{"id":105293,"date":"2018-11-14T20:49:25","date_gmt":"2018-11-15T01:49:25","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=105293"},"modified":"2021-03-29T15:37:29","modified_gmt":"2021-03-29T19:37:29","slug":"film-niepodleglosc-dotkniecie-i-historii-i-propaganda","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=105293","title":{"rendered":"Film \u201eNiepodleg\u0142o\u015b\u0107” \u2013 dotkni\u0119cie i historii i\u2026 propaganda"},"content":{"rendered":"

Film \u201eNiepodleg\u0142o\u015b\u0107\u201d emitowany 12 listopada w telewizji Polsat i TVP 1 – przyku\u0142 uwag\u0119 kilku milion\u00f3w ludzi. 1,5 godziny pokolorowanych, w du\u017cej mierze nieznanych do tej pory kronik filmowych i uj\u0119\u0107 – robi naprawd\u0119 du\u017ce wra\u017cenie. Nie wypowiadam si\u0119 na temat techniki kolorowania zdj\u0119\u0107, bo si\u0119 na tym znam \u015brednio, cho\u0107 odnotowuj\u0119 glosy krytyczne. <\/strong><\/p>\r\n

My\u015bl\u0119 wszak\u017ce, \u017ce dla przeci\u0119tnego widza jest to niedostrzegalne – on b\u0119dzie ch\u0142on\u0105\u0142 histori\u0119 o\u017cywion\u0105 cyfrowo i w kolorze. I to jest niepodwa\u017calne – trzy lata pracy tw\u00f3rc\u00f3w filmu jak najbardziej zas\u0142uguj\u0105 na uznanie, nawet je\u015bli co\u015b mog\u0142o by\u0107 lepiej zrobione. Dla historyka najwa\u017cniejsze s\u0105 te fragmenty filmu, kt\u00f3re pokazuj\u0105 do tej pory nieznane materia\u0142y filmowe, a jest tego sporo. Przede wszystkim sekwencje z przyjazdu do Polski Armii Polskiej gen. J\u00f3zefa Hallera<\/strong>, przywitanie w Wielkopolsce (Leszno, gdzie wida\u0107 na peronie m\u0142odego pp\u0142k. W\u0142adys\u0142awa Andersa)<\/strong>, entuzjazm t\u0142um\u00f3w, powitanie w Warszawie. Na drugim miejscu wymieni\u0142bym fragmenty, gdzie pokazuje si\u0119 \u201e\u017cywy\u201d Roman Dmowski<\/strong> – rozmowy z \u017co\u0142nierzami Armii Polskiej we Francji (1918), zdj\u0119cia wykonane tu\u017c przed konferencj\u0105 w Pary\u017cu, wreszcie powitanie Ignacego Paderewskiego<\/strong> przyje\u017cd\u017caj\u0105cego do Pary\u017ca w kwietniu 1919 roku (uj\u0119cia na peronie dworca Gare de l`Est). Pokazany jest tak\u017ce fragment wielkiego marszu Narodowej Demokracji w Warszawie w dniu 17 listopada 1918 roku. Sporo jest tak\u017ce fragment\u00f3w z Ignacym Janem Paderewskim.<\/p>\r\n

\"RD<\/p>\r\n

W filmie dominuje jednak J\u00f3zef Pi\u0142sudski<\/strong>, zdj\u0119\u0107 z jego udzia\u0142em jest mn\u00f3stwo – w tym do tej pory nieznane, takie jak przejazd do Sejmu 10 lutego 1919 roku, uroczysto\u015bci 3 maja 1919 w okolicach Cytadeli, zwiedzanie X Pawilonu Cytadeli Warszawskiej, czy zdj\u0119cia z frontu wojny 1920 roku. Pi\u0142sudski jest tak\u017ce dla tw\u00f3rc\u00f3w filmu postaci\u0105 centraln\u0105, czego oczywi\u015bcie nale\u017ca\u0142o si\u0119 spodziewa\u0107. S\u0105 jednak pewne granice, kt\u00f3rych przekracza\u0107 nie wolno – albowiem nie mo\u017cna historii naci\u0105ga\u0107, przemilcza\u0107 niewygodne kwestie lub interpretowa\u0107 je ba\u0142amutnie. A tak niestety jest. Komentarz autorstwa prof. Grzegorza Nowika<\/strong> budzi zastrze\u017cenia a w niekt\u00f3rych przypadkach zdumienie. Cho\u0107 z drugiej strony, ten znany z bezkrytycznego stosunku do postaci J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego historyk – niejako \u201egwarantowa\u0142\u201d, \u017ce tak b\u0119dzie. Owszem, dla wi\u0119kszo\u015bci widz\u00f3w te propagandowe zabiegi b\u0119d\u0105 niewidoczne, bo z jednej strony wpisuj\u0105 si\u0119 w dominuj\u0105c\u0105 narracj\u0119 na temat tego fragmentu naszej historii, a po drugie nie b\u0119d\u0105 oni w stanie wychwyci\u0107 niuans\u00f3w, kt\u00f3re odczyta\u0107 mog\u0105 tylko historycy znaj\u0105cy dobrze fakty.<\/p>\r\n

Bior\u0105c pod uwag\u0119 to, \u017ce ten film b\u0119dzie pewnie wykorzystany w pracy edukacyjnej, a mo\u017ce nawet trafi jako obowi\u0105zkowy do szk\u00f3\u0142 – powierzenie prof. Grzegorzowi Nowikowi zadania napisania komentarza do filmu uzna\u0107 nale\u017cy za niefortunne. My\u015bl\u0119, \u017ce o wiele lepiej prac\u0119 te wykona\u0142by inny konsultant filmu – prof. Wojciech Roszkowski lub np. dr hab. Pawe\u0142 Skibi\u0144ski, autor monumentalnej i bardzo obiektywnej ksi\u0105\u017cki \u201ePolska 1918\u201d. A teraz ad rem, najpierw ewidentne pomy\u0142ki:<\/p>\r\n

– Premiera Francji Georgesa Clemenceau w filmie okre\u015bla si\u0119 jako \u201eprezydenta Francji\u201d, cho\u0107 wiadomo, \u017ce by\u0142 nim Raymond Poincare.<\/p>\r\n

– Krak\u00f3w nazwany jest \u201epierwsz\u0105 stolic\u0105 Polski\u201d, cho\u0107 wiadomo, \u017ce by\u0142o ni\u0105 Gniezno.
\r\n– Komitet Narodowy Polski w Pary\u017cu nazwany jest \u201ePolskim Komitetem Narodowym\u201d.<\/p>\r\n

Ale o wiele gorsze s\u0105 historyczne przek\u0142amania i manipulacje, dotycz\u0105 one prawie wszystkie oceny polityki J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego:<\/strong><\/p>\r\n

– M\u00f3wi\u0105c o roku 1914 autor komentator u\u017cywa sformu\u0142owania, \u017ce \u201eJ\u00f3zef Pi\u0142sudski zawar\u0142 sojusz z Austriakami\u201d. Noc c\u00f3\u017c, mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o uk\u0142adzie, i to g\u0142\u00f3wnie z wywiadem czy dow\u00f3dztwem wojskowym, ale \u201esojusz\u201d? Sojusze zwierane s\u0105 mi\u0119dzy pa\u0144stwami, a w tym przypadku tak nie by\u0142o.<\/p>\r\n

– M\u00f3wi\u0105c o listopadzie 1918 roku autor u\u017cywa takiego sformu\u0142owania: \u201eJ\u00f3zef Pi\u0142sudski konsoliduje scen\u0119 polityczn\u0105\u201d. To nieprawda – on skonsolidowa\u0142 w tym czasie wy\u0142\u0105cznie lewic\u0119 (PPS, PSL \u201eWyzwolenie\u201d), trzymaj\u0105c na dystans ca\u0142\u0105 praw\u0105 stron\u0119 sceny politycznej, co wywo\u0142a\u0142o gwa\u0142towne protesty.<\/p>\r\n

– Jeszcze bardziej ba\u0142amutnie om\u00f3wiona jest sprawa s\u0142ynnej depeszy notyfikuj\u0105cej powstanie pa\u0144stwa polskiego, sygnowanej 16 listopada 1918 przez Pi\u0142sudskiego i nadanej z Cytadeli.<\/strong> W komentarzu powiedziane jest, \u017ce \u201eakcja si\u0119 uda\u0142a\u201d, bo depesz\u0119 odnotowa\u0142a jaka\u015b radiostacja w Szwecji a jej tre\u015b\u0107 drukowa\u0142y gazety zagraniczne. Tymczasem na depesz\u0119 odpowiedzia\u0142y oficjalnie tylko Niemcy, natomiast pa\u0144stwa Ententy (Francja, Anglia i USA) nie. Francuzi oddali depesz\u0119 Romanowi Dmowskiemu. Rz\u0105d J\u0119drzeja Moraczewskiego znalaz\u0142 si\u0119 w izolacji, nie by\u0142 uznawany przez nikogo poza Niemcami. Nios\u0142o to ze sob\u0105 wielkie niebezpiecze\u0144stwo dla Polski, kt\u00f3ra mog\u0142a by\u0107 uznana za pa\u0144stwo sprzymierzone z przegranymi pa\u0144stwami centralnymi (tak jak Bu\u0142garia). Ale o tym ani s\u0142owa, tymczasem sprawa ta uzmys\u0142owi\u0142a Pi\u0142sudskiemu, \u017ce bez porozumienia z Dmowskim i Komitetem Narodowym Polskim nie da si\u0119 ustabilizowa\u0107 sytuacji w Polsce i wok\u00f3\u0142 Polski. Taka by\u0142a geneza kompromisu mi\u0119dzy Pi\u0142sudskim a Dmowskim, tymczasem o tym nie m\u00f3wi si\u0119 nic.<\/p>\r\n

\"cytadela<\/p>\r\n

– Kiedy na ekranie widzimy wielki poch\u00f3d narodowy w Warszawie (17 listopada 1918) – w komentarzu nie m\u00f3wi ani kto, ani po co ten poch\u00f3d zorganizowa\u0142. Jest tylko pokr\u0119tne stwierdzenie, \u017ce Pi\u0142sudski musia\u0142 wycisza\u0107 skrajne postawy i zachowania.<\/p>\r\n

– M\u00f3wi\u0105c o pierwszych wyborach do Sejmu Ustawodawczego w 1919 roku – ani s\u0142owem nie powiedziano, kto je wygra\u0142! Autorowi komentarza trudno by\u0142o pogodzi\u0107 si\u0119 z tym, \u017ce w Kr\u00f3lestwie lista Narodowej Demokracji zdoby\u0142a 53 a w Wielkopolsce 97 proc. g\u0142os\u00f3w. Nagle okaza\u0142o si\u0119, \u017ce PPS, na kt\u00f3rej opiera\u0142 si\u0119 Pi\u0142sudski – ma poparcie marginalne.<\/p>\r\n

– Komentuj\u0105c wypraw\u0119 wile\u0144sk\u0105 Pi\u0142sudskiego i zdobycie Wilna (kwiecie\u0144 1919) – autor komentarza omawia odezw\u0119 Naczelnika Pa\u0144stwa \u201eDo mieszka\u0144c\u00f3w b. Wlk. Ksi\u0119stwa Litewskiego\u201d, przekonuj\u0105c, \u017ce zosta\u0142a ona \u201eentuzjastycznie przyj\u0119ta przez Polak\u00f3w\u201d. Jest to ca\u0142kowita nieprawda! Zosta\u0142a przyj\u0119ta, zar\u00f3wno przez Polak\u00f3w mieszkaj\u0105cych w Wilnie, jak w g\u0142\u0119bi kraju ze zdumieniem<\/strong>. Powszechne nastroje by\u0142y takie – Wilno i Wile\u0144szczyzn\u0119 nale\u017cy przy\u0142\u0105czy\u0107 do Polski, a nie snu\u0107 jakie\u015b fantasmagorie na temat jakiego\u015b Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego. Nikt tego nie rozumia\u0142 i prawie nikt (poza obozem pi\u0142sudczykowskim) nie akceptowa\u0142.<\/p>\r\n

– Osobna sporawa to omawianie polityki wschodniej Pi\u0142sudskiego, kt\u00f3ra – jak wiadomo – o ma\u0142o nie doprowadzi\u0142a do utraty \u015bwie\u017co odzyskanej niepodleg\u0142o\u015bci. Tymczasem w filmie przekonuje si\u0119 nas, \u017ce \u201ePi\u0142sudski szuka\u0142 wszelkich sposob\u00f3w na stabilizowanie sytuacji na wschodzie\u201d. Jak wiadomo, by\u0142o dok\u0142adnie odwrotnie.<\/p>\r\n

– Zdumiewaj\u0105co brzmi \u201einformacja\u201d, \u017ce decyduj\u0105c si\u0119 na wypraw\u0119 kijowsk\u0105 – Pi\u0142sudski chcia\u0142 \u201euprzedzi\u0107 rosyjskie uderzenie na Kij\u00f3w\u201d<\/strong>. Kij\u00f3w by\u0142 ca\u0142y czas w r\u0119kach bolszewik\u00f3w (po wyparciu jesieni\u0105 1919 roku armii Denikina), wi\u0119c o jakim \u201erosyjskim uderzeniu na Kij\u00f3w\u201d m\u00f3wimy? No chyba nie chodzi o armi\u0119 Piotra Wrangla stacjonuj\u0105c\u0105 na Krymie? Tak, to by\u0142a armia rosyjska, ale autor komentarza ma na my\u015bli oczywi\u015bcie armi\u0119 bolszewick\u0105 okre\u015blaj\u0105c j\u0105 jako \u201erosyjsk\u0105\u201d. Ale wa\u017cniejsze jest co\u015b innego – motywem przewodnim operacji kijowskiej by\u0142 program federacyjny J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego – i pr\u00f3ba budowy \u201eniezale\u017cnej\u201d Ukrainy. <\/strong>Cel wojny by\u0142 wi\u0119c ideologiczny, i temu celowi podporz\u0105dkowane by\u0142y racje wojskowe, kt\u00f3re przemawia\u0142y za czym\u015b zupe\u0142nie innym (wielkie si\u0142y bolszewickie koncertowa\u0142y si\u0119 na Bia\u0142orusi a nie na Ukrainie). Ten kardynalny b\u0142\u0105d Pi\u0142sudskiego o ma\u0142y w\u0142os nie doprowadzi\u0142 do upadku Polski.<\/p>\r\n

\"RD<\/p>\r\n

– Omawiaj\u0105c bitw\u0119 warszawsk\u0105 autor komentarza ani razu nie wspomina o roli gen. Tadeusza Rozwadowskiego,<\/strong> a ca\u0142\u0105 bitw\u0119 sprowadza do rozkazu Pi\u0142sudskiego z 6 sierpnia i uderzania znad Wieprza. Nie ma ani s\u0142owa o rozkazie Tadeusza Rozwadowskiego z 9 sierpnia i uderzeniu 5 Armii nad Wkr\u0105 i 1 Armii pod Warszaw\u0105. Na mapie pokazuj\u0105cej bitw\u0119 pokazano tylko atak znad Wieprza, co jest jawnym zafa\u0142szowaniem przebiegu bitwy.<\/p>\r\n

Tyle podstawowych uwag na temat komentarza do filmu. Jeszcze raz chc\u0119 podkre\u015bli\u0107, \u017ce nie chodzi o to, \u017ceby deprecjonowa\u0107 udzia\u0142 i zas\u0142ugi Pi\u0142sudskiego w tym kluczowym dla Polski momencie historii, bo by\u0142y one niezaprzeczalne. Ale nie mo\u017cna godzi\u0107 si\u0119 z tym, \u017ceby przy tej okazji nagina\u0107 fakty, podawa\u0107 nieprawdziwe informacje i pomija\u0107 zas\u0142ugi i intencje innych. Film \u201eNiepodleg\u0142o\u015b\u0107\u201d by\u0142 zbyt wa\u017cnym przedsi\u0119wzi\u0119ciem, \u017ceby pozwoli\u0107 sobie na takie zabiegi.<\/strong> Szkoda, bo – jak ju\u017c wspomnia\u0142em – film jako ca\u0142o\u015b\u0107 jest wielkim dotkni\u0119ciem polskiej historii i b\u0119dzie na lata kszta\u0142towa\u0142 wiedz\u0119 i wyobra\u017cenie o naszych dziejach.<\/p>\r\n

Jan Engelgard<\/strong><\/em><\/p>\r\n

\u201eNiepodleg\u0142o\u015b\u0107\u201d, film dok. (2018), re\u017c. Krzysztof Talczewski, 87 min.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Film \u201eNiepodleg\u0142o\u015b\u0107\u201d emitowany 12 listopada w telewizji Polsat i TVP 1 – przyku\u0142 uwag\u0119 kilku milion\u00f3w ludzi. 1,5 godziny pokolorowanych, w du\u017cej mierze nieznanych do tej pory kronik filmowych i uj\u0119\u0107 – robi naprawd\u0119 du\u017ce wra\u017cenie. Nie wypowiadam si\u0119 na temat techniki kolorowania zdj\u0119\u0107, bo si\u0119 na tym znam \u015brednio, cho\u0107 odnotowuj\u0119 glosy krytyczne. My\u015bl\u0119 […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[195,30,20],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/105293"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=105293"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/105293\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":123936,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/105293\/revisions\/123936"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=105293"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=105293"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=105293"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}