{"id":105225,"date":"2018-11-11T10:05:07","date_gmt":"2018-11-11T15:05:07","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=105225"},"modified":"2018-11-11T10:05:07","modified_gmt":"2018-11-11T15:05:07","slug":"monarchisci-w-ii-rzeczypospolitej-prof-jacek-bartyzel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=105225","title":{"rendered":"Monarchi\u015bci w II Rzeczypospolitej – prof. Jacek Bartyzel<\/em>"},"content":{"rendered":"

Jeszcze w kwietniu 1920 roku powsta\u0142a na wy\u017cszych uczelniach Organizacja M\u0142odzie\u017cy Narodowo-Zachowawczej. Pierwszy punkt jej deklaracji programowej m\u00f3wi\u0142 o konieczno\u015bci wprowadzenia w Polsce ustroju monarchicznego, jako jedynego sposobu utrzymania przez Pa\u0144stwo jednolitego, narodowego charakteru – pisze prof. Jacek Bartyzel w \u201eTeologii Politycznej Co Tydzie\u0144\u201d: \u201eNiepodleg\u0142o\u015b\u0107 podszyta ide\u0105\u201d.<\/strong><\/p>\r\n

5 listopada 1916 roku aktem dw\u00f3ch cesarzy: austriackiego Franciszka J\u00f3zefa I i niemieckiego Wilhelma II proklamowane zosta\u0142o Kr\u00f3lestwo Polskie. Prawie rok p\u00f3\u017aniej, bo dopiero 12 wrze\u015bnia 1917 roku ustanowiona zosta\u0142a Rada Regencyjna w sk\u0142adzie: abp Aleksander Kakowski (1862-1938), Zdzis\u0142aw ks. Lubomirski (1865-1943) i J\u00f3zef hr. Ostrowski (1850-1923), kt\u00f3ra 7 pa\u017adziernika 1918 roku wyda\u0142a manifest do narodu polskiego proklamuj\u0105cy niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Polski. Sprawy jednak, jak wiadomo, potoczy\u0142y si\u0119 inaczej i wskutek splotu r\u00f3\u017cnych okoliczno\u015bci pa\u0144stwo polskie odrodzi\u0142o si\u0119 nie jako monarchia, lecz jako republika, w\u0142a\u015bciwie ku zaskoczeniu wszystkich, jako \u017ce jeszcze w pa\u017adzierniku 1918 roku monarchicznej formy pa\u0144stwowo\u015bci nie kwestionowali nawet socjali\u015bci. Przewr\u00f3t instytucjonalny by\u0142 jednak tak b\u0142yskawiczny i dokonany jakby mimochodem, \u017ce po 11 listopada nawet konserwaty\u015bci w lwiej cz\u0119\u015bci, z dnia na dzie\u0144 stali si\u0119 republikanami, przyjmuj\u0105c nowy ustr\u00f3j jako normalny porz\u0105dek rzeczy i w\u0142\u0105czaj\u0105c si\u0119 do prac ustawodawczych nad okre\u015bleniem kszta\u0142tu tej republiki. To za\u015b od razu przes\u0105dzi\u0142o z g\u00f3ry, \u017ce od tej pory – i w\u0142a\u015bciwie a\u017c do ko\u0144ca Dwudziestolecia – ruch monarchistyczny sta\u0142 si\u0119 elitarnym przedsi\u0119wzi\u0119ciem najbardziej ideowych \u015brodowisk, czy wr\u0119cz jednostek, stawiaj\u0105cych czysto\u015b\u0107 i integralno\u015b\u0107 doktryny ustrojowej ponad realne i bie\u017c\u0105ce apana\u017ce polityczne.<\/p>\r\n

Charakterystyczne te\u017c, \u017ce inicjatyw\u0119 do ich tworzenia przejawia\u0142a oraz nadawa\u0142a im ton m\u0142odzie\u017c akademicka<\/em><\/p>\r\n

Ruch ten przejawia\u0142 si\u0119 w dwu r\u00f3wnoleg\u0142ych, ale czasami zaz\u0119biaj\u0105cych si\u0119 personalnie i instytucjonalnie, formach. Pierwsz\u0105 stanowi\u0142y organizacje i periodyki o charakterze stricte<\/em> i nazewniczo monarchistycznych, ideowo za\u015b zakotwiczone w my\u015bli konserwatywnej b\u0105d\u017a, nawet cz\u0119\u015bciej, nacjonalistycznej, albo na ich styku. Charakterystyczne te\u017c, \u017ce inicjatyw\u0119 do ich tworzenia przejawia\u0142a oraz nadawa\u0142a im ton m\u0142odzie\u017c akademicka. Jeszcze w kwietniu 1920 roku powsta\u0142a na wy\u017cszych uczelniach Organizacja M\u0142odzie\u017cy Narodowo-Zachowawczej. Pierwszy punkt jej deklaracji programowej m\u00f3wi\u0142 o konieczno\u015bci wprowadzenia w Polsce ustroju monarchicznego, jako jedynego sposobu utrzymania przez Pa\u0144stwo jednolitego, narodowego charakteru. <\/em>Dzia\u0142alno\u015b\u0107 OMNZ po kilku miesi\u0105cach zamar\u0142a, bowiem niemal wszyscy cz\u0142onkowie wst\u0105pili do wojska. W Bitwie Warszawskiej, 21 sierpnia 1920 roku, zgin\u0105\u0142 prezes organizacji, Zdzis\u0142aw ks. Massalski. Dopiero dwa lata p\u00f3\u017aniej, 11 marca 1922 roku, ugrupowanie to odrodzi\u0142o si\u0119, na zje\u017adzie w Poznaniu, pod nazw\u0105 Organizacja M\u0142odzie\u017cy Monarchistycznej. Pierwszym prezesem jej Zarz\u0105du zosta\u0142 konserwatysta Jan Moszy\u0144ski (1902-1943). W Postulatach programowych<\/em> OMN deklarowano, \u017ce jej g\u0142\u00f3wnymi wyznacznikami ideologicznymi b\u0119d\u0105: Nacjonalizm, Monarchizm i Katolicyzm, jako czynniki \u015bci\u015ble ze sob\u0105 zwi\u0105zane<\/em>.<\/p>\r\n

W \u015blad za m\u0142odzie\u017c\u0105 poszli dzia\u0142acze starszego pokolenia. W dniach 2-4 maja 1925 roku, na zje\u017adzie w Poznaniu, dosz\u0142o do powstania Organizacji Monarchistycznej, na kt\u00f3rej czele sta\u0142, jako prezes Rady Naczelnej, przez d\u0142u\u017cszy czas istnienia organizacji kieruj\u0105cy r\u00f3wnie\u017c Zarz\u0105dem – b. marsza\u0142ek Tymczasowej Rady Stanu, Wac\u0142aw Niemojowski (1864-1939). Do OM przyst\u0105pili in corpore<\/em> dzia\u0142acze OMM. Patronami OMN byli m.in. genera\u0142owie J\u00f3zef Dowbor-Mu\u015bnicki (1867-1937) i Kazimierz Raszewski (1864-1941).<\/p>\r\n

Drugim ugrupowaniem rojalistycznym by\u0142 – jeszcze bardziej elitarny, po cz\u0119\u015bci nawet zakonspirowany – Ob\u00f3z Monarchist\u00f3w Polskich, za\u0142o\u017cony 7 sierpnia 1925 roku<\/em><\/p>\r\n

Drugim ugrupowaniem rojalistycznym by\u0142 – jeszcze bardziej elitarny, po cz\u0119\u015bci nawet zakonspirowany – Ob\u00f3z Monarchist\u00f3w Polskich, za\u0142o\u017cony 7 sierpnia 1925 roku. Prezesem Zarz\u0105du G\u0142\u00f3wnego OMP zosta\u0142 Miros\u0142aw Obiezierski (1876-1933), a Rady Naczelnej – i g\u0142\u00f3wnym ideologiem grupy – prof. Szymon Dzierzgowski (1866-1928). To \u015brodowisko ju\u017c od 1924 roku wydawa\u0142o interesuj\u0105cy i bardzo bojowy tygodnik \u201ePro Patria\u201d. 20 lutego 1926 roku oba ugrupowania – OM i OMP – dokona\u0142y fuzji, tworz\u0105c Zjednoczenie Monarchist\u00f3w Polskich. Prezesem Zarz\u0105du G\u0142\u00f3wnego ZMP zosta\u0142 dzia\u0142acz Stronnictwa Chrze\u015bcija\u0144sko-Narodowego, prof. Stefan D\u0105browski (1877-1947), a Rady Naczelnej – Wac\u0142aw Niemojowski. Wed\u0142ug niepotwierdzonych informacji faktyczne kierownictwo ZMP mia\u0142a sprawowa\u0107 Komenda G\u0142\u00f3wna, kt\u00f3rej podlega\u0142a Wojskowa Organizacja Faszystowska, \u0142\u0105cz\u0105ca jeszcze inne organizacje tajne (Zakon Rycerzy Prawa, Braci Polak\u00f3w, Zakon Faszyst\u00f3w, Zakon Obrony Idei Monarchicznej), oparte o jawne struktury Zwi\u0105zk\u00f3w: Hallerczyk\u00f3w i Dowborczyk\u00f3w. Zapewne te pog\u0142oski, jak r\u00f3wnie\u017c udzia\u0142 dzia\u0142aczy monarchistycznych w obronie legalnego rz\u0105du Witosa podczas rokoszu majowego, spowodowa\u0142y, i\u017c ZMP nie uzyska\u0142o od Ministerstwa Spraw Wewn\u0119trznych zgody na rejestracj\u0119, i latem 1926 roku nast\u0105pi\u0142 rozpad tej organizacji. 1 sierpnia tego roku anulowano wi\u0119c akt po\u0142\u0105czenia OM z OMP, a na zebraniu likwidacyjnym 12 sierpnia wszystkie aktywa przekazano z powrotem Organizacji Monarchistycznej. Nie wszyscy jednak byli cz\u0142onkowie OMP pogodzili si\u0119 z tym faktem, i w ko\u0144cu 1926 roku grupka dzia\u0142aczy, na czele z Dzierzgowskim, szczeg\u00f3lnie wrogo nastawionych do nowego re\u017cimu i nie mog\u0105cych si\u0119 pogodzi\u0107 ze wzgl\u0119dnie przychylnym nastawieniem OM do rz\u0105d\u00f3w Pi\u0142sudskiego, wskrzesi\u0142a OMP. Faktycznie jednak dzia\u0142alno\u015b\u0107 obu ugrupowa\u0144, z kt\u00f3rych bardziej \u201emasowe\u201d (tzn. OM) dochodzi\u0142o do 500 cz\u0142onk\u00f3w, zamar\u0142a na prze\u0142omie 1926\/27 roku, a 22 wrze\u015bnia 1927 roku OM podpisa\u0142a uk\u0142ad o wst\u0105pieniu do nowej gwiazdy na rojalistycznym firmamencie, kt\u00f3ra wszelako zgas\u0142a r\u00f3wnie g\u0142o\u015bno i szybko, jak zaja\u015bnia\u0142a – Monarchistycznej Organizacji W\u0142o\u015bcia\u0144skiej.<\/p>\r\n

 Pierwotny program MOW mo\u017cna okre\u015bli\u0107 wr\u0119cz jako populistyczny, a wyra\u017ca\u0142o go has\u0142o: w\u0142adza dla kr\u00f3la, ziemia dla ludu, sprawiedliwo\u015b\u0107 dla wszystkich<\/em><\/p>\r\n

Rodow\u00f3d tej trzeciej grupy rojalistycznej, utworzonej w styczniu 1926 roku, by\u0142 – z punktu widzenia prawicy konserwatywnej – wr\u0119cz bulwersuj\u0105cy. Tw\u00f3rc\u0105 MOW by\u0142 bowiem pose\u0142 z radykalnego PSL-Wyzwolenie, Aleksy \u00c4\u2020wiakowski (1895-1953), kt\u00f3ry w grudniu 1925 roku zerwa\u0142 z t\u0105 parti\u0105. Pierwotny program MOW mo\u017cna okre\u015bli\u0107 wr\u0119cz jako populistyczny, a wyra\u017ca\u0142o go has\u0142o: w\u0142adza dla kr\u00f3la, ziemia dla ludu, sprawiedliwo\u015b\u0107 dla wszystkich<\/em>. Mimo to rojali\u015bci konserwatywni podj\u0119li ryzyko i zacz\u0119li gremialnie wst\u0119powa\u0107 do nowej organizacji, i w ukonstytuowanych na nowo (podczas Kongresu w Cz\u0119stochowie, 8 wrze\u015bnia 1926 roku) w\u0142adzach MOW rojali\u015bci o rodowodzie konserwatywnym, b\u0105d\u017a nacjonalistycznym, byli ju\u017c szeroko reprezentowani. Dowodem prawicowej \u201epacyfikacji\u201d MOW by\u0142a tak\u017ce zmiana jej nazwy na: Monarchistyczna Organizacja Wszechstanowa, dokonana 26 maja 1927 roku. MOW mog\u0142a czas jaki\u015b imponowa\u0107 ziemia\u0144skim i inteligenckim rojalistom cz\u0119stotliwo\u015bci\u0105 odbywanych wiec\u00f3w, setkami k\u00f3\u0142, rozsianych zw\u0142aszcza w zachodniej i centralnej Polsce oraz kilkoma tysi\u0105cami cz\u0142onk\u00f3w spo\u015br\u00f3d w\u0142o\u015bcia\u0144stwa, niemniej przebudzenie z tego monarchistycznego snu by\u0142o bolesne, kiedy w wyborach wiosn\u0105 1928 roku na jej list\u0119 pad\u0142o og\u00f3\u0142em zaledwie 53 609 g\u0142os\u00f3w, co nie dawa\u0142o ani jednego mandatu, a od grudnia 1930 dzia\u0142alno\u015b\u0107 MOW zamar\u0142a.<\/p>\r\n

Ostatnie w Drugiej Rzeczypospolitej organizacyjne przedsi\u0119wzi\u0119cia monarchist\u00f3w przypad\u0142y na koniec lat 30. W marcu 1937 roku grupa najbardziej wytrwa\u0142ych szermierzy idei kr\u00f3lewskiej, z redaktorem \u201eG\u0142osu Monarchisty\u201d Leszkiem Gembarzewskim (1899-1944) na czele – postaci\u0105, kt\u00f3ra ze wzgl\u0119du na sw\u00f3j dorobek publicystyczny, niemal w ca\u0142o\u015bci po\u015bwi\u0119cony monarchizmowi, a tak\u017ce na wielk\u0105 erudycj\u0119 i orientacj\u0119 w europejskiej my\u015bli rojalistycznej zas\u0142uguje na miano \u201emonarchisty nr 1 Drugiej Rzeczypospolitej\u201d – zg\u0142osi\u0142a do rejestracji stowarzyszenie pod nazw\u0105 Zwi\u0105zek Monarchist\u00f3w, jednak 31 marca tego roku Komisariat Rz\u0105du na miasto sto\u0142eczne Warszawa odm\u00f3wi\u0142 jego rejestracji, motywuj\u0105c odmow\u0119 brakiem \u201epo\u017cytku spo\u0142ecznego\u201d; uznaj\u0105c nadto, \u017ce szerzenie idei monarchii narodowej sprzeciwia si\u0119 demokratycznemu ustrojowi Pa\u0144stwa Polskiego<\/em>. Organ rejestracyjny wyrazi\u0142 te\u017c opini\u0119, i\u017c idea monarchizmu mo\u017ce by\u0107 tolerowana w ramach osobistych upodoba\u0144 niekt\u00f3rych os\u00f3b, lecz bez prawa wyprowadzenia jakiejkolwiek propagandy w tym kierunku<\/em>. Identyczne niepowodzenie spotka\u0142o kolejn\u0105 pr\u00f3b\u0119 (tej samej grupy os\u00f3b): zarejestrowania Klubu im. Kr\u00f3la Boles\u0142awa Chrobrego w starostwie grodzkim.<\/p>\r\n

Szykan administracji unikn\u0119\u0142a natomiast, podejmuj\u0105ca dzia\u0142alno\u015b\u0107 w formule partii politycznej, grupa, kt\u00f3ra w po\u0142owie 1937 roku za\u0142o\u017cy\u0142a Stronnictwo Narodowych Monarchist\u00f3w. Jej rodow\u00f3d nie mia\u0142 nic wsp\u00f3lnego z konserwatyzmem, gdy\u017c wywodzi\u0142a si\u0119 ona z ruchu narodowego, a \u015bci\u015blej – jego narodowo-radykalnego skrzyd\u0142a, i pocz\u0105tkowo pr\u00f3bowa\u0142a si\u0119 ona zorganizowa\u0107 pod szyldem: Front Nacjonalistyczny. Grupa ta, od marca 1936 roku, wydawa\u0142a czasopismo \u201eStalowy Miecz\u201d, redagowane przez J\u00f3zefa Kwell\u0119 i Romana Cie\u015blaka. 15 lipca 1938 roku przekszta\u0142ci\u0142o si\u0119 ono w miesi\u0119cznik \u201eMonarchia Narodowa\u201d, kt\u00f3rego redaktorem zosta\u0142 Edward hr. Saryusz-Stokowski (1895-?), b\u0119d\u0105cy jednocze\u015bnie prezesem Zarz\u0105du G\u0142\u00f3wnego SNM.<\/p>\r\n

Drugi nurt monarchizmu mi\u0119dzywojennego toczy\u0142 si\u0119 niezbyt szerokim strumieniem w \u0142o\u017cysku polskiego konserwatyzmu. Jak ju\u017c wspomniano, po 1918 roku konserwaty\u015bci, co oznacza w pierwszym rz\u0119dzie najstarsze i ciesz\u0105ce si\u0119 najwi\u0119ksz\u0105 powag\u0105 ugrupowanie krakowskich \u201esta\u0144czyk\u00f3w\u201d, czyli Stronnictwo Prawicy Narodowej, oficjalnie nie zajmowa\u0142o si\u0119 propagowaniem monarchizmu, a niekt\u00f3rzy z jego matador\u00f3w, jak np. prof. Stanis\u0142aw Estreicher, d\u0105\u017cenia w tym kierunku wr\u0119cz zwalczali, uznaj\u0105c je za anachronizm. Inaczej sprawy si\u0119 mia\u0142y z ugrupowaniem, kt\u00f3rego rodow\u00f3d by\u0142, mo\u017cna rzec, \u201edysydencki\u201d wobec SPN, czyli ze Stronnictwem Zachowawczym, powsta\u0142ym pod koniec 1922 roku, kt\u00f3rej dwaj z trzech g\u0142\u00f3wnych inicjator\u00f3w i ideolog\u00f3w – Kazimierz Marian Morawski (1884-1944) oraz Hieronim hr. Tarnowski (1884-1945) byli wcze\u015bniej dzia\u0142aczami SPN i synami wybitnych \u201esta\u0144czyk\u00f3w\u201d, trzeci za\u015b, czyli Konstanty hr. Plater (1872-1927), by\u0142 wcze\u015bniej zwi\u0105zany z ruchem konserwatywnym w zaborze rosyjskim. Tw\u00f3rcy SZ, zarzucaj\u0105cy \u201eneosta\u0144czykom\u201d odej\u015bcie od konserwatywnych i katolickich zasad, reprezentowali konserwatyzm integralny, kt\u00f3rego sk\u0142adnikiem by\u0142 w\u0142a\u015bnie postulat przywr\u00f3cenia monarchii. Poniewa\u017c wskutek d\u0105\u017ce\u0144 \u201emas cz\u0142onkowskich\u201d (o ile w tym wypadku mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o masach) SZ na pocz\u0105tku 1926 roku dosz\u0142o do \u201efuzji\u201d, a faktycznie wch\u0142oni\u0119cia SZ przez Stronnictwo Chrze\u015bcija\u0144sko-Narodowe, monarchi\u015bci zdo\u0142ali przynajmniej jednak przeforsowa\u0107, \u017ce Rada Naczelna powi\u0119kszonego SChN podj\u0119\u0142a 27 lutego 1926 roku uchwa\u0142\u0119 zapowiadaj\u0105c\u0105, acz niezbyt stanowczo, d\u0105\u017cenie do przywr\u00f3cenia monarchii. Kiedy jednak okaza\u0142o si\u0119, \u017ce uchwa\u0142a ta pozosta\u0142a martwym punktem programu tego stronnictwa, Morawski, Tarnowski i Plater utworzyli 7 marca 1926 roku Klub Zachowawczo-Monarchistyczny, wydaj\u0105cy te\u017c periodyk \u201ePro Fide Rege et Lege\u201d. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 tego \u015brodowiska wygas\u0142a jednak po 1928 roku.<\/p>\r\n

 Jednak faktycznie temat monarchii wytrwale rozwija\u0142 bez w\u0105tpienia najbardziej znany polski monarchista, czyli redaktor i publicysta \u201eS\u0142owa\u201d – Stanis\u0142aw Cat-Mackiewicz <\/em><\/p>\r\n

Wi\u0119ksze zrozumienie i wi\u0119kszy sentyment dla monarchii ni\u017c w SPN czy SChN, idea monarchistyczna mia\u0142a po\u015br\u00f3d najbardziej reakcyjnych \u201e\u017cubr\u00f3w\u201d wile\u0144skich, zrzeszonych po 1926 roku w Polskiej Organizacji Zachowawczej Pracy Pa\u0144stwowej. Jednak faktycznie temat monarchii wytrwale rozwija\u0142 bez w\u0105tpienia najbardziej znany polski monarchista, czyli redaktor i publicysta \u201eS\u0142owa\u201d – Stanis\u0142aw Cat-Mackiewicz (1896-1966). Znamienne jednak, \u017ce nawet Cat przesta\u0142 pisa\u0107 o monarchii po wej\u015bciu w \u017cycie (1935) Konstytucji Kwietniowej, wprawdzie autorytarnej i daj\u0105cej i\u015bcie kr\u00f3lewskie prerogatywy Prezydentowi Rzeczypospolitej, tym samym jednak zamykaj\u0105cej w\u0142a\u015bciwie kwesti\u0119 reformy ustroju w kierunku wzmocnienia w\u0142adzy (mylnie zreszt\u0105) nazywanej wykonawcz\u0105, czyli po prostu g\u0142owy pa\u0144stwa. Oznacza\u0142o to tak\u017ce kres marze\u0144 tych konserwatyst\u00f3w, kt\u00f3rzy nadziej\u0119 na restauracj\u0119 monarchii wi\u0105zali z oddzia\u0142ywaniem na elit\u0119 przyw\u00f3dcz\u0105 obozu sanacyjnego (po\u015br\u00f3d kt\u00f3rej kwestia ta by\u0142a faktycznie przedmiotem rozwa\u017ca\u0144, ale nigdy niekonkluzywnych), czy wr\u0119cz z osob\u0105 i rodzin\u0105 marsza\u0142ka Pi\u0142sudskiego.<\/p>\r\n

Dla pe\u0142no\u015bci obrazu dodajmy, \u017ce idea monarchistyczna rozwijana by\u0142a w II Rzeczypospolitej r\u00f3wnie\u017c w publicystyce takich wybitnych autor\u00f3w, jak W\u0142adys\u0142aw Gizbert-Studnicki (1865-1953), Jan Bobrzy\u0144ski (1882-1951), Julian Jerzy Babi\u0144ski (1900-1943) czy Adolf Maria Boche\u0144ski (1909-1944) oraz przez filozof\u00f3w i historiozof\u00f3w tej miary, co prof. Marian Zdziechowski (1861-1938) i prof. Jan Karol Kochanowski (1869-1949). A w 1936 roku pisarz Karol Ludwik Koni\u0144ski (1891-1943) przedstawi\u0142 chyba najbardziej porywaj\u0105c\u0105 rozmachem kosmowizj\u0119 polityczn\u0105 CESARSTWA POLSKIEGO, jako wielonarodowego i federatywnego imperium Trzech M\u00f3rz: Balticum – Pontus – Adria.<\/p>\r\n

Profesor Jacek Bartyzel<\/em><\/strong><\/p>\r\n

za: teologiapolityczna.pl<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Jeszcze w kwietniu 1920 roku powsta\u0142a na wy\u017cszych uczelniach Organizacja M\u0142odzie\u017cy Narodowo-Zachowawczej. Pierwszy punkt jej deklaracji programowej m\u00f3wi\u0142 o konieczno\u015bci wprowadzenia w Polsce ustroju monarchicznego, jako jedynego sposobu utrzymania przez Pa\u0144stwo jednolitego, narodowego charakteru – pisze prof. Jacek Bartyzel w \u201eTeologii Politycznej Co Tydzie\u0144\u201d: \u201eNiepodleg\u0142o\u015b\u0107 podszyta ide\u0105\u201d. 5 listopada 1916 roku aktem dw\u00f3ch cesarzy: austriackiego […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[35,30,158],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/105225"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=105225"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/105225\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=105225"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=105225"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=105225"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}