0107 musz\u0105 najwynio\u015blejsze swe wierzcho\u0142ki. 1 Niemcy dotkni\u0119te zosta\u0142y kar\u0105: pozosta\u0142y bezp\u0142odne. Bunt dokona\u0142 si\u0119 w \u015bwiecie niewidzialnym: kara uderza nasze oczy. Mamy j\u0105 przed sob\u0105 jako nauk\u0119. Fichte, Schelling, Hegel niczego nie dokonali. B\u00f3g, kt\u00f3ry nie pozbywa si\u0119 nigdy swej niezawis\u0142o\u015bci ni swej chwa\u0142y, odm\u00f3wi\u0142 im swoich tajemnic. Dlaczeg\u00f3\u017c wi\u0119c da\u0142 im geniusz, skoro mieli go zmarnowa\u0107 bezp\u0142odnie? Mo\u017ce dlatego, aby \u015bwiat ujrza\u0142, dok\u0105d zachodzi geniusz ludzki, gdy o w\u0142asnych tylko idzie si\u0142ach. Inne jeszcze pytanie. Pojmujemy, \u017ce nie znale\u017ali prawdy, ale dlaczego nie pozostawili jakiej\u015b pomnikowej szko\u0142y b\u0142\u0119du? Przyczyna tego bardzo prosta i bardzo g\u0142\u0119boka. Wyczerpali b\u0142\u0105d.<\/p>\r\n

Hegel da\u0142 ostateczny wyci\u0105g b\u0142\u0119du i zawar\u0142 go ca\u0142kowicie w jednym s\u0142owie. Jego formu\u0142a wypisana jest na drzwiach szko\u0142y szatana, kt\u00f3ry teraz wy\u015bmiewa si\u0119 z na\u015bladowc\u00f3w i wzywa ich, aby prze\u015bcign\u0119li mistrza. Szatan rozpozna\u0142 siebie w formule heglowskiej, uczci\u0142 j\u0105 jako rzecz sobie przynale\u017cn\u0105, bo Pycha, Szatan i Hegel ten sam wydaj\u0105 okrzyk: Byt i Nico\u015b\u0107 s\u0105 to\u017csamo\u015bci\u0105. Poniewa\u017c mistrzowie niemieccy nie schylili si\u0119 do\u015b\u0107 nisko, aby by\u0107 s\u0142yszanymi od uczni\u00f3w francuskich, kt\u00f3rzy w og\u00f3le niewysokiego s\u0105 wzrostu i t\u0119pego s\u0142uchu, wi\u0119c biedni uczniowie w okrutnym znale\u017ali si\u0119 k\u0142opocie. A\u017ceby powt\u00f3rzy\u0107 lekcj\u0119, trzeba by\u0142o j\u0105 s\u0142ysze\u0107. Ow\u00f3\u017c jeden pochwyci\u0142 taki wyraz, inny owaki, ten zapami\u0119ta\u0142 przymiotnik, tamten rzeczownik. I c\u00f3\u017c z tego wynik\u0142o? Zszyli jako\u015b te strz\u0119py porozrywane; ale owe urywki zda\u0144, obok siebie umieszczone, nie mia\u0142y sensu, a uczniowie nie spostrzegli tego wcale. Uczniowie uczni\u00f3w, tworz\u0105cy pewn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 publiczno\u015bci francuskiej, zawo\u0142ali jak w molierowskim \u201eLekarzu mimo woli\u201d: To tak pi\u0119kne, \u017ce nic tego nie rozumiemy!\u2026 Jako\u017c istotnie, odgrywaj\u0105c komedi\u0119 w j\u0119zyku niezrozumia\u0142ym tak dla publiczno\u015bci, jak i dla siebie samych, aktorzy bez obawy mogli wyg\u0142asza\u0107 wszelkie wyrazy, jakie tylko \u015blina im do ust przynios\u0142a. Charakterystyczn\u0105 cech\u0105 wielu tych, co we Francji plot\u0105 o filozofii, jest nieuctwo, niemal \u017ce cudowne. Poniewa\u017c fundamenty gmachu nie zosta\u0142y za\u0142o\u017cone, wi\u0119c ka\u017cdy na chybi\u0142 trafi\u0142 rzuca kamie\u0144 na kup\u0119 w przypuszczeniu, \u017ce z tych wszystkich kamieni mo\u017ce sam przez si\u0119 powstanie budynek. Niepodobie\u0144stwem by\u0142oby tym ludziom ani porozumie\u0107 si\u0119, ani te\u017c zwalcza\u0107 si\u0119 nawzajem; nie mog\u0105 oni ani zawrze\u0107 pokoju, ani prowadzi\u0107 wojny.<\/p>\r\n

Spytajcie ich, co to jest B\u00f3g. Nie maj\u0105 o Nim \u017cadnego poj\u0119cia, b\u0105d\u017a prawdziwego, b\u0105d\u017a fa\u0142szywego, a je\u015bli chcecie si\u0119gn\u0105\u0107 do g\u0142\u0119bi ich my\u015bli lub tego, co oni nazywaj\u0105 sw\u0105 my\u015bl\u0105, zobaczycie, \u017ce B\u00f3g jest dla nich abstrakcj\u0105. Ale sami oni o tym nie wiedz\u0105, bo z niczego nie zdaj\u0105 sobie sprawy w spos\u00f3b dok\u0142adny. Spytajcie ich, czy uznaj\u0105 Boga katechizmu b\u0119d\u0105cego zarazem Bogiem wiedzy? Niezupe\u0142nie.<\/p>\r\n

Spytajcie ich, czy Go odrzucaj\u0105?<\/p>\r\n

– Niezupe\u0142nie.<\/p>\r\n

Czy chc\u0105 innego?<\/p>\r\n

– Niekoniecznie.<\/p>\r\n

Czy nie chc\u0105 \u017cadnego?<\/p>\r\n

– I to nie.<\/p>\r\n

Istota, kt\u00f3r\u0105 sobie wyobra\u017caj\u0105, je\u015bli w og\u00f3le do czegokolwiek jest podobna, jest jakim\u015b uroczystym kszta\u0142tem nico\u015bci. Ci\u0105gnijmy dalej ich katechizm, kt\u00f3rym zast\u0105pili katechizm w\u0142a\u015bciwy.<\/p>\r\n

Czy Jezus Chrystus jest Bogiem?<\/p>\r\n

– Niezupe\u0142nie.<\/p>\r\n

Wi\u0119c nie jest Bogiem?<\/p>\r\n

– Nie m\u00f3wi\u0119 tego zupe\u0142nie; posuwasz si\u0119 za daleko. Chrystus jest czym\u015b podobnym nieco do Boga; poniewa\u017c jednak nie wiem, czym jest B\u00f3g, nie mog\u0119 wi\u0119c powiedzie\u0107 dok\u0142adnie, czy Chrystus jest zupe\u0142nie tym samem co B\u00f3g.<\/p>\r\n

Wi\u0119c czy Chrystus jest Bogiem, tak jak Ko\u015bci\u00f3\u0142 naucza?<\/p>\r\n

– Niezupe\u0142nie; zreszt\u0105 nie bior\u0119 tego wyra\u017cenia w tym samem znaczeniu, co ty.<\/p>\r\n

Jakiego wyra\u017cenia? Wyra\u017cenia: Chrystus jest Bogiem. W jakim\u017ce znaczeniu wi\u0119c je bierzesz?<\/p>\r\n

– W znaczeniu nowoczesnym, w znaczeniu szerokim, w znaczeniu filozoficznym.<\/p>\r\n

Jakie\u017c to jest owo znaczenie nowoczesne, znaczenie szerokie, znaczenie filozoficzne?<\/p>\r\n

– Zbyt mi\u0119 do muru przypierasz. Jestem chrze\u015bcijaninem, a nie katolikiem.<\/p>\r\n

Wi\u0119c jeste\u015b protestantem?<\/p>\r\n

– Niekoniecznie.<\/p>\r\n

Czym\u017ce wi\u0119c jeste\u015b? Ka\u017cdy cz\u0142owiek, g\u0142osz\u0105cy si\u0119 chrze\u015bcijaninem, je\u015bli nie jest katolikiem, musi by\u0107 uznany za protestanta.<\/p>\r\n

– Ja wyznaj\u0119 religi\u0119 przysz\u0142o\u015bci.<\/p>\r\n

Czy\u017c my\u015blisz, \u017ce B\u00f3g ulegnie zmianie lub ust\u0105pi miejsca innemu bogu?<\/p>\r\n

– Niezupe\u0142nie tak. Idziesz znowu za daleko.<\/p>\r\n

Podobny dialog mo\u017cecie zawsze us\u0142ysze\u0107, gdy zechcecie, wyj\u0105wszy tylko zawart\u0105 w nim dobroduszn\u0105 naiwno\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 tu przypisuj\u0119 przeciwnikowi, a kt\u00f3ra zast\u0105piona b\u0119dzie przez uroczyst\u0105 przemow\u0119. Istota rzeczy jednak pozostanie ta sama. Przeciwnik wasz zaprzecza\u0107 b\u0119dzie sobie samemu w tej samej prawie mierze, co i wam zaprzecza. Daremnie szuka\u0107 b\u0119dziecie jego doktryny, nie znajdziecie jej. Gdy b\u0119dzie wam si\u0119 zdawa\u0142o, \u017ce ju\u017c j\u0105 trzymacie, wymknie si\u0119 wam, zmieni sw\u0105 posta\u0107, je\u017celi w og\u00f3le to, co nie istnieje, mo\u017ce ulega\u0107 zmianom. Chcecie posi\u0105\u015b\u0107 tajemnic\u0119 tej rzeczy, kt\u00f3ra nie mo\u017ce mie\u0107 imienia, poniewa\u017c nie ma bytu, posiadaj\u0105cego jedynie prawo do imienia – rzeczy, kt\u00f3ra uchodzi za filozofi\u0119 u czytelnik\u00f3w \u201ePrzegl\u0105du dw\u00f3ch \u015bwiat\u00f3w\u201d? Chcecie wiedzie\u0107, co to jest za doktryna? Jest to drobna moneta formu\u0142y heglowskiej, przeznaczona na u\u017cytek tych, kt\u00f3rzy nie mog\u0105 znie\u015b\u0107 ca\u0142kowitej sumy jej wynik\u00f3w. Jest to praktyka teorii heglowskiej, przeznaczona na u\u017cytek tych, kt\u00f3rzy nie maj\u0105 si\u0142y spojrze\u0107 wprost w jej oblicze. Byt i Nico\u015b\u0107 s\u0105 to\u017csamo\u015bci\u0105, powiedzia\u0142 mistrz. M\u00f3wmy cokolwiek na chybi\u0142 trafi, powtarzaj\u0105 uczniowie. A nie s\u0105d\u017acie, \u017ce rozumiej\u0105 oni zwi\u0105zek, \u0142\u0105cz\u0105cy ich z Heglem.<\/p>\r\n

Oni absolutnie nic nie rozumiej\u0105. Pos\u0142uszni s\u0105 prawu, kt\u00f3re ich na d\u00f3\u0142 popycha, ale nie rozumiej\u0105 ani tego prawa, ani w og\u00f3le \u017cadnej rzeczy. A jednak publiczno\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142czesna patrzy i zachwyca si\u0119; nale\u017cy powiedzie\u0107 raczej: zachwyca\u0142a si\u0119, gdy\u017c obecnie przesta\u0142a si\u0119 ju\u017c zachwyca\u0107, i zoboj\u0119tniawszy zupe\u0142nie tak dla Bytu jak i dla Nico\u015bci, zapad\u0142a w sen. Ale to post\u0119p w\u0105tpliwej warto\u015bci. Czas ju\u017c, aby zrozumia\u0142a, \u017ce sobie z niej zadrwiono; czas powiedzie\u0107 trupom, zawalaj\u0105cym drog\u0119: Ust\u0105pcie przed \u017cyciem! Ust\u0105pcie przed \u015bwiat\u0142em! Ludzko\u015b\u0107 nie chce gni\u0107 razem z wami. Oto g\u0142owa pot\u0119\u017cna znalaz\u0142a formu\u0142\u0119 i syntez\u0119 b\u0142\u0119du. Odt\u0105d wszelki b\u0142\u0105d jest tylko powt\u00f3rzeniem. Id\u017acie precz! Id\u017acie precz niefortunni uczniowie, niezdolni wyda\u0107 nale\u017cycie lekcji ile wyuczonej w j\u0119zyku, kt\u00f3rego sami nie rozumiecie. Id\u017acie precz i starajcie si\u0119, aby o was zapomniano, bo je\u015bli przypadkiem jaki\u015b erudyta przypomni sobie o was za lat dziesi\u0119\u0107, trudno powiedzie\u0107, z jak pot\u0119\u017cnym wybuchem \u015bmiechu wymieni wasze imiona. Liczyli\u015bcie na noc wiecznotrwa\u0142\u0105, a oto dzie\u0144 ju\u017c \u015bwita. Id\u017acie precz! Jeste\u015bcie umarli. Z licznego zast\u0119pu s\u0142uchaczy pozosta\u0142a wam tylko garstka dobrodusznych mieszczuch\u00f3w, s\u0142uchaj\u0105cych was z otwartymi ustami. S\u0105 to ci, co nie dos\u0142yszeli jeszcze odzywaj\u0105cej si\u0119 z dala pobudki przebudzenia. Jeste\u015bcie umarli, zupe\u0142nie umarli i \u0142aska Bo\u017ca nie wskrzesi was dnia trzeciego. Dotykam pulsu Europy i czuj\u0119, \u017ce ona pragnie \u017cy\u0107: a zatem jeste\u015bcie umarli. Wasz kamie\u0144 grobowy nie nale\u017cy do tych, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 podniesione; my\u015bl ludzka musia\u0142aby zagasn\u0105\u0107, gdyby nie zast\u0105pi\u0142a pr\u00f3\u017cni pe\u0142ni\u0105, a Hegla – prawd\u0105. Jedna tylko jest rzecz m\u0142oda na ziemi, a t\u0105 jest chrze\u015bcija\u0144stwo. Jego wrogowie obecni przez swoj\u0105 mierno\u015b\u0107 pozwalaj\u0105 nam widzie\u0107 dok\u0142adnie pr\u00f3\u017cni\u0119 b\u0142\u0119du. Okazuj\u0105 go takim, jakim jest: zawi\u0142\u0105 nico\u015bci\u0105. Korzystajmy z ich uczynno\u015bci. Je\u015bli nie s\u0142uchali\u015bmy \u015bwiadectwa prawdy, pos\u0142uchajmy \u015bwiadectwa b\u0142\u0119du, pos\u0142uchajmy g\u0142osu zgnilizny: ma ona w\u0142a\u015bciw\u0105 sobie wymow\u0119.<\/p>\r\n

Je\u015bli nie chce by\u0107 podobn\u0105 do robaka mogilnego, kt\u00f3ry umiera, gdy go oddal\u0105 od trup\u00f3w, niech\u017ce wiedza uczyni wysi\u0142ek, jaki czyni\u0105 kwiaty: niech szuka s\u0142o\u0144ca! Niech idzie do Galilei! Tam oczekuje j\u0105 wieczna m\u0142odo\u015b\u0107; tam anio\u0142 na ni\u0105 czeka, aby j\u0105 poprowadzi\u0107 ku Temu, kt\u00f3rego poszukuje, a kt\u00f3ry jest Nie\u015bmiertelny – Zmartwychwsta\u0142y.<\/p>\r\n

Ernest Hello<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Za: Ernest Hello, Studia i szkice<\/i>, Lw\u00f3w 1912. Nak\u0142adem Ksi\u0119garni Polskiej B. Po\u0142onieckiego.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"I Gdy rzuc\u0119 okiem doko\u0142a siebie na wiedz\u0119 filozoficzn\u0105 lub na to, co tak\u0105 nazw\u0119 nosi, spostrzegam, \u017ce og\u00f3lny stan umys\u0142\u00f3w daje si\u0119 stre\u015bci\u0107 w jednym wyrazie: zam\u0119t. Prawda jest rozwi\u0105zaniem zagadnie\u0144. Co si\u0119 tyczy b\u0142\u0119du, ma on wobec danych zagadnie\u0144 rozliczne sposoby post\u0119powania. Przybiera r\u00f3\u017cne postawy, bo na drodze do nico\u015bci wiele znajduje si\u0119 […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[135],"tags":[119],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/105620"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=105620"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/105620\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=105620"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=105620"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=105620"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}