{"id":105079,"date":"2018-10-31T21:00:32","date_gmt":"2018-11-01T01:00:32","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=105079"},"modified":"2025-03-03T11:34:43","modified_gmt":"2025-03-03T16:34:43","slug":"zydowscy-dysydenci-schlamm-landmann-goldmann-atzmon-tomasz-gabis","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=105079","title":{"rendered":"\u017bydowscy dysydenci (Schlamm, Landmann, Goldmann, Atzmon) – Tomasz Gabi\u015b<\/em>"},"content":{"rendered":"

W<\/strong> ostatnim czasie przetaczaj\u0105 si\u0119 przez polskie media, ostre nieraz, spory i polemiki wok\u00f3\u0142 stosunk\u00f3w polsko-izraelskich czy szerzej polsko-\u017cydowskich, wok\u00f3\u0142 wydarze\u0144 okresu II wojny \u015bwiatowej i p\u00f3\u017aniejszych. Pisze si\u0119 i m\u00f3wi du\u017co o antysemityzmie, polityce pami\u0119ci, polityce prawdy itd. Wszystko to ma oczywi\u015bcie wa\u017cne znaczenie polityczne, jednak jest ma\u0142o inspiruj\u0105ce intelektualnie, tak\u017ce i z tego powodu, \u017ce na pierwszy plan wysuwa si\u0119 aspekt moralny – zbrodnia, wina, odpowiedzialno\u015b\u0107, ofiary, sprawcy itd. a jak zauwa\u017cy\u0142 Nietzsche nadmierne koncentrowanie si\u0119 na kwestiach moralnych obni\u017ca poziom debat intelektualnych . Powinni\u015bmy te\u017c mo\u017ce wzi\u0105\u0107 sobie do serca przestrog\u0119 filozofa z Niewczesnych rozwa\u017ca\u0144<\/em>, \u017ce \u201egdy duchowe zmagania jakiego\u015b narodu dotycz\u0105 g\u0142\u00f3wnie przesz\u0142o\u015bci, b\u0119dzie to niebezpieczny symptom, oznaka u\u015bpienia, zapatrzenia wstecz i w\u0105t\u0142o\u015bci\u201d.<\/p>\r\n

W tej sytuacji warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na autor\u00f3w \u017cydowskich, wy\u0142amuj\u0105cych si\u0119 z ogranych schemat\u00f3w i preferuj\u0105cych roztrz\u0105sanie problem\u00f3w istotnych zamiast udzielania innym nauk moralnych. Do takich autor\u00f3w z pewno\u015bci\u0105 zaliczy\u0107 mo\u017cna Szlomo Sanda, i bardzo dobrze si\u0119 sta\u0142o, \u017ce do polskiego czytelnika trafi\u0142y w ostatnich latach jego ksi\u0105\u017cki Kiedy i jak wynaleziono nar\u00f3d \u017cydowski<\/em> oraz Kiedy i jak wynaleziono Ziemi\u0119 Izraela. Od Ziemi \u015awi\u0119tej do ojczyzny<\/em>. Po polsku ukaza\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c jego niewielki szkic autobiograficzny Dlaczego przesta\u0142em by\u0107 \u017bydem. Spojrzenie Izraelczyka<\/em>, w kt\u00f3rym snuje on osobiste refleksje na temat swojej \u017cydowskiej (post\u017cydowskiej?) to\u017csamo\u015bci. Znajdziemy w tej ksi\u0105\u017ceczce wiele ciekawych spostrze\u017ce\u0144 i informacji, kt\u00f3re mog\u0105 niekt\u00f3rych zdziwi\u0107 np. \u017ce znane powiedzenie \u201eKto ratuje jedno \u017cycie, ten ratuje ca\u0142y \u015bwiat\u201d ma nieco inne brzmienie: \u201eKto ratuje \u017cycie syna Izraela, ten ratuje ca\u0142y \u015bwiat\u201d.<\/p>\r\n

Historia idei ostatnich kilkudziesi\u0119ciu lat zna wi\u0119cej takich oryginalnych \u017cydowskich publicyst\u00f3w i pisarzy politycznych. Nale\u017cy do nich Abraham L\u00c3\u00a9on, urodzony jako Abram Wajnsztok w Warszawie w 1918 roku, dzia\u0142aj\u0105cy w Belgii w antyniemieckiej, antykapitalistycznej i antyimperialistycznej konspiracji, kt\u00f3ry pod koniec 1944 roku zosta\u0142 aresztowany i deportowany do obozu koncentracyjnego, gdzie zmar\u0142 (lub zgin\u0105\u0142). \u00d3w m\u0142ody dwudziestokilkuletni trockista zd\u0105\u017cy\u0142 jeszcze napisa\u0107 niewielk\u0105 prac\u0119 Kwestia \u017cydowska z punku widzenia materializmu historycznego<\/em> ( La conception mat\u00c3\u00a9rialiste de la question juive<\/em>). Do pierwszego wydania z 1946 roku wst\u0119p napisa\u0142 Ernest Germain – pseudonim pisarza politycznego, teoretyka i dzia\u0142acza IV Mi\u0119dzynarod\u00f3wki Ernesta Mandela. Po angielsku praca ta wysz\u0142a w 1950 roku w Meksyku. Po czym popad\u0142a w zapomnienie, ale w 1968 roku wyda\u0142 j\u0105 ponownie , poprzedzaj\u0105c obszernym wst\u0119pem, marksistowski badacz islamu i Bliskiego Wschodu Maxime Rodinson; angielskie wydanie z nowym wst\u0119pem Nathana Weinstocka ukaza\u0142o si\u0119 w 1970 roku. Dysponujemy dzi\u015b wydaniem francuskim, niemieckim, angielskim, hiszpa\u0144skim, w\u0142oskim, szwedzkim, ale nie polskim, nad czym wypada ubolewa\u0107, poniewa\u017c jest to pozycja klasyczna, przewy\u017cszaj\u0105ca pod ka\u017cdym wzgl\u0119dem niewiarygodnie m\u0119tn\u0105 i przereklamowan\u0105 rozprawk\u0119 Marksa W kwestii \u017cydowskiej<\/em>.<\/p>\r\n

Wszyscy wymienieni wy\u017cej (albo ich rodzice): Abram Leon, Ernest Mandel Nathan Weinstock i Maxime Rodinson, wywodzili si\u0119, podobnie jak i ich mistrz Lew Bronstein-Trocki, z radykalno-lewicowego Jidyszlandu – opisanego w wydanej w 2016 roku w j\u0119zyku angielskim ksi\u0105\u017cce Alaina Brossata i Sylvie Klingberg Revolutionary Yiddishland: A History of Jewish Radicalism<\/em> (oryginalne wydanie francuskie ukaza\u0142o si\u0119 w Pary\u017cu w 1983 roku). Zaznaczy\u0107 jednak nale\u017cy, \u017ce nie wszyscy pochodz\u0105cy z Jidyszlandu ultralewicowi aktywi\u015bci i publicy\u015bci pozostali wierni idea\u0142om m\u0142odo\u015bci. Do takich \u201erenegat\u00f3w\u201d nale\u017ca\u0142, urodzony w Przemy\u015blu, Wilhelm (potem William) Siegmund Schlamm (1904-1978). Ju\u017c b\u0119d\u0105c gimnazjalist\u0105 zapisa\u0142 si\u0119 do m\u0142odzie\u017c\u00f3wki Komunistycznej Partii Austrii. Maj\u0105c 16 lat pojecha\u0142 z delegacj\u0105 m\u0142odzie\u017cy do Moskwy, gdzie przyj\u0105\u0142 ich sam towarzysz Lenin. W dwa lata p\u00f3\u017aniej zosta\u0142, jako przedstawiciel m\u0142odzie\u017cy, wybrany do zarz\u0105du austriackiej kompartii. By\u0142 redaktorem jej centralnego organu prasowego \u201eRote Fahne\u201d. W 1929 roku oskar\u017cono go o \u201eprawicowe\u201d (trockistowskie) odchylenie i wykluczono z partii, zosta\u0142 w\u00f3wczas jednym z za\u0142o\u017cycieli odpryskowej grupy o nazwie Komunistyczna Opozycja Austrii. W tamtym okresie przyja\u017ani\u0142 si\u0119 z Wilhelmem Reichem (kolejny mieszkaniec Jidyszlandu, urodzony w Dobrzanicy ko\u0142o Lwowa, autor Masowej psychologii faszyzmu<\/em>). Od 1933 roku by\u0142 redaktorem, przeniesionej z Berlina do Wiednia, lewicowo-pacyfistycznej \u201eWeltb\u00fchne\u201d; od 1934 roku pismo wydawane by\u0142o w Pradze pod nazw\u0105 \u201eNeue Weltb\u00fchne”. W 1937 roku opublikowa\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119 Dyktatura k\u0142amstwa. Rozrachunek<\/em> (Diktatur de L\u00fcge. Eine Abrechnung<\/em>), b\u0119d\u0105c\u0105 rozliczeniem z komunistyczn\u0105 przesz\u0142o\u015bci\u0105 . W 1938 roku z Czechos\u0142owacji wyjecha\u0142 do USA, gdzie pracowa\u0142 jako dziennikarz w rozmaitych gazetach i czasopismach. Po wojnie nawi\u0105za\u0142 kontakty z autorem Rewolucji mened\u017cerskiej<\/em> Jamesem Burnhamem, i zawar\u0142 znajomo\u015b\u0107 z czo\u0142owym teoretykiem ameryka\u0144skiego konserwatyzmu Russellem Kirkiem. To Schlamm mia\u0142 nam\u00f3wi\u0107 Williama Buckley`a do za\u0142o\u017cenia w 1955 roku dwutygodnika \u201eNational Review\u201d – najwa\u017cniejszego w nast\u0119pnych dekadach prasowego organu ameryka\u0144skiego konserwatyzmu. Znalaz\u0142 si\u0119 tak\u017ce w gronie redaktor\u00f3w pisma obok Jamesa Burnhama, Willmoore Kendalla, Whittakera Chambersa i Franka S. Meyera (wszyscy ex-marksi\u015bci, ex-komuni\u015bci albo ex-trocki\u015bci).<\/p>\r\n

Po rozstaniu z \u201eNational Review\u201d wszed\u0142 w sk\u0142ad redakcji, stoj\u0105cego jeszcze bardziej na prawo, pisma \u201eAmerican Opinion\u201d – organu John Birch Society. Popiera\u0142 Josepha McCarthy`ego w jego walce o oczyszczenie \u017cycia publicznego USA z komunistyczno-sowieckiej agentury. Wspomina\u0142 potem: \u201eZna\u0142em dobrze McCarthy`ego i wspiera\u0142em go w okresie dzikiej komunistycznej kampanii w Ameryce i w Europie, kt\u00f3ra mia\u0142a go znies\u0142awi\u0107\u201d. W maju 1957 roku po \u015bmierci senatora nawo\u0142ywa\u0142 \u201eSprzed grobu McCarthy`ego, naprz\u00f3d!”. I pisa\u0142: \u201eDo grobu z\u0142o\u017cyli\u015bmy – taka by\u0142a wola Bo\u017ca – m\u0142odego jeszcze cz\u0142owieka, kt\u00f3rego w ci\u0105gu pi\u0119ciu lat wytworni panowie n\u0119kali wp\u0119dzaj\u0105c w czarn\u0105 rozpacz. Nie t\u0119sknimy za jego losem, obawiamy si\u0119 go. Ale jeste\u015bmy zdecydowani go na siebie przyj\u0105\u0107\u201d. My te\u017c – pisa\u0142 – tak jak on do\u015bwiadczali\u015bmy drwin i nienawistnych spojrze\u0144, ale tym razem wzniesiemy rami\u0119, \u017ceby uderzy\u0107 we wroga. Wo\u0142a\u0142 z dum\u0105: \u201eJeste\u015bmy makkartystami!\u201d. Komentuj\u0105c propozycje, aby wdowa po narodowym bohaterze Jean McCarthy startowa\u0142a do Senatu, gdzie kontynuowa\u0142aby wielkie dzie\u0142o m\u0119\u017ca, stwierdzi\u0142, \u017ce z pewno\u015bci\u0105 posiada ona ku temu odpowiednie kwalifikacje a jej obecno\u015b\u0107 doda\u0142aby izbie presti\u017cu. Pyta\u0142 jednak, czy powinna wkracza\u0107 na senack\u0105 aren\u0105, na kt\u00f3rej jej m\u0119\u017ca zaszczuto na \u015bmier\u0107?<\/p>\r\n

W 1959 roku wr\u00f3ci\u0142 do Europy, najpierw do Szwajcarii a potem do Niemiec. Pisa\u0142 komentarze dla \u201eSterna\u201d a nast\u0119pnie dla \u201eWelt am Sonntag\u201d. W 1972 roku za\u0142o\u017cy\u0142 miesi\u0119cznik \u201eZeitb\u00fchne\u201d, kt\u00f3ry wydawa\u0142 a\u017c do \u015bmierci. W 1959 roku opublikowa\u0142 Granice cudu. Raport o Niemczech<\/em> (Die Grenzen des Wunders. Ein Bericht \u00fcber Deutschland<\/em> ) pierwsz\u0105 fundamentaln\u0105 krytyk\u0119 wczesnej Republiki Federalnej Niemiec. Je\u017adzi\u0142 po ca\u0142ym kraju z wyk\u0142adami i prelekcjami, wznosz\u0105c wysoko sztandar \u201ezoologicznego antykomunizmu\u201d z jego naczelnym has\u0142em \u201eBijcie komunist\u00f3w wsz\u0119dzie, gdzie ich spotkacie\u201d.<\/p>\r\n

By\u0142 zwolennikiem doktryny roll-back, czyli wyzwolenia Europy \u015arodkowo-Wschodniej spod sowieckiego panowania. Zachodowi, je\u015bli chce przetrwa\u0107, nie wystarczy samo przygotowanie do wojny, musi wiarygodnie pokaza\u0107 stanowcz\u0105 gotowo\u015b\u0107 do jej rzeczywistego prowadzenia. Nie mo\u017ce by\u0107 wy\u0142\u0105cznie defensywnej polityki w \u015bwiecie, w kt\u00f3rym chodzi o rozstrzygni\u0119cie albo-albo; nie wolno rezygnowa\u0107 z wojny jako ewentualnego, ostatecznego instrumentu polityki zagranicznej; ch\u0119\u0107 ca\u0142kowitego wykluczenia ryzyka wojny oznacza de facto rezygnacj\u0119 z polityki zagranicznej, rozr\u00f3\u017cnienie pomi\u0119dzy wojn\u0105 agresywn\u0105 a obronn\u0105 jest \u201elegalistyczno-biurokratycznym idiotyzmem\u201d. Dawny pacyfista g\u0142osi\u0142 teraz, \u017ce pacyfizm to dzieci\u0119ca choroba intelektu, \u017ce pacyfi\u015bci nie zas\u0142uguj\u0105 na nic innego jak tylko na \u201epogard\u0119 i na sowiecki bucior na karku\u201d a wyrzeczenie si\u0119 z g\u00f3ry i raz na zawsze mo\u017cliwo\u015bci u\u017cycia broni atomowej przeciwko Zwi\u0105zkowi Sowieckiemu r\u00f3wna si\u0119 kapitulacji Zachodu. Wojny s\u0105 rezultatem odpr\u0119\u017cenia i rozbrojenia, nie istnieje co\u015b takiego jak status quo – kto nie idzie w g\u00f3r\u0119, ten spada. S\u0142abe pa\u0144stwo zawsze w ko\u0144cu zostanie zgwa\u0142cone przez brutalnych cham\u00f3w tak jak Republika Weimarska ( i id\u0105ca w jej \u015blady Republika Bo\u0144ska), kt\u00f3ra dzia\u0142a\u0142a w stylu masochisty – zawsze jakby ukradkiem, zawsze w odwrocie, zawsze na kolanach, zawsze pokazuj\u0105ca obna\u017cone miejsca. W polityce, i nie tylko, masochista w spos\u00f3b nieodparty przyci\u0105gnie sadyst\u0119. Sytuacj\u0119 polityczno-duchow\u0105 w RFN podsumowywa\u0142 nast\u0119puj\u0105co: \u201eByli narodowi socjali\u015bci wymy\u015blaj\u0105 by\u0142ym narodowym socjalistom od narodowych socjalist\u00f3w\u201d.<\/p>\r\n

Schlamm deklarowa\u0142: \u201ew dziedzinie duchowej nie znam czego\u015b takiego jak tolerancja\u201d; jego pogarda dla wszelkiej ma\u015bci \u201elewych libera\u0142\u00f3w\u201d i lewicowc\u00f3w by\u0142a wr\u0119cz niezmierzona, rozpowszechniane przez nich idee to wed\u0142ug niego rodzaj opadu promieniotw\u00f3rczego bardziej jeszcze \u015bmierciono\u015bnego ni\u017c promieniowanie po wybuchu bomby atomowej. Tego jaki by\u0142 jego stosunek do ruchawek studenckich 1968 roku, a przede wszystkim do lewicowo-liberalnych medi\u00f3w, kt\u00f3re nadskakiwa\u0142y rozwydrzonej m\u0142odzie\u017cy, \u0142atwo si\u0119 domy\u015bli\u0107. Pisa\u0142: \u201eKto zna niemieck\u0105 zdolno\u015b\u0107 przystosowywania si\u0119 do ka\u017cdej g\u0142upoty, ten nie ma w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce oko\u0142o roku 2000 niemieckie uniwersytety o wiele bardziej przyczynia\u0107 si\u0119 b\u0119d\u0105 do zanieczyszczania \u015brodowiska ni\u017c ca\u0142y przemys\u0142 chemiczny\u201d.<\/p>\r\n

Jest Schlamm dobrym przyk\u0142adem na to, \u017ce konwersja z lewa na prawo mo\u017ce wzmocni\u0107 ob\u00f3z prawicy, natomiast konwersja z prawa na lewo nie przedstawia dla lewicy wi\u0119kszej warto\u015bci. Dawny lewicowy radyka\u0142 po przej\u015bciu na prawic\u0119 pozosta\u0142 taki sam jak za m\u0142odu: nieustraszony, wojowniczy, zaczepny polemista, radyka\u0142 z poczuciem racji i misji, \u017carliwie wierz\u0105cy w \u201ezachodnie warto\u015bci\u201d, pe\u0142en quasi-religijnego zapa\u0142u dla \u201eSprawy\u201d. O sobie z przesz\u0142o\u015bci m\u00f3wi\u0142: \u201eW hucpie nikt nie by\u0142 w stanie mnie przewy\u017cszy\u0107”. Po zaci\u0105gni\u0119ciu si\u0119 w szeregi prawicy nadal specjalizowa\u0142 si\u0119 w wyrafinowanej bezczelno\u015bci. Zmieni\u0142 znaki i wektory ataku, ale atakowa\u0142 z dawn\u0105 pasj\u0105 i agresywno\u015bci\u0105. W pewnych kwestiach pozosta\u0142 wierny dawnym pogl\u0105dom: zwalcza\u0142 socjaldemokracj\u0119, kiedy by\u0142 komunist\u0105, i zwalcza\u0142 j\u0105, kiedy przeszed\u0142 na prawic\u0119. Substancj\u0105 socjaldemokracji jest \u015bwi\u0119toszkowaty utopizm, ich polityka to amatorszczyzna,  po\u017c\u0105dane to dla niej to samo co mo\u017cliwe, halucynacje to dowody, marzenia na jawie -obiektywne fakty. Z dawnych lat pozosta\u0142a Schlammowi sk\u0142onno\u015b\u0107 do jednoznacznych rozstrzygni\u0119\u0107, radykalnych i kategorycznych sformu\u0142owa\u0144; nienawidzi\u0142 polityki centrowej, nawet \u00f3wczesna CDU by\u0142a dla niego zbyt mi\u0119kka, zbyt oportunistyczna, zbyt pogr\u0105\u017cona w \u201ebagnie \u015brodka\u201d, wyb\u00f3r dr\u00f3g po\u015brednich by\u0142 dla\u0144 czym\u015b obrzydliwym politycznie, intelektualnie i moralnie; w \u015brodku – mawia\u0142 – mo\u017ce sta\u0107 jedynie znak drogowy wskazuj\u0105cy drog\u0119 albo na prawo, albo na lewo.<\/p>\r\n

\u201eDer Spiegel\u201d da\u0142 jego zdj\u0119cie na ok\u0142adk\u0119 z podpisem \u201eDemagog Schlamm\u201d, redaktorowi tygodnika Rudolfowi Augsteinowi wymskn\u0119\u0142o si\u0119: \u201eChcia\u0142bym by\u0107 \u017bydem, wtedy m\u00f3g\u0142bym si\u0119 Schlammowi dobra\u0107 do sk\u00f3ry” – widocznie jako Niemiec troch\u0119 si\u0119 kr\u0119powa\u0142 atakowa\u0107 \u017byda. Inni nie mieli takich skrupu\u0142\u00f3w – jeden z polityk\u00f3w SPD niejaki B\u00f6gler za\u017c\u0105da\u0142, \u017ceby Schlamma wydali\u0107 z kraju jako \u201epod\u017cegacza wojennego\u201d. Deputowany SPD Erler o\u015bwiadczy\u0142: \u201eKiedy przygl\u0105dam si\u0119 wyst\u0105pieniom tego cz\u0142owieka, nachodzi mnie przygn\u0119biaj\u0105ce wspomnienie o innym Austriaku\u201d. Por\u00f3wnywa\u0107 \u017byda Schlamma z Hitlerem i \u017c\u0105da\u0107 wydalenia go z Niemiec za pogl\u0105dy polityczne, to zaiste nie byle co. Ale nie takie zn\u00f3w dziwne, je\u015bli zwa\u017cy\u0107, \u017ce w oczach wrog\u00f3w z lewicy by\u0142 militaryst\u0105, kt\u00f3ry wykorzystuj\u0105c ameryka\u0144skie dolary i rakiety chce w ko\u0144cu wygra\u0107 wojn\u0119 Hitlera ze Zwi\u0105zkiem Sowieckim. Jednak krytykowano go nie tylko z lewa, ale i z prawa, na przyk\u0142ad Armin Mohler zarzuca\u0142 mu, i\u017c jego antykomunizm i antysowietyzm s\u0105 zbyt jednostronne, a przez to maskuj\u0105 fakt, i\u017c Niemcy s\u0105 w u\u015bcisku obc\u0119g\u00f3w ameryka\u0144sko-sowieckich, a nie tylko sowieckich.<\/p>\r\n

Dawny lewicowy radyka\u0142 z Jidyszlandu, komunista, trockista, socjalista, pacyfista zwraca\u0142 si\u0119 po latach do wsp\u00f3\u0142wydawcy \u201eZeitb\u00fchne\u201d ksi\u0119cia Ottona von Habsburga (by\u0142 to symboliczny powr\u00f3t do dawnej monarchii habsburskiej, z kt\u00f3rej pochodzi\u0142) tymi s\u0142owy: \u201eKiedy obaj byli\u015bmy jeszcze dzie\u0107mi, historia i los wyznaczy\u0142y Pana na mojego cesarza. W moim d\u0142ugim i burzliwym \u017cyciu, w kt\u00f3rym zetkn\u0105\u0142em si\u0119 z tak zwanymi prominentnymi postaciami naszej epoki, nie pozna\u0142em m\u0119\u017ca stanu, polityka, my\u015bliciela o takiej jak Pana \u017cyczliwo\u015bci wobec ludzi, takim poczuciu obowi\u0105zku, nienaruszalnej zdolno\u015bci do wiary. Dzisiaj ma Europa w Panu jedynego m\u0119\u017ca stanu, kt\u00f3remu mo\u017ce zaufa\u0107\u201d. Lini\u0119 jego politycznego \u017cycia podsumowa\u0142 austriacki publicysta Franz Krahberger: z ultralewicowego rewolucjonisty lat dwudziestych zrobi\u0142 si\u0119 ze Schlamma w p\u00f3\u0142 wieku p\u00f3\u017aniej ultrakonserwatywny, \u015brodkowoeuropejski \u201emonarchista\u201d.<\/p>\r\n

Z dorobku Schlamma opr\u00f3cz ksi\u0105\u017cki M\u0142odzi panowie starej ziemi. <\/em>O nowym stylu w\u0142adzy<\/em> (Die jungen Herren der alten Erde. <\/em>Vom neuen Stil der Macht,<\/em> Stuttgart 1962), w kt\u00f3rej niszcz\u0105cej krytyce podda\u0142 polityczny typ m\u0142odych w\u0142adc\u00f3w w typie Johna Fitzgeralda Kennedy`ego, na uwag\u0119 zas\u0142uguje ksi\u0105\u017cka Kto jest \u017bydem? Rozmowa z samym sob\u0105<\/em> (Wer ist Jude? Ein Selbstgespr\u00c3\u00a4ch<\/em>, Stuttgart 1964), w kt\u00f3rej zaj\u0105\u0142 si\u0119 problemem to\u017csamo\u015bci \u017cydowskiej po powstaniu pa\u0144stwa Izrael. Zawar\u0142 w niej wiele kontrowersyjnych, prowokuj\u0105cych i brutalnie szczerych opinii: antysemityzm jest chorobliw\u0105 reakcj\u0105 nie-\u017cydowskiego otoczenia na chorobliw\u0105 sytuacj\u0119 \u017byd\u00f3w (brak ojczyzny); zak\u0142opotane \u201emilczenie o kwestii \u017cydowskiej\u201d jest obraz\u0105 dla \u017byd\u00f3w; intelektuali\u015bci niemieccy rozpaczliwie wysilaj\u0105 si\u0119, aby imitowa\u0107 \u017cydowskie poczucie humoru, ale wychodzi im co najwy\u017cej \u017cydowska bezczelno\u015b\u0107, definicja \u201e\u017bydem jest ten, kto pochodzi od \u017cydowskiej matki\u201d, jest czysto biologiczna. Ataki na Hann\u0119 Arendt po opublikowaniu przez ni\u0105 ksi\u0105\u017cki Eichmann w Jerozolimie<\/em> skomentowa\u0142 nast\u0119puj\u0105co: \u201ejej szanowane nazwisko obsmarowano we wszystkich j\u0119zykach \u015bwiata, jej duchow\u0105 posta\u0107 zamieniono w odra\u017caj\u0105cy wizerunek tr\u0119dowatej, sprawcami tego byli syjoni\u015bci i niekt\u00f3rzy nie-\u017cydowscy, ha\u0142a\u015bliwi filosemici, kt\u00f3rzy zachowuj\u0105 si\u0119 nadal jak narodowi socjali\u015bci z odwr\u00f3conym znakiem\u201d. U niekt\u00f3rych ortodoksyjnych \u017byd\u00f3w dostrzega\u0142 nienawi\u015b\u0107 do chrze\u015bcija\u0144stwa, kt\u00f3ra, gdyby skierowana by\u0142a w odwrotnym kierunku, wszystkich \u017byd\u00f3w wprawi\u0142aby w przera\u017cenie. \u017byd\u00f3w cechuje wysoka inteligencja, zdolno\u015b\u0107 subtelnej obserwacji i analizy, zmys\u0142 niuansu, wyczucie r\u00f3\u017cnic i detali, a zarazem trawi ich wieczny niepok\u00f3j, maj\u0105 nadmiern\u0105 sk\u0142onno\u015b\u0107 do kwestionowania, krytykowania i negowania; obca jest im pogoda ducha i olimpijski spok\u00f3j. \u017bydowska wra\u017cliwo\u015b\u0107 \u0142atwo zamienia si\u0119 w nadwra\u017cliwo\u015b\u0107; \u017bydzi cierpi\u0105 na kompleks Zygfryda: jedyny sprawiedliwy osaczony jest i zagro\u017cony przez podst\u0119pnych i niewidzialnych wrog\u00f3w, st\u0105d jego sk\u0142onno\u015b\u0107 do przesadnych reakcji. Tego typu generalizuj\u0105ce opinie musia\u0142y rzecz jasna wywo\u0142a\u0107 sprzeciw np. w tygodniku \u201eDie Zeit\u201d ksi\u0105\u017ck\u0119 zaatakowano jako \u201eantysemick\u0105 szmir\u0119\u201d.<\/p>\r\n

Zgodnie ze swoim politycznym temperamentem, nie uznaj\u0105cy po\u015brednich rozwi\u0105za\u0144, Schlamm postulowa\u0142 ostateczne samookre\u015blenie si\u0119 \u017byd\u00f3w, kt\u00f3re sta\u0142o si\u0119 mo\u017cliwe po powstaniu \u017cydowskiego pa\u0144stwa narodowego. Stawia ich przed wyborem: albo konsekwentny syjonizm i osiedlenie si\u0119 w Izraelu, albo konsekwentna asymilacja. Uwa\u017ca\u0142, \u017ce syjoni\u015bcie , kt\u00f3ry nie osiedla si\u0119 w Izraelu, brak moralnej si\u0142y, aby samemu za\u017cy\u0107 zalecane innym lekarstwo. I dlatego musi popa\u015b\u0107 w neuroz\u0119. \u017byd, kt\u00f3ry czuje si\u0119 \u017bydem w sensie narodowym i osiedla si\u0119 w narodowej ojczy\u017anie \u017byd\u00f3w, post\u0119puje w\u0142a\u015bciwie. S\u0142usznie post\u0119puje te\u017c religijny \u017byd, kt\u00f3ry w Bogu ojc\u00f3w rozpoznaje w\u0142asnego Boga i mu s\u0142u\u017cy, dzia\u0142aj\u0105c jako lojalny obywatel pa\u0144stwa, w kt\u00f3rym mieszka. Nie czyni te\u017c niczego zdro\u017cnego \u017byd, kt\u00f3ry w Jezusie Chrystusie rozpoznaje Zbawiciela i dokonuje konwersji. W\u0142a\u015bciwie post\u0119puje indyferentny pod wzgl\u0119dem narodowym i religijnym \u017byd, integruj\u0105c si\u0119 bez reszty z, otaczaj\u0105c\u0105 go, indyferentn\u0105 narodowo i religijnie cywilizacj\u0105, szczerze porzucaj\u0105c identyfikacj\u0119 z narodowym \u017cydowskim kolektywem i ca\u0142kowicie przyporz\u0105dkowuj\u0105c si\u0119 narodowej zbiorowo\u015bci, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rej \u017cyje, staj\u0105c si\u0119 w pe\u0142ni uczestnikiem jej losu. Jego pe\u0142na asymilacja jest dzi\u015b pozbawiona elementu tragizmu, nie jest niczym wstydliwym lub oportunistycznym, lecz dobrowolnym wyborem, czy chce nale\u017ce\u0107 do narodu \u017cydowskiego i jego pa\u0144stwa czy te\u017c nie. Niew\u0142a\u015bciwie post\u0119puje tylko ten \u017byd, kt\u00f3ry ani w Izraelu, ani w synagodze nie czuje si\u0119 u siebie, a mimo to u\u017cywa \u201eetnicznych\u201d symboli przynale\u017cno\u015bci plemiennej, kt\u00f3re utraci\u0142y ju\u017c dla niego sens, s\u0105 pustymi gestami, znakami pozbawionymi wewn\u0119trznej tre\u015bci.<\/p>\r\n

W gruncie rzeczy Schlamm powtarza\u0142 pogl\u0105dy, kt\u00f3re w epilogu do swojej ksi\u0105\u017cki Promise and Fulfilment. Palestine 1917-1949<\/em> (New York 1949) g\u0142osi\u0142 kolejny obywatel Jidyszlandu, komunista i syjonista w jednej osobie, Arthur Koestler (1905-1983). Wed\u0142ug autora Ciemno\u015bci w po\u0142udnie<\/em> z chwil\u0105 powstania pa\u0144stwa \u017cydowskiego, za kt\u00f3rym ca\u0142ym sercem si\u0119 opowiada\u0142, \u201ekwestia \u017cydowska\u201d przesta\u0142a istnie\u0107. Skoro nast\u0105pi\u0142 wymodlony, wyt\u0119skniony i wyczekiwany od pokole\u0144 powr\u00f3t do kraju ojc\u00f3w, diaspora powinna ulec \u201esamorozwi\u0105zaniu\u201d. Ka\u017cdy kto chce by\u0107 \u017bydem, powinien osiedli\u0107 si\u0119 w Izraelu; kto za\u015b pozostaje poza Izraelem, a nie jest religijny, powinien si\u0119 zasymilowa\u0107, poniewa\u017c odr\u0119bna spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u017cydowska poza Izraelem nie ma ju\u017c racji bytu, sta\u0142a si\u0119 anachronizmem. Misja \u017byda-Wiecznego Tu\u0142acza wype\u0142ni\u0142a si\u0119, punkt kulminacyjny zosta\u0142 osi\u0105gni\u0119ty, kr\u0105g si\u0119 zamkn\u0105\u0142. Porzucenie \u017cydowsko\u015bci by\u0142o kiedy\u015b blokowane przez poczucie solidarno\u015bci z prze\u015bladowanymi, mog\u0142o by\u0107 uznane we w\u0142asnych oczach za tch\u00f3rzliw\u0105 kapitulacj\u0119. Dzi\u015b te wzgl\u0119dy nie maj\u0105 ju\u017c znaczenia, ka\u017cdy mo\u017ce p\u00f3j\u015b\u0107 w\u0142asn\u0105 drog\u0105. Sam Koestler poszed\u0142 w\u0142asn\u0105 drog\u0105 publikuj\u0105c, broni\u0105c\u0105 tezy o chazarskim pochodzeniu wschodnich \u017byd\u00f3w, ksi\u0105\u017ck\u0119 Trzynaste plemi\u0119<\/em> (The Thirteenth Tribe<\/em>, New York 1976), kt\u00f3ra ci\u0105gle czeka na polskie wydanie. Jako ciekawostk\u0119 mo\u017cna jeszcze poda\u0107, \u017ce dawny komunista Koestler by\u0142 przez pewien czas cz\u0142onkiem rady patronackiej teoretycznego organu francuskiej Nowej Prawicy \u201eNouvelle \u00c3\u2030cole\u201d.<\/p>\r\n

Z Jidyszlandu pochodzi\u0142a r\u00f3wnie\u017c, urodzona w \u0179\u00f3\u0142kwi, Salcia Landmann (1911 – 2002), historyk idei i filozof, uczennica Jaspersa. Doktorat Ph\u00c3\u00a4nomenologie und Ontologie. Husserl, Scheler, Heidegger<\/em> zrobi\u0142a w 1939 roku na uniwersytecie w Zurychu. W przeciwie\u0144stwie do Schlamma czy innych wspomnianych wy\u017cej pan\u00f3w, nigdy mia\u0142a nic, ale to absolutnie nic wsp\u00f3lnego z radykaln\u0105 lewic\u0105. Duchowo zakorzeniona w galicyjskim Ostjudentum<\/em>, czu\u0142a si\u0119 obywatelk\u0105 \u015bwiata, kt\u00f3ry na zawsze przesta\u0142 istnie\u0107. W ca\u0142ym jej \u017cyciu wida\u0107 nostalgi\u0119 za dawn\u0105 monarchi\u0105 austro-w\u0119giersk\u0105, kt\u00f3ra pozosta\u0142a jej \u201ewewn\u0119trzn\u0105 ojczyzn\u0105”. Nawet w podesz\u0142ym wieku m\u00f3wi\u0142a o niej \u201emoja Galicja” (Moja Galicja\u201d. Kraj za Karpatami<\/em> to tytu\u0142 jednej z jej ksi\u0105\u017cek); w jej domu w szwajcarskim St. Gallen wisia\u0142 w salonie portret cesarza Franciszka J\u00f3zefa. Du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 jej tw\u00f3rczo\u015bci to \u201eciche rekwiem na przepad\u0142y \u015bwiat wschodnio-\u017cydowskiej kultury, melancholijna reminiscencja o jego szczeg\u00f3lnie typowych formach wyrazu\u201d jak jidysz i literatura pisana w tym j\u0119zyku, \u017cydowska kuchnia, \u017cydowski humor (dowcipy, anegdoty, przys\u0142owia i m\u0105dro\u015bci).<\/p>\r\n

W 1960 roku opublikowa\u0142a Dowcip \u017cydowski. Socjologia i zbi\u00f3r<\/em> (Der j\u00fcdische Witz. Soziologie Sammlung und Soziologie<\/em>), kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 bestsellerem (w 1999 roku w Polsce ukaza\u0142 si\u0119 wyb\u00f3r z tego tomu w t\u0142umaczeniu Roberta Stillera pt. \u015amiech po \u017cydowsku, czyli wczorajszy i dzisiejszy \u015bwiat w dowcipach i dykteryjkach \u017cydowskich<\/em>). Ten dowcip odchodzi\u0142 nieodwo\u0142alnie w przesz\u0142o\u015b\u0107 wraz formacj\u0105 religijno-kulturaln\u0105, w ramach kt\u00f3rej powsta\u0142 i funkcjonowa\u0142. Pesymistk\u0105 by\u0142a Landmann tak\u017ce, gdy chodzi o jidysz. W ksi\u0105\u017cce Jidysz. Przygoda pewnego j\u0119zyka<\/em> (Jiddisch – Das Abenteuer einer Sprache<\/em> , Olten 1962) potraktowa\u0142a go jako umieraj\u0105cy idiom, kt\u00f3ry przetrwa\u0142 jedynie w rezerwatach np. w \u015brodowiska \u017byd\u00f3w ortodoksyjnych, kt\u00f3rzy na co dzie\u0144 m\u00f3wi\u0105 w jidysz, \u017ceby nie profanowa\u0107 \u015bwi\u0119tego j\u0119zyka Pisma. By\u0142o wielk\u0105 tragedi\u0105, \u017ce Moj\u017cesz Mendelssohn (1729-1786) okre\u015bli\u0142 jidysz jako \u017cargon i apelowa\u0142 do \u017byd\u00f3w, aby go porzucili – to pod jego wp\u0142ywem wykszta\u0142ceni \u017bydzi wschodni pocz\u0119li rugowa\u0107 sw\u00f3j ojczysty j\u0119zyk.<\/p>\r\n

Landmann by\u0142a nie tylko kronikark\u0105 historii kulturalnej Jidyszlandu, podejmowa\u0142a r\u00f3wnie\u017c og\u00f3lniejsz\u0105 problematyk\u0119 \u017cydowskiej historii, \u017cydowskich tradycji ideowych, religijnych i politycznych, prostuj\u0105c wiele stereotyp\u00f3w, nieporozumie\u0144 i uprzedze\u0144 wok\u00f3\u0142 nich naros\u0142ych. Specjalizowa\u0142a si\u0119 w \u0142amaniu konsensu, lubi\u0142a prowokowa\u0107 i bulwersowa\u0107. Nie uznawa\u0142a \u017cadnych tabu – wyzna\u0142a kiedy\u015b, \u017ce czy chce tego czy nie, stale, niejako automatycznie co\u015b pcha j\u0105 do detabuizowania stabuizowanych poj\u0119\u0107 i temat\u00f3w. Atakowana z r\u00f3\u017cnych stron, jedynie prywatnie wyra\u017ca\u0142a \u0142agodne niezadowolenie: \u201eCo robi\u0107, gdy na widoku publicznym ugryzie ci\u0119 pch\u0142a? Podrapa\u0107 si\u0119 czy nie podrapa\u0107? I to i to nieprzyjemne\u201d.<\/p>\r\n

Z pewno\u015bci\u0105 prowokacj\u0105 by\u0142a jej ksi\u0105\u017cka \u017bydzi jako rasa. <\/em>Nar\u00f3d po\u015br\u00f3d narod\u00f3w<\/em> (Die Juden als Rasse. Das Volk unter den V\u00f6lkern<\/em>, Olten 1967). Ju\u017c we wst\u0119pie do\u015b\u0107 wyzywaj\u0105co napisa\u0142a: \u201eNie narodowy socjalista, nawet nie tzw. Aryjczyk, ale \u017cydowsko-angielski m\u0105\u017c stanu Disraeli uku\u0142 powiedzenie \u00abKwestia rasowa jest kluczem do historii \u015bwiata\u00bb. Odnosi si\u0119 to do wszystkich narod\u00f3w. Odnosi si\u0119 – jak jeszcze poka\u017cemy – zw\u0142aszcza do \u017byd\u00f3w\u201d. Powiedzenie Disraelego umie\u015bci\u0142a zreszt\u0105 jako motto ksi\u0105\u017cki, w kt\u00f3rej wiele jest do\u015b\u0107 karko\u0142omnych teorii i osobliwych argumentacji a tak\u017ce \u201ewyostrzonych za\u0142o\u017ce\u0144, zradykalizowanych hipotez, zgeneralizowanych twierdze\u0144\u201d, kt\u00f3re odnotowa\u0142 Hans-Joachim Schoeps w recenzji z innej ksi\u0105\u017cki Landmann Wieczny \u017byd<\/em> (Der ewige Jude<\/em>, M\u00fcnchen 1974). Jednak to w\u0142a\u015bnie nadawa\u0142o jej tw\u00f3rczo\u015bci niepowtarzalny smak. Dodajmy, \u017ce wspomnian\u0105 recenzj\u0119 opublikowa\u0142 Schoeps na \u0142amach za\u0142o\u017conego przez siebie czasopisma \u201eZeitschrift f\u00fcr Religions- und Geistesgeschichte”, do kt\u00f3rego  pisa\u0142a te\u017c  Landmann . Jak wida\u0107 \u017cydowskie niezale\u017cne umys\u0142y odnajdywa\u0142y si\u0119 i przyci\u0105ga\u0142y. \u017bydzi jako rasa<\/em> to ksi\u0105\u017cka po\u015bwi\u0119cona nie tylko sk\u0142adowi rasowemu narodu \u017cydowskiego, ale tak\u017ce, maj\u0105cym z nim zwi\u0105zek, zjawiskom religijnym, kulturalnym i spo\u0142ecznym. Znajdziemy w niej om\u00f3wienie licznych wewn\u0105trz\u017cydowskich polemik i kontrowersji, jak r\u00f3wnie\u017c wiele ciekawostek i zaskakuj\u0105cych opinii np., \u017ce Franz Kafka wykazuje cechy bedui\u0144skich \u017byd\u00f3w. Wed\u0142ug Landmann w ca\u0142ym jego dziele w og\u00f3le nie wyst\u0119puj\u0105 kolory (!) Albo inna , chyba jednak nieco krzywdz\u0105ca, ocena: \u201eW dziedzinie literatury ameryka\u0144scy \u017bydzi wydali jedynie drugorz\u0119dne talenty\u201d. W sumie ksi\u0105\u017cka jest sympatycznym miszmaszem przeznaczonym dla szerokiego kr\u0119gu nie-\u017cydowskich czytelnik\u00f3w.<\/p>\r\n

Wiele uwagi po\u015bwi\u0119ci\u0142a Landmann \u017cydowskiemu mesjanizmowi i pseudomesjanizmowi; \u201ehispisowski mesjanizm\u201d Herberta Marcusego i jego filozofi\u0119 pop\u0119d\u00f3w wywodzi\u0142a od seksualnego mesjanizmu Sabbataja Cwi i Jakuba Franka. Dowodzi\u0142a, \u017ce g\u0142oszona przez niekt\u00f3rych biblijnych prorok\u00f3w \u201emesja\u0144ska wiara w \u00abnow\u0105 ziemi\u0119\u00bb, woln\u0105 od niesprawiedliwo\u015bci i cierpienia, kt\u00f3ra obecnie w zsekularyzowanych wariantach jak widmo kr\u0105\u017cy po ca\u0142ym \u015bwiecie , i kt\u00f3ra by\u0107 mo\u017ce ukr\u0119ci ju\u017c nied\u0142ugo kark zachodniemu \u015bwiatu, jest czysto \u017cydowskiego pochodzenia. (\u2026) To , \u017ce \u017bydzi ze swojej politycznej i duchowej opresji takie wyj\u015bcie znale\u017ali, mo\u017cna ewentualnie zrozumie\u0107. Alternatyw\u0105 by\u0142by upadek i samolikwidacja. Jednak fakt, \u017ce tak\u017ce atei\u015bci po\u015br\u00f3d \u017byd\u00f3w do dzi\u015b wydaj\u0105 na \u015bwiat ci\u0105gle nowe eschatologiczne wizje, sami si\u0119 nabieraj\u0105 na te bajdy i – z zadziwiaj\u0105cym powodzeniem- przekazuj\u0105 je dalej nie-\u017cydowskiemu otoczeniu – to nie jedyna z nierozwi\u0105zywalnych zagadek wok\u00f3\u0142 narodu \u017cydowskiego. Tak czy inaczej, nie da si\u0119 zaprzeczy\u0107, \u017ce pierwotnie to \u017bydzi byli tymi, kt\u00f3rzy tego rodzaju koncepcje wnie\u015bli do zachodniego my\u015blenia. (\u2026) We\u017amy takiego Karola Marksa, kt\u00f3ry opowiada si\u0119 – nie znaj\u0105c go i nie rozpoznaj\u0105c go jako takim – za bedui\u0144skim nomadycznym komunizmem Prahebrajczyk\u00f3w. Na tej podstawie tworzy on, zawart\u0105 w grubych, nieczytelnych ksi\u0119gach, najg\u0142upsz\u0105 na \u015bwiecie koncepcj\u0119 ekonomiczn\u0105, o kt\u00f3rej z g\u00f3ry wiadomo , \u017ce musi upa\u015b\u0107, powoduj\u0105c wy\u0142\u0105cznie n\u0119dz\u0119 i terror, i \u00absprzedaje\u00bb ten, ju\u017c na pierwszy rzut oka rozpoznawalny jako katastrofalny, program sporej cz\u0119\u015bci ca\u0142ego \u015bwiata jako recept\u0119 na uzdrowienie. (\u2026) Jak nie-\u017bydzi, kt\u00f3rzy, w przeciwie\u0144stwie do \u017byd\u00f3w, nie maj\u0105 \u017cadnego powodu, aby – z wiecznego strachu przed coraz to nowymi katastrofami – szuka\u0107 ratunku w takich absurdalnych gor\u0105czkowych zwidach, mog\u0105 pod\u0105\u017ca\u0107 za tego typu \u015bmierciono\u015bnymi bredniami – oto zagadka nad zagadkami\u201d.<\/p>\r\n

Marksizm i jego wszystkie odmiany uwa\u017ca\u0142a Salcia Landmann za \u017ar\u00f3d\u0142o wszelakiego z\u0142a, za przejaw autodestrukcyjnych tendencji zyskuj\u0105cych przewag\u0119 na Zachodzie. Ksi\u0105\u017ck\u0119 Marksizm i wi\u015bnie<\/em> (Marxismus und Sauerkirschen<\/em>, Wiesbaden 1979) po\u015bwi\u0119ci\u0142a problemom trapi\u0105cym \u015bwiat zachodni, umieszczaj\u0105c je w szerszym kontek\u015bcie historycznym i kulturowo-antropologicznym. Wyra\u017ca w niej g\u0142\u0119boki niepok\u00f3j w obliczu zmian zachodz\u0105cych w krajobrazie duchowym, kulturalnym i politycznym Zachodu, kt\u00f3re okre\u015bla jako samob\u00f3jstwo na raty. \u015awiadectwem tych samob\u00f3jczych tendencji jest zachowanie \u201elewicowo-liberalnego\u201d establishmentu, kt\u00f3ry tch\u00f3rzliwie podlizuje si\u0119, zawsze gotowym do mordu, politycznym kryminalistom w rodzaju bandy Baader-Meinhof. Mno\u017c\u0105 si\u0119 ataki na woln\u0105 gospodark\u0119 rynkow\u0105, pa\u0144stwo dobrobytu zamieniono w pa\u0144stwo opieku\u0144cze, tzw. wolny \u015bwiat ma utrzymywa\u0107 Trzeci \u015awiat (Landmann sprzeciwia\u0142a si\u0119 te\u017c masowej imigracji), dobrowolnie, bez \u017cadnego przymusu z zewn\u0105trz, coraz wi\u0119cej dziedzin \u017cycia spo\u0142ecznego i instytucji ulega zglajchszaltowaniu w duchu (neo)marksistowskim, coraz powszechniejsza staje si\u0119 lewicowa indoktrynacja w mediach, zakres obowi\u0105zywania wolno\u015bci i rozumu z ka\u017cdym dniem zmniejsza si\u0119, ca\u0142a rewolucja obyczajowa to odrzucenie wstydu i zahamowa\u0144, przej\u0119cie obyczaj\u00f3w miejskiego lumpenproletariatu.<\/p>\r\n

Landmann pokazuje marsz pokolenia 68 przez instytucje, opisuje jak polityka, pedagogika, szkolnictwo wy\u017csze, sztuka, religia, psychologia, gospodarka, literatura, wymiar sprawiedliwo\u015bci, edukacja i inne dziedziny \u017cycia spo\u0142ecznego i osobistego s\u0105 infiltrowane, penetrowane i podbijane – najpierw duchowo i j\u0119zykowo – przez wrog\u00f3w wolno\u015bci wyst\u0119puj\u0105cych otwarcie lub pod maskami demokratycznego socjalizmu czy \u201elewicowego liberalizmu\u201d, maj\u0105cego niewiele wsp\u00f3lnego z tym, co kiedy\u015b nazywano liberalizmem, a za to wiele z marksizmem. Ze szczeg\u00f3ln\u0105 pasj\u0105 krytykuje Landmann lewicowe reformy systemu edukacji i towarzysz\u0105ce im pedagogiczne eksperymenty, kt\u00f3rych celem jest niszczenie, pod p\u0142aszczykiem \u201ekreatywno\u015bci\u201d i nowoczesnego (\u201eantyautorytarnego\u201d) wychowania, tradycyjnych szk\u00f3\u0142 podstawowych i gimnazj\u00f3w. Jednocze\u015bnie uniwersytety przestaj\u0105 by\u0107 miejscami, gdzie zdobywa si\u0119 wiedz\u0119 i prowadzi badania naukowe, ale przekszta\u0142caj\u0105 si\u0119 w kom\u00f3rki marksistowskiej, neomarksistowskiej i anarchistycznej indoktrynacji. I to wszystko na koszt ludzi pracy.<\/p>\r\n

Nie stroni\u0142a Salcia Landmann od ostrych polemicznych wypad\u00f3w na aktualne tematy. Kiedy wiosn\u0105 1982 roku w Bernie wybuch\u0142y tumulty z udzia\u0142em lewicowej m\u0142odzie\u017cy, napisa\u0142a dla serii wydawanej przez konserwatywne pismo \u201eSchweizerzeit\u201d broszur\u0119 Niepokoje m\u0142odzie\u017cy. Przyczyny i skutki<\/em> (Jugendunruhen. Ursachen und Folgen<\/em>, Flaach 1983). Owa zbuntowana m\u0142odzie\u017c to – wedle opinii Landmann – niedouczony mot\u0142och, hordy krzykaczy o niskim poziomie inteligencji, stanowi\u0105cy w spo\u0142ecze\u0144stwie ognisko choroby, kt\u00f3re nale\u017cy usun\u0105\u0107; ci niezdolni do racjonalnej dyskusji wa\u0142konie, kt\u00f3rym nie chce si\u0119 ani uczy\u0107, ani pracowa\u0107, chc\u0105 si\u0119 jedynie wa\u0142\u0119sa\u0107, wy\u017cywa\u0107 seksualnie i konsumowa\u0107 dragi, ale nie chc\u0105 ponosi\u0107 tego konsekwencji i cicho skona\u0107 w jakim\u015b brudnym zau\u0142ku.<\/p>\r\n

Sympatia Salci Landmann do konserwatywnej prawicy wyra\u017ca\u0142a si\u0119 we wsp\u00f3\u0142pracy z konserwatywnymi czasopismami i inicjatywami wydawniczymi. W znacz\u0105cej dla powojennego konserwatyzmu niemieckiego ksi\u0105\u017cce zbiorowej Rekonstrukcja konserwatyzmu<\/em> (Rekonstruktion des Konservatismus<\/em>, Freiburg 1972)<\/strong> zredagowanej przez Gerda-Klausa Kaltenbrunnera zamie\u015bci\u0142a obszerny esej o konserwatyzmie i rewolucyjno\u015bci \u017byd\u00f3w, poruszaj\u0105c w nim takie problemy jak: rewolucja i tradycja w Biblii, rewolucyjne nurty w konserwatywnym przebraniu, konserwatyzm \u017byd\u00f3w oderwanych od tradycji, \u017bydzi narodowo-niemieccy, konserwatywne rysy syjonizmu. Od pierwszej po\u0142owy lat 70. XX w. pisywa\u0142a do czo\u0142owego pisma konserwatywnej prawicy niemieckiej \u201eCritic\u00f3n\u201d. W \u201eCritic\u00f3nie\u201d, dzieli\u0142a \u0142amy z Erikiem von Kuehnelt-Leddihnem – w pewnym sensie stanowi\u0142a \u017cydowski odpowiednik tego katolickiego reakcjonisty – oraz swoim szwajcarskim krajanem i dobrym znajomym Arminem Mohlerem. Pisz\u0105c tekst do ksi\u0119gi pami\u0105tkowej z okazji jego 75. rocznicy urodzin, znalaz\u0142a si\u0119 w towarzystwie takich reprezentant\u00f3w prawicy jak Robert Hepp, Alain de Benoist czy Karlheinz Wei\u00c3\u0178mann. W latach 1994-1996 pisywa\u0142a regularnie do niemieckiego konserwatywnego tygodnika \u201eJunge Freiheit”, kt\u00f3ry przez pewien czas \u201emonitorowa\u0142a\u201d policja polityczna. Kilka artyku\u0142\u00f3w opublikowa\u0142a te\u017c w konserwatywno-narodowym miesi\u0119czniku \u201eStaatsbriefe” redagowanym przez Hansa-Dietricha Sandera w Monachium, zatem w pi\u015bmie, kt\u00f3re niemiecka policja polityczna zaklasyfikowa\u0142a jako \u201eskrajnie prawicowe\u201d, a lewicowe media po prostu jako \u201efaszystowskie\u201d.<\/p>\r\n

W Jidyszlandzie, w Wiszniewie (obecnie Bia\u0142oru\u015b), przyszed\u0142 na \u015bwiat tak\u017ce Nahum Goldmann (1895-1982) . Jednak \u017cadnym lewicowo-radykalnym pokusom nie uleg\u0142, poniewa\u017c \u201eod urodzenia\u201d by\u0142 syjonist\u0105. Ten wybitny dzia\u0142acz syjonistyczny, reprezentant Agencji \u017bydowskiej przy Lidze Narod\u00f3w, wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cyciel i przewodnicz\u0105cy \u015awiatowego Kongresu \u017byd\u00f3w w latach 1947 – 1977, prezes \u015awiatowej Organizacji Syjonistycznej w latach 1956 – 1968 (\u017cartowano, \u017ce w razie tar\u0107 pomi\u0119dzy oboma organizacjami Goldmann z \u015aK\u0179 negocjuje z Goldmanem z \u015aOS), nazywany niekiedy \u201eKr\u00f3lem diaspory\u201d odegra\u0142 istotn\u0105 rol\u0119 w powstaniu pa\u0144stwa Izrael, skutecznie lobbuj\u0105c w establishmencie ameryka\u0144skim. Po\u015bredniczy\u0142 pomi\u0119dzy Ben Gurionem i Adenauerem. Za\u0142o\u017cyciel (w 1951 r.) i przewodnicz\u0105cy Conference on Jewish Material Claims against Germany – z jej ramienia bra\u0142 udzia\u0142 w negocjacjach z Niemcami w sprawie odszkodowa\u0144.<\/p>\r\n

Cechowa\u0142 go pragmatyzm i polityczny realizm. Jego zasadami by\u0142y: nie i\u015b\u0107 na konfrontacj\u0119, uprawia\u0107 dyplomacj\u0119 bez ha\u0142asu, rozmawia\u0107 z ka\u017cdym, je\u015bli jest to konieczne dla realizacji interes\u00f3w narodowych i pa\u0144stwowych. Je\u015bli odnosi\u0142 sukcesy, to dlatego , \u017ce jak powiedzia\u0142 w jednym z wywiad\u00f3w: \u201eNie jestem uparty, nie jestem fanatykiem, jestem elastyczny, rozumiem punkt widzenia drugiego cz\u0142owieka, jestem tolerancyjny, a to jest nie jest \u017cydowski charakter\u201d.<\/p>\r\n

By\u0142 cz\u0142owiekiem du\u017cego formatu, o niekonwencjonalnej osobowo\u015bci , wysokiej inteligencji, rozwini\u0119tej zdolno\u015bci do autorefleksji i w\u0142asnego niezale\u017cnego s\u0105du. Polityk\u00f3w izraelskich poucza\u0142 \u017ce \u201eBiblia nie jest poradnikiem polityki\u201d. Poniewa\u017c zdarza\u0142o mu si\u0119 dzia\u0142a\u0107 na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119, bez konsultowania si\u0119 z innymi, wrogowie przypinali mu cz\u0119sto \u0142atk\u0119 \u201eawanturnika\u201d i politycznego amatora. By\u0142 krytyczny wobec polityki Izraela i lansowa\u0142 w\u0142asne koncepcje, czym irytowa\u0142 polityk\u00f3w izraelskich np. kiedy w 1960 roku zasugerowa\u0142, \u017ceby Eichmanna s\u0105dzi\u0142 trybuna\u0142 mi\u0119dzynarodowy. Mia\u0142 dobre relacje z Benem Gurionem, Mosze Dajanem i Abb\u0105 Ebanem, natomiast z\u0142e z Gold\u0105 Meir, kt\u00f3ra wyrazi\u0142a si\u0119, \u017ce \u201enie pozosta\u0142o w nim ani odrobiny syjonisty\u201d. Mawiano o nim, \u017ce jest cz\u0142onkiem \u017cydowskiego establishmentu znajduj\u0105cym si\u0119 jednocze\u015bnie w opozycji do\u0144.<\/p>\r\n

Nigdy nie osiedli\u0142 si\u0119 w Izraelu i mia\u0142 te\u017c, co oczywiste, diametralnie odmienne pogl\u0105dy ni\u017c Koestler czy Schlamm na temat roli i racji istnienia diaspory po powstaniu Izraela. Z pewno\u015bci\u0105 traktowa\u0142 je jako przejaw braku realizmu politycznego, skrajnej naiwno\u015bci politycznej lub nieodpowiedzialnego kompletnie oderwanego od rzeczywisto\u015bci marzycielstwa. Jego zdaniem powstanie pa\u0144stwa Izrael bynajmniej nie oznacza, i\u017c wszyscy \u017bydzi musz\u0105 tam zamieszka\u0107. By\u0142oby to wr\u0119cz niepo\u017c\u0105dane, poniewa\u017c Izrael i diaspora zale\u017c\u0105 od siebie nawzajem, \u017cycie \u017cydowskie rozgrywa si\u0119 zar\u00f3wno w Izraelu, jak i w diasporze i gdyby diaspora przesta\u0142a interesowa\u0107 si\u0119 Izraelem, to przesta\u0142by istnie\u0107 gospodarczo i politycznie. Poza tym, gdyby Arabowie zwyci\u0119\u017cyli Izrael, to tamtejszym \u017bydom mog\u0142aby zagrozi\u0107 fizyczna zag\u0142ada. Dlatego dobrze jest, \u017ce nie wszyscy \u017bydzi \u017cyj\u0105 w Izraelu. Istnienie Izraela jest konieczne, \u017ceby s\u0142u\u017cy\u0142 jako schronienie dla \u017byd\u00f3w z diaspory, w momencie gdyby im z kolei grozi\u0142o jakie\u015b wielkie niebezpiecze\u0144stwo. Ale musi te\u017c istnie\u0107 diaspora, jako gwarancja, \u017ce \u017bydzi przetrwaj\u0105, nawet w\u00f3wczas, gdyby nowej zag\u0142ady chcieli dokona\u0107 Arabowie. Przypomnijmy tutaj , \u017ce filozof Leo Strauss uwa\u017ca\u0142, i\u017c pa\u0144stwo Izrael nie oznacza zako\u0144czenia diaspory, lecz stanowi po prostu jej cz\u0119\u015b\u0107.<\/p>\r\n

Jako dwudziestolatek Goldmann og\u0142osi\u0142 kilka artyku\u0142\u00f3w prasowych o mocno patriotycznym wyd\u017awi\u0119ku, kt\u00f3re tak bardzo przypad\u0142y do gustu propagandystom z MSZ, \u017ce w 1915 roku w serii \u201eDer Deutsche Krieg\u201d wydali broszur\u0119 Goldmanna zatytu\u0142owan\u0105 Duch militaryzmu<\/em> (Der Geist des Militarismus<\/em>). W nocie od wydawcy mo\u017cna przeczyta\u0107: \u201eAutor we wczesnej m\u0142odo\u015bci przyby\u0142 do Niemiec, sta\u0142 si\u0119 tak dobrym Niemcem w swoim my\u015bleniu i odczuwaniu, \u017ce m\u00f3g\u0142 napisa\u0107 dla Niemiec t\u0119 pi\u0119kn\u0105 broszur\u0119\u201d. Trzeba przyzna\u0107, \u017ce jej poziom jest – mimo i\u017c s\u0142u\u017cy\u0142a celom propagandowym – bardzo wysoki. Goldmann nawi\u0105zuje do has\u0142a wrog\u00f3w o \u201ewalce przeciwko niemieckiemu militaryzmowi\u201d, reinterpretuj\u0105c pomys\u0142owo samo poj\u0119cie \u201emilitaryzmu\u201d – idzie bowiem nie o wojowniczo\u015b\u0107, lecz o ducha militaryzmu i jego zasady. Zawiera on zar\u00f3wno pierwiastek egalitarny, jak i arystokratyczny (hierarchiczny). Dla \u201educha militaryzmu\u201d podstaw\u0105 r\u00f3wno\u015bci nie s\u0105 prawa cz\u0142owieka, lecz wsp\u00f3lne obowi\u0105zki, z tego wynika jego etyczny, konserwatywny charakter. Je\u015bli za \u201educha militaryzmu\u201d uznajemy ide\u0119 obowi\u0105zku, poczucie godno\u015bci oraz zasad\u0119 organicznej ca\u0142o\u015bci spo\u0142ecznej, to w\u00f3wczas dostrze\u017cemy, \u017ce jest on obecny u Goethego, Schillera, Schellinga, Lessinga, Hegla, Herdera, Novalisa, Marxa, Fichtego. O ile – pisa\u0142 Goldmann – \u201ecitoyen rewolucji francuskiej sta\u0142 si\u0119 \u017cywym teorematem Contrat Sociale<\/em>, to pruskiego feldfebla mo\u017cna s\u0142usznie okre\u015bli\u0107 jako spersonifikowany imperatyw kategoryczny Kanta\u201d. To w\u0142a\u015bnie duch militaryzmu urzeczywistni ide\u0119 pokoju, poniewa\u017c wojna jako anarchia stoi w sprzeczno\u015bci z jego wszystkimi g\u0142\u00f3wnymi zasadami i ideami. W tej wojnie zniszczeniu ulega dawny system spo\u0142eczny, ju\u017c w wielkim zakresie podminowany przez kapitalizm i demokracj\u0119, dwie si\u0142y, kt\u00f3re wykona\u0142y prac\u0119 negatywn\u0105; dzie\u0142a zniszczenia dope\u0142ni duch militaryzmu, a na gruzach dawnego porz\u0105dku powstanie nowy hierarchiczny system, idea organizmu i organizacji zatryumfuje nad wewn\u0119trzn\u0105 anarchi\u0105 i dezorganizacj\u0105 spo\u0142eczn\u0105. Brzmi to troch\u0119 jak publicystyka braci J\u00fcnger\u00f3w z lat 20. i ka\u017ce si\u0119 zastanowi\u0107, czy Goldmann nie by\u0142 czasem prekursorem niemieckiej Konserwatywnej Rewolucji.<\/p>\r\n

O sobie, swoim \u017cyciu, dzia\u0142alno\u015bci, pogl\u0105dach politycznych i swoich rodakach opowiada Goldmann w \u017bydowskim paradoksie<\/em>, wywiadzie-rzece przeprowadzonym przez L\u00c3\u00a9ona Abramowicza i wydanym w 1976 roku we Francji (korzysta\u0142em z trzeciego wydania niemieckiego Das j\u00fcdische Paradox. Zionismus und Judentum nach Hitler<\/em>, K\u00f6ln-Frankfurt\/M 1988). Znajdziemy tu mas\u0119 kapitalnych anegdot, niezwykle trafnych obserwacji ludzkich charakter\u00f3w, przenikliwych ocen polityk\u00f3w i wydarze\u0144 politycznych, wiele ciekawostek z kuchni wielkiej polityki – Goldmann spotyka\u0142 si\u0119 m.in. z Mussolinim, Ciano, Litwinowem, Barthou, Bene\u0161em, Churchillem, Rooseveltem, Dobryninem, sekretarzem stanu Eugenio Pacellim, papie\u017cem Paw\u0142em VI, Kissingerem i wieloma innymi osobisto\u015bciami . Niekt\u00f3rych znajomo\u015bci pewnie by \u017ca\u0142owa\u0142: \u201eJednym z moich przyjaci\u00f3\u0142 jest Roger Garaudy, kt\u00f3rego odwag\u0119 i niezale\u017cno\u015b\u0107 my\u015blenia bardzo wysoko ceni\u0119\u201d. Tak, tak, ten sam Garaudy, prze\u015bladowany s\u0105downie we Francji w latach 90. za pogl\u0105dy g\u0142oszone w Mitach za\u0142o\u017cycielskich polityki izraelskiej.<\/em><\/p>\r\n

Bardzo zabawne s\u0105 opisy intryg politycznych, na przyk\u0142ad podczas pewnego zjazdu syjonistycznego Goldmann najpierw wykorzysta\u0142 rewizjonist\u00f3w \u0179aboty\u0144skiego, \u017ceby \u201ewykiwa\u0107\u201d Chaima Weizmanna, a potem na tym samym posiedzeniu zmieni\u0142 front o 180 stopni, aby zablokowa\u0107 rewizjonist\u00f3w, czego ci mu nigdy nie wybaczyli. Pewnego razu wraz z Weizmannem odwiedzili biuro Foreign Policy Association w Genewie, kierowane przez ameryka\u0144skiego dyplomat\u0119 Jamesa McDonalda, cz\u0142owieka poczciwego i niewiele rozumiej\u0105cego ze skomplikowanych spraw Palestyny. Po zako\u0144czeniu wizyty Goldmann m\u00f3wi do Weizmanna (w tamtym czasie przebojem kinowym by\u0142 Sunny Boy<\/em>): \u201eod tej pory b\u0119dziemy na niego m\u00f3wi\u0107 Sunny Goy\u201d. I to przezwisko do Amerykanina przylgn\u0119\u0142o.<\/p>\r\n

W okresie mandatu brytyjskiego w Palestynie spotka\u0142 si\u0119 z pewnym ministrem rz\u0105du brytyjskiego, kt\u00f3remu bardzo logicznie uargumentowa\u0142 s\u0142uszno\u015b\u0107 swojego stanowiska. Na to minister: \u201eDrogi panie Goldmann, ch\u0119tnie przyznam, \u017ce ma pan logik\u0119 po swojej stronie, ale my mamy imperium; gdyby\u015bmy kierowali si\u0119 pa\u0144sk\u0105 logik\u0105, nigdy by\u015bmy go nie mieli\u201d. Tak uczy\u0142em si\u0119, m\u00f3wi Goldmann, \u017ce czym innym s\u0105 logiczne argumenty, a czym innym realia w\u0142adzy; ani posiadanie po swojej stronie racjonalnych argument\u00f3w, ani racja moralna, nie s\u0105 tym samym, co polityczne zwyci\u0119stwo.<\/p>\r\n

Anegdoty, riposty, bon moty, przyk\u0142ady tego, \u201ejak zarabia si\u0119 miliony opowiadaj\u0105c historyjki\u201d, s\u0105 u Goldmanna przepyszne, dlatego te\u017c jeste\u015bmy sk\u0142onni wybaczy\u0107 mu patetyczne deklamacje typu: \u201eStoimy z boku, jeste\u015bmy izolowani od innych a jednocze\u015bnie jeste\u015bmy wybrani do tego, aby wype\u0142ni\u0107 misj\u0119 dotycz\u0105c\u0105 ca\u0142ego \u015bwiata, mianowicie by\u0107 s\u0142ugami ludzko\u015bci\u201d. Nawet specjalnie nie irytuje do\u015b\u0107 rutynowe granie kart\u0105 martyrologiczn\u0105 – \u201edwa tysi\u0105ce lat cierpie\u0144 narodu \u017cydowskiego\u201d . Niestety, zdarza si\u0119 u niego brak szacunku dla historycznych szczeg\u00f3\u0142\u00f3w. Pisze np., \u017ce w Rumunii w 1935 roku istnia\u0142a faszystowska organizacja \u0179elazna R\u0119ka, kt\u00f3rej przyw\u00f3dc\u0105 by\u0142 historyk i pisarz Octavian Goga- Goldmann z Czarnej R\u0119ki i \u0179elaznej Gwardii zrobi\u0142 \u0179elazn\u0105 R\u0119k\u0119, a Gog\u0119 pomyli\u0142 z Codreanu. W innym miejscu czytamy: \u201eKiedy w 1946 roku bra\u0142em udzia\u0142 w negocjacjach w Pary\u017cu, dowiedzia\u0142em si\u0119 z gazet, \u017ce w jednym z polskich miast portowych dosz\u0142o do straszliwego pogromu\u201d. Nie dowiadujemy si\u0119, czy chodzi\u0142o o Gda\u0144sk czy Gdyni\u0119. Wra\u017cenie ca\u0142kowitego zmy\u015blenia wywo\u0142uje te\u017c tre\u015b\u0107 jego rozmowy z ministrem Beckiem, kt\u00f3rego przedstawia jako czo\u0142owego w Polsce wroga \u017byd\u00f3w. Beck mia\u0142 go mianowicie poinformowa\u0107, \u017ce rz\u0105d planuje wprowadzenie ustaw analogicznych do ustaw norymberskich. Co ciekawe Beckiem kierowa\u0142y wzgl\u0119dy czysto pragmatyczne: wed\u0142ug niego (podajemy za Goldmannem) prze\u015bladowania \u017byd\u00f3w spowodowa\u0142y, \u017ce mi\u0119dzynarodowe organizacje \u017cydowskie zacz\u0119\u0142y przesy\u0142a\u0107 do Niemiec du\u017ce sumy pieni\u0119dzy. My tak\u017ce, o\u015bwiadczy\u0142 Beck, pilnie potrzebujemy dewiz. A poniewa\u017c w Polsce jest kilka razy wi\u0119cej \u017byd\u00f3w ni\u017c w Niemczech, to i sumy przesy\u0142ane do Polski b\u0119d\u0119 kilkakrotnie wy\u017csze. Pomy\u015blmy teraz: Beck realizuje sw\u00f3j – znany nam z relacji Goldmanna – plan, wartki strumie\u0144 dolar\u00f3w zaczyna p\u0142yn\u0105\u0107 do Polski, rz\u0105d wydaje je na armaty, samoloty i czo\u0142gi, dzi\u0119ki czemu we wrze\u015bniu 1939 roku rozbijamy Hitlera w puch; II wojna \u015bwiatowa nie wybucha. Co za historia!<\/p>\r\n

Poni\u017cej gar\u015b\u0107 uwag, my\u015bli i spostrze\u017ce\u0144 z \u017bydowskiego paradoksu<\/em>:<\/p>\r\n

Uwa\u017cam, \u017ce masy s\u0105 g\u0142upie. Jedn\u0105 z najlepszych ksi\u0105\u017cek na ten temat jest Psychologia t\u0142umu francuskiego socjologa Gustawa Le Bona. Ukaza\u0142a si\u0119 pod koniec XIX. wieku; czyta\u0142em j\u0105 wielokrotnie.<\/em><\/p>\r\n

 <\/em>Z natury nienawidz\u0119 policji, wszechobecno\u015bci rz\u0105du, absolutyzmu pa\u0144stwa. Marz\u0119 o tym, aby \u017cy\u0107 w spo\u0142ecze\u0144stwie, w kt\u00f3rym pa\u0144stwo zosta\u0142oby zniesione.<\/em><\/p>\r\n

 <\/em>Dyplomacja: sztuka jak najd\u0142u\u017cszego zwlekania z podj\u0119ciem nieuchronnej decyzji.<\/em><\/p>\r\n

 <\/em>Zawsze by\u0142em zdania, \u017ce najlepszym momentem nawi\u0105zania kontaktu z rewolucjonistami, jest czas, kiedy siedz\u0105 w wi\u0119zieniu; p\u00f3\u017aniej, kiedy s\u0105 u w\u0142adzy, nigdy nie zapominaj\u0105 o tych, kt\u00f3rzy odwiedzili ich w najczarniejszych godzinach.<\/em><\/p>\r\n

 <\/em>Nie przesadzam, \u017cycie \u017cydowskie sk\u0142ada si\u0119 z dw\u00f3ch element\u00f3w: zbi\u00f3rek pieni\u0119dzy i protestowania.<\/em><\/p>\r\n

 <\/em>Jeden z wielkich cud\u00f3w \u017cydowskiej psychologii, kt\u00f3ry wyja\u015bnia nadzwyczajne przetrwanie naszego narodu mimo dwutysi\u0105cletniego rozproszenia, polega\u0142 na wytworzeniu absolutnie genialnego mechanizmu obronnego, pomagaj\u0105cego znie\u015b\u0107 po\u0142o\u017cenie polityczno-gospodarcze, prze\u015bladowania i emigracj\u0119. Ten mechanizm mo\u017cna wyja\u015bni\u0107 w kilku s\u0142owach: \u017bydzi uwa\u017cali swoich dr\u0119czycieli za po\u015bledni\u0105 ras\u0119 (minderwertige Rasse). <\/em><\/p>\r\n

 <\/em>\u017bydzi s\u0105 rewolucjonistami dla innych narod\u00f3w, ale nie dla siebie samych.<\/em><\/p>\r\n

 <\/em>S\u0142abo\u015bci\u0105 Izraelczyk\u00f3w jest przekonanie, \u017ce ca\u0142y \u015bwiat kr\u0119ci si\u0119 wok\u00f3\u0142 nich.<\/em><\/p>\r\n

 <\/em>Wrzody \u017co\u0142\u0105dka to typowa \u017cydowska choroba. \u017bydzi s\u0105 ca\u0142y czas rozdra\u017cnieni, podenerwowani, rozemocjonowani. Ich dyskusje s\u0105 zawsze przesadzone.<\/em><\/p>\r\n

 <\/em>Jest cz\u0119sto rzecz\u0105 trudn\u0105 doj\u015b\u0107 do kompromisu z \u017cydowskimi dyplomatami, poniewa\u017c nawet nie s\u0142uchaj\u0105 pyta\u0144 zadawanych im przez rozm\u00f3wc\u00f3w. <\/em><\/p>\r\n

 <\/em>[Adenauer] wymawia\u0142 s\u0142owo \u201eintelektuali\u015bci\u201d dok\u0142adnie tak, jakby m\u00f3wi\u0142 \u201ekryminali\u015bci\u201d, tak bardzo ich nienawidzi\u0142.<\/em><\/p>\r\n

 <\/em>W Izraelu ka\u017cdy wst\u0119pniak traktuje si\u0119 niczym objawienie.<\/em><\/p>\r\n

 <\/em>Tylko p\u00f3\u0142-\u017cartem powiedzia\u0142em kiedy\u015b, \u017ce w\u0142adza ameryka\u0144skich \u017byd\u00f3w opiera si\u0119 na trzech czynnikach: multimilionerach, kt\u00f3rzy daj\u0105 pieni\u0105dze i niczego nie rozumiej\u0105, kobietach, nie maj\u0105cych nic do roboty poza \u201epolityk\u0105\u201d oraz zbyt wysoko op\u0142acanych funkcjonariuszach.<\/em><\/p>\r\n

 <\/em>Jak na razie \u017bydom nie udaje si\u0119 bra\u0107 \u017cycze\u0144 przeciwnik\u00f3w tak samo powa\u017cnie jak swoich w\u0142asnych. Izraelski dyplomata sk\u0142ada wizyt\u0119 jakiemu\u015b szefowi rz\u0105du i obja\u015bnia mu co jest dobre dla \u017byd\u00f3w, ale zupe\u0142nie nie bierze pod uwag\u0119 tego, \u017ce jego interlokutor tak\u017ce ma jakie\u015b \u017cyczenia.<\/em><\/p>\r\n

 <\/em>Ben Gurion latami mnie naciska\u0142 , \u017cebym si\u0119 osiedli\u0142 w Izraelu i zorganizowa\u0142 opozycj\u0119 przeciwko niemu. \u201eDzisiaj\u201d – m\u00f3wi\u0142 – \u201erz\u0105dz\u0119 praktycznie jak dyktator. Kiedy stworzysz opozycj\u0119, b\u0119d\u0119 ci\u0119 zwalcza\u0142 i – mam nadziej\u0119 – zwyci\u0119\u017c\u0119, ale wtedy w Izraelu b\u0119dzie przynajmniej istnie\u0107 prawdziwa demokracja\u201d.<\/em><\/p>\r\n

 <\/em>Nale\u017cy tak\u017ce podkre\u015bli\u0107, \u017ce historycznie rzecz bior\u0105c getto jest \u017cydowskim wynalazkiem. Fa\u0142szyw\u0105 jest teza, \u017ce to goje zmusili \u017byd\u00f3w, aby oddzielili si\u0119 od reszty spo\u0142ecze\u0144stwa. Kiedy chrze\u015bcijanie usankcjonowali istnienie gett, \u017bydzi ju\u017c w nich \u017cyli.<\/em><\/p>\r\n

 <\/em>Mam w\u0105tpliwo\u015bci co do psychoanalizy. Nie znosz\u0119, kiedy si\u0119 grzebie w najintymniejszych my\u015blach, niewa\u017cne, \u015bwiadomych czy nie\u015bwiadomych.<\/em><\/p>\r\n

 <\/em>Powinno si\u0119 d\u0105\u017cy\u0107 do tego, aby teoretycznie, ideologicznie i praktycznie dowarto\u015bciowa\u0107 nar\u00f3d kosztem pa\u0144stwa. Wy\u0142\u0105cznie narody, nie pa\u0144stwa, tworz\u0105 cywilizacj\u0119.<\/em><\/p>\r\n

 <\/em>Jest hebrajskie powiedzenie: \u201eCzy si\u0119 stanie za spraw\u0105 mi\u0142o\u015bci do Mordechaja, czy za spraw\u0105 nienawi\u015bci do Hamana, najwa\u017cniejsze, \u017ceby w og\u00f3le si\u0119 sta\u0142o\u201d.<\/em><\/p>\r\n

 <\/em>Z moich do\u015bwiadcze\u0144 wynika, \u017ce ludzie, kt\u00f3rych jako\u015b obci\u0105\u017ca\u0142a narodowosocjalistyczna przesz\u0142o\u015b\u0107, byli naj\u0142atwiejszymi partnerami do rozm\u00f3w. <\/em><\/p>\r\n

 <\/em>Nie jest mo\u017cliwe, \u017ceby nowoczesna demokracja nie by\u0142a skorumpowana.<\/em><\/p>\r\n

 <\/em>Masada to poga\u0144ski, w istocie rzeczy anty\u017cydowski idea\u0142.<\/em><\/p>\r\n

 <\/em>\u017bydzi nie maj\u0105 wyczucia proporcji.<\/em><\/p>\r\n

 <\/em>Arabowie maj\u0105 tak\u0105 sam\u0105 pami\u0119\u0107 historyczn\u0105 jak \u017bydzi. Rasa semicka jest bardzo zawzi\u0119ta i niczego nie zapomina.<\/em><\/p>\r\n

Goldmann utrzymywa\u0142, \u017ce \u017bydzi to najbardziej nonkonformistyczny nar\u00f3d na \u015bwiecie, zawsze odrzucaj\u0105cy wyobra\u017cenia wi\u0119kszo\u015bci, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych \u017cyj\u0105. Jednak\u017ce prawdziwy nonkonformizm to przeciwstawienie si\u0119 wyobra\u017ceniom dominuj\u0105cym we w\u0142asnej grupie tak jak czyni\u0142 Hans-Joachim Schoeps (zob. jego portret na tej stronie) czy wspomniany na pocz\u0105tku wsp\u00f3\u0142czesny \u017cydowski dysydent Szlomo Sand (jego rodzice pochodzili z Jidyszlandu). Do tych autentycznych \u017cydowskich nonkonformist\u00f3w nale\u017cy, urodzony w Izraelu w 1963 roku (jego ojciec pochodzi\u0142 z Jidyszlandu, dziadek by\u0142 jednym z dow\u00f3dc\u00f3w terrorystycznego Irgunu), znany kompozytor i saksofonista Gilad Atzmon. 10 lat temu Wydawnictwo Czarne wyda\u0142o jego powie\u015b\u0107 Moja jedna jedyna mi\u0142o\u015b\u0107<\/em>, ale jak na razie polski czytelnik nie mia\u0142 okazji zapozna\u0107 si\u0119 z jego publicystyk\u0105 polityczn\u0105: The Wandering Who? <\/em>A Study of Jewish Identity Politics<\/em> (London 2011) oraz Being in Time. A Postpolitical Manifesto<\/em> (London 2017).<\/p>\r\n

Atzmon w 1984 roku wyemigrowa\u0142 z Izraela, gdzie s\u0142u\u017cy\u0142 w armii bior\u0105c udzia\u0142 w wojnie w Libanie w 1982 roku – Izrael to wed\u0142ug niego sparta\u0144skie spo\u0142ecze\u0144stwo przenikni\u0119te militarnym duchem pruskim. Obecnie nie definiuje si\u0119 jako \u017byd, lecz jako ex-\u017byd, post-\u017byd, \u201edumny, nienawidz\u0105cy si\u0119 \u017byd\u201d ewentualnie \u201em\u00f3wi\u0105cy po hebrajsku Palesty\u0144czyk\u201d – pozycja wielce oryginalna, daj\u0105ca unikaln\u0105 perspektyw\u0119 poznawcz\u0105 i ideow\u0105. W swoich dw\u00f3ch niewielkich obj\u0119to\u015bciowo, ale dostarczaj\u0105cych wiele materia\u0142u do przemy\u015ble\u0144, ksi\u0105\u017ckach rozkrawa po szwach i nicuje \u017cydowsk\u0105 polityk\u0119 to\u017csamo\u015bci, kt\u00f3rej celem jest utrzymanie za wszelk\u0105 cen\u0119 to\u017csamo\u015bci narodowej i zapobie\u017cenie asymilacji. Wszystko inne temu celowi jest podporz\u0105dkowane. Typowym elementem polityki to\u017csamo\u015bci by\u0142a np. koszerno\u015b\u0107, kt\u00f3rej funkcja polega\u0142a na niedpuszczeniu do wsp\u00f3lnego jadania z gojami, a w efekcie podtrzymaniu separacji i odr\u0119bno\u015bci. Atzmon uczy te\u017c w\u0142a\u015bciwego rozumienia slogan\u00f3w typu \u201eszalom\u201d – to nie \u201epok\u00f3j\u201d, ale \u201ebezpiecze\u0144stwo dla \u017byd\u00f3w w Izraelu\u201d. \u201eBezpiecze\u0144stwo\u201d wi\u0105\u017ce si\u0119 \u015bci\u015ble z wytwarzanym poczuciem, czaj\u0105cego si\u0119 w przysz\u0142o\u015bci, zagro\u017cenia zag\u0142ad\u0105. Ten \u201esyndrom stresu przedurazowego\u201d  pozwala lepiej zrozumie\u0107 zachowania \u017byd\u00f3w<\/p>\r\n

\u017bydowska polityki to\u017csamo\u015bci opiera si\u0119, wedle Atzmona, na zasadzie \u201eprzemawiaj uniwersalistycznie (szalom), my\u015bl plemiennie (nasze bezpiecze\u0144stwo)\u201d. Uniwersalne warto\u015bci s\u0105 opakowaniem partykularnych warto\u015bci plemiennych. W imi\u0119 uniwersalnych warto\u015bci krytykuje si\u0119 np. rasowe generalizacje i esencjalistyczne stygmatyzowanie, ale nie w\u00f3wczas, gdy maj\u0105 pozytywny wyd\u017awi\u0119k w odniesieniu do w\u0142asnej grupy narodowej. Czasami plemienna perspektywa nie pozwala zauwa\u017cy\u0107 tego, co na wyci\u0105gni\u0119cie r\u0119ki np. opis rodziny i roli kobiety u Wilhelma Reicha, znanego krytyka i demaskatora patriarchalnej rodziny i roli kobiety jako \u201emaszyny do rodzenia\u201d o wiele bardziej pasuje do tradycyjnej ortodoksyjnej rodziny \u017cydowskiej ni\u017c niemieckiej, francuskiej, w\u0142oskiej czy hiszpa\u0144skiej, a jednak Reich skupia si\u0119 na tych drugich. Inny w\u0105tek analizowany przez Atzmona to \u201ereligia Holocaustu\u201d, kt\u00f3rej powstanie jako pierwszy, ju\u017c w latach 70. zesz\u0142ego wieku, zaobserwowa\u0142 Jeszajahu Leibowic, a w 1987 roku Adi Ophir opisa\u0142 proces \u201ekanonizowania Holocaustu\u201d. Wed\u0142ug Atzmona w tej nowej religii Auschwitz to \u201eMekka \u017cydowskiego cierpienia\u201d a w miejsce starego Jahwe stan\u0105\u0142 \u201e\u017byd\u201d, kt\u00f3rego czcz\u0105 jej wyznawcy.<\/p>\r\n

Poniewa\u017c, jak zauwa\u017ca Atzmon, wszystko podporz\u0105dkowane jest polityce to\u017csamo\u015bci, to \u201ez \u017cydowskiej perspektywy politycznej historia nie podlega analizie z punktu widzenia naukowej metodologii, historia wykracza poza metodologi\u0119, faktyczno\u015b\u0107 czy wiarygodno\u015b\u0107 (\u2026) \u017cydowska historia jest fantazmatyczn\u0105 a jednak u\u017cyteczn\u0105 opowie\u015bci\u0105 maj\u0105c\u0105 s\u0142u\u017cy\u0107 tylko jednemu narodowi\u201d. W \u017cydowskim \u201ewyspiarskim\u201d \u015bwiecie intelektualnym, \u201enajpierw decyduje si\u0119, jaka powinna by\u0107 nauka moralna a nast\u0119pnie wymy\u015bla si\u0119 \u00abprzesz\u0142o\u015b\u0107\u00bb, kt\u00f3ra do niej pasuje\u201d. W tym kontek\u015bcie Atzmon na nowo konstruuje opozycj\u0119 pomi\u0119dzy \u201eate\u0144czykami\u201d a \u201ejerozolimczykami\u201d – ci pierwsi stoj\u0105 na stra\u017cy prawdy, ci drudzy – na stra\u017cy dyskursu.<\/p>\r\n

Teolog Marc H. Ellis umie\u015bci\u0142 Atzmona w nurcie duchowym reprezentowanym w przesz\u0142o\u015bci przez \u017cydowskich prorok\u00f3w. Czy ta rekomendacja przekona Wydawnictwo Czarne do umieszczenia w swoim programie kt\u00f3rej\u015b z dwu jego wymienionych wy\u017cej ksi\u0105\u017cek? Oby. Dlaczego bowiem polski czytelnik mia\u0142by zosta\u0107 pozbawiony szansy zapoznania si\u0119 z, przedstawion\u0105 w Being in Time,<\/em> bardzo, ale to bardzo kontrowersyjn\u0105, \u201eteori\u0105 \u017cydowskiej elity kognitywnej\u201d?<\/p>\r\n

Tomasz Gabi\u015b<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Pierwodruk: \u201eArcana\u201d nr 139-140 (stycze\u0144-kwiecie\u0144 2018)<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"W ostatnim czasie przetaczaj\u0105 si\u0119 przez polskie media, ostre nieraz, spory i polemiki wok\u00f3\u0142 stosunk\u00f3w polsko-izraelskich czy szerzej polsko-\u017cydowskich, wok\u00f3\u0142 wydarze\u0144 okresu II wojny \u015bwiatowej i p\u00f3\u017aniejszych. Pisze si\u0119 i m\u00f3wi du\u017co o antysemityzmie, polityce pami\u0119ci, polityce prawdy itd. Wszystko to ma oczywi\u015bcie wa\u017cne znaczenie polityczne, jednak jest ma\u0142o inspiruj\u0105ce intelektualnie, tak\u017ce i z tego […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[22,53,18,55,412],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/105079"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=105079"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/105079\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":140902,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/105079\/revisions\/140902"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=105079"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=105079"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=105079"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}