{"id":104249,"date":"2018-09-12T21:17:21","date_gmt":"2018-09-13T01:17:21","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=104249"},"modified":"2018-09-12T21:17:38","modified_gmt":"2018-09-13T01:17:38","slug":"religia-holocaustu-a-chrzescijanstwo-tomasz-gabis","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=104249","title":{"rendered":"Religia „Holocaustu” a chrze\u015bcija\u0144stwo – Tomasz Gabi\u015b<\/em>"},"content":{"rendered":"

Poni\u017cszy tekst zosta\u0142 napisany w latach 1998-1999 i rozwija w\u0105tki zawarte artyku\u0142ach: Tomasz Gabi\u015b  Religia \u201eHolocaustu\u201d (cz\u0119\u015b\u0107 I), \u201eSta\u0144czyk. Pismo konserwatyst\u00f3w i libera\u0142\u00f3w\u201d nr 29 (1996), ten\u017ce, Religia \u201eHolocaustu\u201d (cz\u0119\u015b\u0107 II), \u201eSta\u0144czyk. Pismo konserwatyst\u00f3w i libera\u0142\u00f3w\u201d nr 30 (1997)<\/em><\/strong><\/p>\r\n

J<\/strong>est spraw\u0105 oczywist\u0105, \u017ce \u201eteologiczno-metafizyczna\u201d interpretacja \u201eHolocaustu\u201d b\u0119d\u0105ca podstaw\u0105 religii \u201eHolocaustu\u201d z konieczno\u015bci musi wchodzi\u0107 w konflikt z chrze\u015bcija\u0144stwem. Niezale\u017cnie bowiem od tego, jak\u0105 \u201eteologi\u0119 Holocaustu\u201d si\u0119 akceptuje, to zawsze \u201eHolocaust\u201d uznany zostaje za wydarzenie jednorazowe, niepor\u00f3wnywalne z \u017cadnym innym, absolutnie wyj\u0105tkowe, kt\u00f3rego specjalny \u201eteologiczno-metafizyczny\u201d wymiar usuwa w cie\u0144 centralne wydarzenie chrze\u015bcija\u0144stwa czyli Ofiar\u0119 Chrystusa. Dla \u017byd\u00f3w \u201eHolocaust\u201d sta\u0142 si\u0119 \u201eekwiwalentem Ukrzy\u017cowania. Izrael sta\u0142 si\u0119 ekwiwalentem Odkupienia\u201d (Jeffrey Hart, cyt za: Ludwik Kope\u0107 \u201eW poszukiwaniu antysemityzmu\u201d, \u201eMy\u015bl Polska\u201d) – dzi\u015b m\u00f3wi si\u0119 o \u201eekwiwalencie\u201d, w przysz\u0142o\u015bci \u201eHolocaust\u201d przewy\u017cszy Ukrzy\u017cowanie. Henryk Grynberg pisze: \u201eMija\u0142y wieki, w ci\u0105gu kt\u00f3rych \u017bydzi pr\u00f3buj\u0105cy praktykowa\u0107 talmudyczn\u0105 pokor\u0119 p\u0142acili za to najwy\u017csz\u0105 cen\u0119 a\u017c do najwi\u0119kszego ukrzy\u017cowania w dwudziestym wieku\u201d (Prawda nieartystyczna<\/em>, Katowice 1990, str.34). A w innym miejscu m\u00f3wi o \u201eukrzy\u017cowaniu sze\u015bciu milion\u00f3w\u201d cytuj\u0105c przy okazji prac\u0119 protestanckiego teologa Franklina Littella zatytu\u0142owan\u0105 Ukrzy\u017cowanie \u017byd\u00f3w<\/em> (str.38 – chodzi o ksi\u0105\u017ck\u0119: F.H. Littell, The Crucifixion of the Jews: The Failure of Christians to Understand the Jewish Experience<\/em>, New York 1975). Grynberg nazywa O\u015bwi\u0119cim \u201eGolgot\u0105 milion\u00f3w ukrzy\u017cowanych\u201d (op.cit<\/em>.str.83). Cytuje r\u00f3wnie\u017c protestanckiego teologa Dietricha Bonhoeffera, kt\u00f3ry nazwa\u0142 \u017byd\u00f3w \u201enajs\u0142abszymi i najbardziej bezbronnymi bra\u0107mi Jezusa Chrystusa\u201d. Janusz Poniewierski stwierdza: \u201eO\u015bwi\u0119cim to wpisana w histori\u0119 zbawienia \u00bbGolgota naszych czas\u00f3w\u00ab – miejsce, na kt\u00f3rym niezliczon\u0105 ilo\u015b\u0107 razy umiera\u0142 Ukrzy\u017cowany\u201d (\u201eKrzy\u017ce w Brzezince\u201d, \u201eTygodnik Powszechny\u201d 1996 nr 30).<\/p>\r\n

Dan Diner wywodzi: \u201eWina, poczucie winy, przywi\u0105zane do Auschwitz i pozostaj\u0105ce w zwi\u0105zku z \u017bydami, sprawia wra\u017cenie jak gdyby zarzut chrze\u015bcijan wobec \u017byd\u00f3w, \u017ce s\u0105 winni Ukrzy\u017cowania, urzeczywistni\u0142 si\u0119 odwr\u00f3cony. Stale oskar\u017cycielsko przywo\u0142ywana przez chrze\u015bcija\u0144stwo wina \u017byd\u00f3w za zabicie Boga, przesz\u0142a teraz poprzez Auschwitz jako poczucie winy na samo chrze\u015bcija\u0144stwo. Je\u015bli wyjdziemy od zbiorowego stanu ducha potomnych, to zdaje si\u0119, \u017ce w przypadku Auschwitz chodzi\u0142o o rzeczywiste ukrzy\u017cowanie\u201d (Diner, \u201eNegative Symbiose. Deutsche und Juden nach Auschwitz” [w:] Dan Diner (Hrsg.) Ist der Nationalsozialismus Geschichte? Zu Historisierung und Historikerstreit<\/em>, Frankfurt a.M., 1991, str.191). Rabin Norman Solomon uwa\u017ca, \u017ce u Elie Wiesela i Franka Littella ukrzy\u017cowany Chrystus zast\u0119powany jest przez sze\u015b\u0107 milion\u00f3w ofiar Zag\u0142ady (\u201eCzy Szoah wymaga radykalnie nowej teologii\u201d [w:] \u017bydzi i chrze\u015bcijanie w dialogu<\/em>, Warszawa 1992, str.146). George Steiner napisa\u0142: \u201eJe\u015bli uwa\u017ca si\u0119, \u017ce w m\u0119ce Chrystusa B\u00f3g-Cz\u0142owiek umar\u0142 za cz\u0142owieka, mo\u017cna te\u017c pomy\u015ble\u0107, \u017ce nar\u00f3d \u017cydowski (jak w \u00abRadix, Matrix\u00bb Celana] w Szoa wzi\u0105\u0142 na siebie niepoj\u0119t\u0105 win\u0119 Boga: Jego oboj\u0119tno\u015bci, nieobecno\u015bci i niemocy\u201d (\u201eUporczywa metafora czyli o podej\u015bciu do Szoa\u201d, \u201eDekada Literacka\u201d, 1997 nr 8-9). Z kolei Clemens Thoma stwierdzi\u0142: \u201eOko\u0142o sze\u015bciu milion\u00f3w \u017byd\u00f3w, zamordowanych w Auschwitz, Treblince i innych miejscach, kieruje my\u015bl wierz\u0105cych chrze\u015bcijan ku Chrystusowi, z kt\u00f3rym te \u017cydowskie masy zr\u00f3wna\u0142y si\u0119 w cierpieniu i \u015bmierci. W perspektywie chrze\u015bcija\u0144skiej Auschwitz to dobitny wsp\u00f3\u0142czesny znak naj\u015bci\u015blejszej \u0142\u0105czno\u015bci i jedno\u015bci wymordowanych \u017byd\u00f3w z Chrystusem ukrzy\u017cowanym i wskrzeszonym przez Boga Izraela\u201d (\u201eAuschwitz – \u00abwielki znak\u00bb dla \u017byd\u00f3w i chrze\u015bcijan\u201d [w:] \u017bydzi i chrze\u015bcijanie w dialogu, str.179). Johannes kardyna\u0142 Willebrands takie ma skojarzenia, gdy chodzi o \u201eHolocaust\u201d: \u201eOtch\u0142a\u0144 ciemno\u015bci shoah, ciemna noc przed \u015bwitem zmartwychwstania, absolutna utrata sensu ludzkiego istnienia? Czy te\u017c Psalmista o\u015bmiela si\u0119 jeszcze unie\u015b\u0107 g\u0142os profetycznej nadziei: \u00abO Panie, nie st\u00f3j z daleka ode mnie!\u00bb Czy On b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 nie odpowiedzie\u0107 na ten krzyk jutrzenk\u0105 odkupienia?\u201d (\u201eL`Osservatore Romano\u201d, 30.IX.1988, cyt.za: \u201eZnak\u201d, 1990 nr 4-5).<\/p>\r\n

Znany katolicki teolog niemiecki Hans K\u00fcng stwierdzi\u0142, \u017ce niekt\u00f3rzy teologowie interpretuj\u0105 sens \u201eHolocaustu\u201d w ten spos\u00f3b, i\u017c \u201eniewypowiedziane cierpienie sze\u015bciu milion\u00f3w jest tak\u017ce g\u0142osem cierpi\u0105cego Boga\u201d (cyt. za: Adam Krzemi\u0144ski \u201eMiejsce krzy\u017ca\u201d, \u201ePolityka\u201d 1993 nr 15). Z kolei protestancki teolog niemiecki J\u00fcrgen Moltmann stwierdzi\u0142, \u017ce \u201epodobnie jak krzy\u017c Chrystusa, tak Auschwitz jest wzi\u0119ty na siebie przez samego Boga, przyj\u0119ty w cierpieniu Ojca, w ofierze Syna, w mocy Ducha. (\u2026) B\u00f3g w Auschwitz oraz Auschwitz w Bogu ukrzy\u017cowanym to podstawy rzeczywistej nadziei oraz mi\u0142o\u015bci silniejszej od \u015bmierci i zdolnej patrze\u0107 \u015bmierci w oblicze\u201d (cyt. za: Micha\u0142 Horoszewicz \u201eSymbolika Auschwitz dla \u017byd\u00f3w i chrze\u015bcijan\u201d, \u201eCollectanea Theologica\u201d 1992, fasc.II, str.71). Cz\u0119\u015b\u0107 teolog\u00f3w chrze\u015bcija\u0144skich sprawia niekiedy wra\u017cenie jakby byli ju\u017c konwertytami religii \u201eHolocaustu\u201d np. ks. Waldemar Chrostowski pisze, \u017ce teolog chrze\u015bcija\u0144ski powinien umieszcza\u0107 cierpienia \u017byd\u00f3w w kontek\u015bcie cierpienia i zmartwychwstania Jezusa Chrystusa, \u0142\u0105czy\u0107 \u015bmier\u0107 niewinnych istnie\u0144 \u017cydowskich ze \u015bmierci\u0105 Jezusa. I dodaje: \u201eIstnieje wi\u0119c zbie\u017cno\u015b\u0107 losu Jezusa i los\u00f3w milion\u00f3w \u017byd\u00f3w\u201d (\u201eSzoah a chrze\u015bcija\u0144skie rozumienie Biblii\u201d, \u201eCollectanea Theologica\u201d, 1992, fasc.II, str.108). Ks. Micha\u0142 Czajkowski uwa\u017ca, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 powinien w m\u0119ce Izraela widzie\u0107 m\u0119k\u0119 samego Jezusa z Nazaretu (\u201eSzoah a polskie duszpasterstwo\u201d, \u201eCollectanea Theologica\u201d, 1992 fasc.II, str.136). Marcel-Jacques Dubois OP jest przekonany , \u017ce \u201eholokaust daje si\u0119 zrozumie\u0107 wy\u0142\u0105cznie w perspektywie krzy\u017ca i zbawienia\u201d, \u017ce istnieje podobie\u0144stwo pomi\u0119dzy \u201eHolocaustem\u201d a tajemnic\u0105 Krzy\u017ca a w ostatecznym rozrachunku \u201eholokaust ma znaczenie jedynie w perspektywie odkupienia\u201d (zob. Kinga Strzelecka, Szalom<\/em>, Warszawa 1987 str.174).<\/p>\r\n

Wac\u0142aw Hryniewicz OMI w artykule \u201eNiepoj\u0119ty B\u00f3g w obliczu piekie\u0142 \u015bwiata. Ku teologicznej interpretacji Holocaustu\u201d (\u201eZnak\u201d 1996 nr 4) pisze : \u201eDo\u015bwiadczenie Holocaustu ma w sobie co\u015b infernalnego i jedynego w swoim rodzaju\u201d; \u201eHorror Holocaustu sta\u0142 si\u0119 symbolem, najgorszego piek\u0142a na powierzchni ziemi\u201d ; \u201eHolocaust by\u0142 straszliwym do\u015bwiadczenia ogo\u0142ocenia, poni\u017cenia i poczucia opuszczenia przez Boga w cierpieniu i \u015bmierci. Do\u015bwiadczenie to ma w sobie co\u015b z podobie\u0144stwa do wydarzenia Krzy\u017ca i zst\u0105pienia do Otch\u0142ani. Jedno wydarzenie pozwala w jakiej\u015b mierze zrozumie\u0107 drugie\u201d. Katolicki teolog wywodzi, \u017ce w zst\u0105pieniu Chrystusa do piekie\u0142 \u201eszuka\u0107 mo\u017cna najg\u0142\u0119bszego zwi\u0105zku pomi\u0119dzy wydarzeniem Krzy\u017ca a Holocaustem\u201d. A w innym miejscu: \u201eKto dostrze\u017ce zwi\u0105zek pomi\u0119dzy kenoz\u0105 Chrystusa a Holocaustem ten odkryje wsp\u00f3ln\u0105 drog\u0119 cierpienia. Cierpienie to osi\u0105gn\u0119\u0142o sw\u00f3j wymiar infernalny\u201d. Hryniewicz nie mo\u017ce rzecz jasna w pe\u0142ni zr\u00f3wna\u0107 Golgoty z O\u015bwi\u0119cimiem, bo oznacza\u0142oby to porzucenie chrze\u015bcija\u0144stwa, ale czyni pierwszy krok ku temu. Idzie tu \u015bladem Shaloma Ben-Chorina, kt\u00f3ry pisa\u0142: \u201eNie potrafi\u0119 patrze\u0107 na Krzy\u017c na Golgocie w izolacji; widz\u0119 go dzi\u015b w k\u0142\u0119bach tego potwornego dymu, kt\u00f3ry wzbija\u0142 si\u0119 w niebo z krematori\u00f3w Auschwitz i Majdanka, gdzie gazowano i palono niewinne dzieci – wszystkie b\u0119d\u0105ce S\u0142ugami Pa\u0144skimi\u201d (cyt. za: F.Mussner Traktat o \u017bydach<\/em> , prze\u0142. J.Kurczy\u0144ska, Warszawa 1993, str.84), a tak\u017ce \u015bladem Julesa Isaaca, kt\u00f3ry wyzna\u0142 : \u201e\u015awiat\u0142o krematoryjnego pieca Auschwitz stanowi latarni\u0119 morsk\u0105 o\u015bwietlaj\u0105c\u0105 i ukierunkowuj\u0105c\u0105 wszystkie moje my\u015bli\u201d. I stawia\u0142 pytanie: \u201eMoi bracia \u017bydzi i wy r\u00f3wnie\u017c, moi bracia chrze\u015bcijanie, czy nie s\u0105dzicie, \u017ce \u0142\u0105czy si\u0119 ona z innym \u015bwiat\u0142em: \u015bwiat\u0142em krzy\u017ca?\u201d (cyt. za: Horoszewicz, \u201eSymbolika Auschwitz\u201d, str.73). Najpierw ustanawia si\u0119 jak\u0105\u015b specjaln\u0105 relacj\u0119 pomi\u0119dzy Krzy\u017cem a \u201eHolocaustem\u201d, potem dokonuje si\u0119 zr\u00f3wnania obu wydarze\u0144 (\u201e\u015bwiat\u0142o krematorium\u201d \u0142\u0105czy si\u0119 ze \u201e\u015bwiat\u0142em krzy\u017ca\u201d), aby na ko\u0144cu zatryumfowa\u0142a religia \u201eHolocaustu\u201d: Komora Gazowa zwyci\u0119\u017ca Krzy\u017c, ofiara \u017byd\u00f3w jest wi\u0119ksza ni\u017c ofiara Chrystusa, O\u015bwi\u0119cim przes\u0142ania Golgot\u0119. Tak zreszt\u0105 wprost pisze cytowany przez Hryniewicza \u017cydowski filozof Emil Fackenheim: \u201eCzym\u017ce s\u0105 cierpienia Krzy\u017ca w por\u00f3wnaniu do cierpie\u0144 matki, kt\u00f3rej dziecko zabijaj\u0105 przy odg\u0142osach \u015bmiechu lub w takt melodii marsza wiede\u0144skiego?\u201d (str.10).<\/p>\r\n

Rabin Norman Solomon stwierdza: \u201eco nie znaczy, \u017ce ukrzy\u017cowanie by\u0142o czym\u015b poruszaj\u0105cym, gdy m\u00f3wimy o systematycznym upokorzeniu i zag\u0142adzie milion\u00f3w\u201d (\u201eCzy Szoah wymaga radykalnie nowej teologii\u201d [w:] \u017bydzi i chrze\u015bcijanie w dialogu<\/em>, str.158). Narmi Michejda pisze: \u201eW Jerozolimie zmar\u0142 jeden \u017byd na krzy\u017cu – Chrystus; w Auschwitz zgin\u0119\u0142o \u017byd\u00f3w ponad milion, i to w o wiele straszniejszych m\u0119czarniach, w tym kobiety i dzieci\u201d (\u201eMidrasz. Pismo \u017cydowskie\u201d 1998 nr 4). Micha\u0142 Horoszewicz omawiaj\u0105c teologi\u0119 \u201eHolocaustu\u201d Ignaza Maybauma, kt\u00f3ry uwa\u017ca, \u017ce \u017bydzi ponosili \u015bmier\u0107 zast\u0119pcz\u0105 za grzechy ludzko\u015bci, cytuje jego s\u0142owa: \u201eAuschwitz jest poga\u0144sk\u0105 Golgot\u0105 naszych czas\u00f3w\u201d, i dodaje: \u201ekrzy\u017cem okaza\u0142a si\u0119 komora gazowa\u201d (rec. ksi\u0105\u017cki Dana Cohn-Sherboka Teologia Holocaustu,<\/em> \u201eCollectanea Theologica\u201d, 1992 fasc.II, str.193). To dlatego Elie Wiesel w swoim przem\u00f3wieniu (kazaniu) w Kielcach powiedzia\u0142, \u017ce obecno\u015b\u0107 krzy\u017cy w O\u015bwi\u0119cimiu jest blu\u017anierstwem i za\u017c\u0105da\u0142 ich usuni\u0119cia. I dlatego te\u017c zgadza si\u0119 on, aby na terenie obozu nie by\u0142o gwiazd Dawida. W \u201eLi\u015bcie do przyjaciela – katolika w Polsce\u201d (\u201eGazeta Wyborcza\u201d 16 VII 1996) Wiesel napisa\u0142: \u201ePrzeciwny jestem wszelkim symbolom religijnym w Brzezince, w tym i gwie\u017adzie Dawida. (\u2026) Brzezinka pozostaje swoim w\u0142asnym symbolem, swoim w\u0142asnym pomnikiem. Pozosta\u0142o\u015bci komin\u00f3w, baraki, drzewa popi\u00f3\u0142, milczenie: nic innego nie przystoi na tym cmentarzu niepodobnym do \u017cadnego innego\u201d. Gwiazda Dawida jest podrz\u0119dnym symbolem w ramach religii \u201eHolocaustu\u201d. To komory gazowe, kominy krematoryjne, baraki, popio\u0142y przekszta\u0142cone zosta\u0142y w \u015bwi\u0119te symbole i relikwie religii \u201eHolocaustu\u201d. I tylko one maj\u0105 prawo pozosta\u0107 w O\u015bwi\u0119cimiu. St\u0105d te\u017c apel Janusza Poniewierskiego (Poniewierski op.cit.),<\/em> \u017ce \u201eto powinno by\u0107 takie p u s t e<\/u> miejsce, wolne od symboli religijnych (jakichkolwiek – tak\u017ce \u017cydowskich)\u201d jest nieporozumieniem. To miejsce (O\u015bwi\u0119cim) nie jest puste tak\u017ce i wtedy, gdy nie ma tam gwiazd Dawida. Jest one pe\u0142ne symboli i relikwii religii \u201eHolocaustu\u201d. Kanadyjski religioznawca Alan Davies pyta: \u201eJaki\u017c chrze\u015bcijanin mo\u017ce prawdziwie patrze\u0107 na krzy\u017c, nie widz\u0105c wok\u00f3\u0142 niego p\u0142omieni Auschwitz?\u201d (cyt. za: Horoszewicz \u201eSymbolika Auschwitz..\u201d). Te p\u0142omienie Auschwitz najpierw przes\u0142aniaj\u0105 krzy\u017c a potem spalaj\u0105 go na popi\u00f3\u0142. Chrze\u015bcijanie nie mog\u0105 si\u0119 tu ju\u017c modli\u0107, poniewa\u017c, jak stwierdzi\u0142 \u201ewielki autorytet francuskiego katolicyzmu\u201d prof. Jacques Madaule, \u201emilczenie oka\u017ce si\u0119 wreszcie najwznio\u015blejsz\u0105 modlitw\u0105 auschwitzow\u0105\u201d (cyt. za: Horoszewicz \u201eSymbolika Auschwitz..\u201d).<\/p>\r\n

Ka\u017cdy, kto uznaje \u201eabsolutn\u0105 wyj\u0105tkowo\u015b\u0107\u201d i \u201eniepor\u00f3wnywalno\u015b\u0107\u201d \u201eHolocaustu\u201d, kto godzi si\u0119 na jego specjalne interpretowanie w kategoriach \u201eteologiczno-metafizycznych\u201d staje si\u0119 wyznawc\u0105 nowej religii, kt\u00f3ra z konieczno\u015bci wypiera \u201estar\u0105\u201d. To ekspansja religii \u201eHolocaustu\u201d powoduje, \u017ce z O\u015bwi\u0119cimia trzeba usun\u0105\u0107 krzy\u017ce. Bowiem krzy\u017c jest znakiem Chrystusa tymczasem – jak stwierdzi\u0142 Jean Amery – to \u201e\u017byd by\u0142 zwierz\u0119ciem ofiarnym. Musia\u0142 wypi\u0107 kielich – a\u017c do najbardziej gorzkiego ko\u0144ca\u201d( cyt za: J. B. Metz \u201e\u00c3\u2013kumene nach Auschwitz. Zum Verh\u00c3\u00a4ltnis von Christen und Juden in Deutschland” [w:] Eugen Kogon und Johann Baptist Metz (Hrsg.), Gott nach Auschwitz. Dimension des Massenmords am j\u00fcdischen Volk<\/em>, Freiburg\/Bresigau 1979, str. 129). O\u015bwi\u0119cim jest centralnym miejscem religii \u201eHolocaustu\u201d i nie potrzebuje, ba, nie toleruje symboli innych religii.<\/p>\r\n

Religia \u201eHolocaustu\u201d przy\u0107miewa i wypiera chrze\u015bcija\u0144stwo dzi\u0119ki zastosowaniu do wydarze\u0144, jakich wiele by\u0142o w historii, kategorii \u201eteologiczno – metafizycznych\u201d. Wed\u0142ug Emila Fackenheima \u201eHolocaust\u201d jest zar\u00f3wno problemem specyficznie \u017cydowskim (bo jedynie \u017bydzi mog\u0105 go adekwatnie wypowiedzie\u0107), jak i powszechnodziejowym. I w\u0142a\u015bnie na p\u0142aszczy\u017anie powszechnodziejowej \u201eHolocaust\u201d, zdaniem Fackenheima, stawia pod znakiem zapytania wszelk\u0105 religi\u0119, kt\u00f3ra chce by\u0107 \u201epowszechna\u201d, innymi s\u0142owy do\u015bwiadczenie \u201eHolocaustu\u201d pokazuje niemo\u017cno\u015b\u0107 chrze\u015bcija\u0144stwa (zob. Pawe\u0142 Maciejko \u201eHegel i \u017bydzi. Emil Fackenheim\u201d, \u201eZnak\u201d 1997 nr 8). Francuski filozof Robert Redeker napisa\u0142: \u201eZawsze istnia\u0142a chrze\u015bcija\u0144ska zazdro\u015b\u0107, odnosz\u0105ca si\u0119 do \u017cydowskich cierpie\u0144. (\u2026) Cierpienie mo\u017ce nale\u017ce\u0107 wy\u0142\u0105cznie do Chrystusa (\u2026) Nie mo\u017ce istnie\u0107 m\u0119ka niezestawialna z m\u0119k\u0105 Chrystusa. Chrze\u015bcijanie ci\u0105gle pr\u00f3buj\u0105 znale\u017a\u0107 por\u00f3wnywalno\u015b\u0107 cierpie\u0144 o\u015bwi\u0119cimskich z prze\u017cyciami Chrystusa. Jest to teologiczna wersja kwadratury ko\u0142a. Dla chrze\u015bcijan Chrystus jest w\u0142a\u015bcicielem i odkupieniem ka\u017cdego cierpienia. Chrze\u015bcija\u0144stwo ci\u0105gle dokonuje zaw\u0142aszczania cudzych cierpie\u0144, dokonuje si\u0119 podb\u00f3j duchowego Dzikiego Zachodu. (\u2026) Je\u015bli Auschwitz jest czym\u015b innym ni\u017c jednym z okropie\u0144stw historii, je\u015bli \u00abwymyka si\u0119 banalno\u015bci z\u0142a\u00bb, w\u00f3wczas chrze\u015bcija\u0144stwo trz\u0119sie w posadach. Chrystus jako syn Boga pozna\u0142 wszystko, co ludzkie, prze\u017cy\u0142 najokrutniejsze m\u0119ki, poni\u017cenia i zdrady. Poprzez t\u0119 podr\u00f3\u017c do kra\u0144c\u00f3w cz\u0142owiecze\u0144stwa potwierdzi\u0142 swoj\u0105 rol\u0119 nosiciela zbawienia. By\u0107 mo\u017ce jednak Chrystus nie doszed\u0142 do kra\u0144ca tego, co cz\u0142owiecze. By\u0107 mo\u017ce jest tu jaki\u015b brak. Tym brakiem jest Auschwitz. Je\u015bli Auschwitz jest prawd\u0105, to znaczy, \u017ce istnieje ludzkie cierpienie, kt\u00f3rego Chrystus nie do\u015bwiadczy\u0142, \u017ce istnieje cierpienie nie daj\u0105ce si\u0119 por\u00f3wna\u0107 z do\u015bwiadczeniem Chrystusa. A zatem przypadek Chrystusa jest fa\u0142szywy i nie on nas zbawi. Auschwitz jest straszniejszy ni\u017c Apokalipsa. Apokalipsa jest mo\u017cliwa do opowiedzenia jako spektakl na wielk\u0105 holywoodzk\u0105 skal\u0119, natomiast Auschwitz jest nieopowiadalny i nieprzedstawialny. Zatem Ksi\u0119ga Apokalipsy jest fa\u0142szywa, a Ewangelia wraz z ni\u0105. Auschwitz jest refutacj\u0105 Chrystusa\u201d ( Redeker, \u201eLe r\u00c3\u00a9visionnisme invisible\u201d, \u201eLes Temps Modernes\u201d, grudzie\u0144 1993 ).<\/p>\r\n

Przytoczmy kilka innych opinii: \u201eMo\u017cna uwa\u017ca\u0107, \u017ce Holocaust przeobrazi\u0142 pradawne stwierdzenie chrze\u015bcija\u0144skie \u00abChrystus zmar\u0142 na krzy\u017cu\u00bb w \u00bbchrze\u015bcija\u0144stwo zmar\u0142o w Auschwitz\u00ab\u201d (Eva Fleischner, katolicka teolo\u017cka); \u201eCa\u0142e pokolenia chrze\u015bcija\u0144skich teolog\u00f3w i kaznodziej\u00f3w g\u0142osi\u0142y z pewno\u015bci\u0105 siebie, \u017ce \u00abjudaizm zmar\u0142 na krzy\u017cu\u00bb; teraz o ironio, t\u0119 maksym\u0119 wolno odwr\u00f3ci\u0107, poniewa\u017c ze znacznie mocniejszym usprawiedliwieniem teologowie \u017cydowscy podnosz\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107, i\u017c chrze\u015bcija\u0144stwo zmar\u0142o w Auschwitz\u201d (Alan Davies, protestant); \u201eW Auschwitz zmar\u0142o nie tylko tradycyjne chrze\u015bcija\u0144stwo – tak\u017ce kultura zachodnia\u201d (Claire Huchet-Bishop, katoliczka); \u201eKo\u015bci\u00f3\u0142 \u015bci\u0105gn\u0105\u0142 na siebie plam\u0119, pozostaj\u0105c milcz\u0105cy podczas Holocaustu. Poniewa\u017c tak post\u0105pi\u0142, w istocie mo\u017cna trafnie powiedzie\u0107, \u017ce \u00abchrze\u015bcija\u0144stwo zmar\u0142o w Auschwitz\u00bb \u201d (teolog katolicki, ks.John Pawlikowski – wszystkie cytaty za: Micha\u0142 Horoszewicz \u201eSymbolika Auschwitz\u2026\u201d).<\/p>\r\n

Chrze\u015bcija\u0144stwo umar\u0142o nie tylko dlatego, \u017ce okaza\u0142o si\u0119 niezdolne do zapobie\u017cenia \u201eHolocaustowi\u201d, ale dlatego, \u017ce bez chrze\u015bcija\u0144stwa nie by\u0142oby \u201eHolocaustu\u201d. \u201eHolocaust\u201d uznany zostaje za negatywn\u0105 kulminacj\u0119 chrze\u015bcija\u0144stwa, kt\u00f3re traci tym samym racj\u0119 istnienia i ust\u0105pi\u0107 musi miejsca nowej religii. Jej papie\u017c Elie Wiesel oznajmi to ex cathedra: \u201erozumny chrze\u015bcijanin wie, \u017ce w Auschwitz nie umar\u0142 nar\u00f3d \u017cydowski, lecz chrze\u015bcija\u0144stwo\u201d, (cyt. za: Robert McAffee Brown, Elie Wiesel- Zeuge f\u00fcr die Menschheit<\/em>, Freiburg in B., 1990, str. 184). Nast\u0119puje odwr\u00f3cenie tradycyjnej teologii chrze\u015bcija\u0144skiej: zamiast \u017byd\u00f3w odpowiedzialnych za \u015bmier\u0107 Chrystusa mamy chrze\u015bcijan odpowiedzialnych za \u015bmier\u0107 \u017byd\u00f3w w \u201eHolocau\u015bcie\u201d. Wy\u017cszej i ni\u017cszej rangi teologowie i kap\u0142ani religii \u201eHolocaustu\u201d (zar\u00f3wno \u017cydowscy, jak i chrze\u015bcija\u0144scy) tak to w\u0142a\u015bnie widz\u0105. Od pierwszej po\u0142owy lat 60. Ko\u015bci\u00f3\u0142 (i ca\u0142e chrze\u015bcija\u0144stwo) coraz intensywniej oskar\u017cany jest o to, \u017ce nie zapobieg\u0142 \u201eHolocaustowi\u201d, a w ko\u0144cu i o to, \u017ce by\u0142 wsp\u00f3\u0142winowajc\u0105 mordu na sze\u015bciu milionach \u017byd\u00f3w. Bezustannie powtarza si\u0119, \u017ce \u201eHolocaust wydarzy\u0142 si\u0119 w chrze\u015bcija\u0144skiej Europie, w samym \u015brodku zachodniej cywilizacji chrze\u015bcija\u0144skiej, przy niemal kompletnym milczeniu chrze\u015bcija\u0144stwa\u201d (rabin Leon Klenicki, cyt.za: Elliot N. Dorff \u201eWatyka\u0144skie dokumenty na temat dialogu z perspektywy \u017cydowskiej\u201d [w:] \u017bydzi i chrze\u015bcijanie w dialogu<\/em>, Warszawa 1992, str.92);<\/p>\r\n

\u201eLudob\u00f3jstwo mia\u0142o miejsce w sercu od wiek\u00f3w chrze\u015bcija\u0144skiej Europy\u201d (biskup Henryk Muszy\u0144ski \u201eDialog chrze\u015bcija\u0144sko-\u017cydowski: perspektywy, propozycje, oczekiwania\u201d [w:] \u017bydzi i chrze\u015bcijanie w dialogu<\/em>, str.176); \u201eSzok, jakim by\u0142o u\u015bwiadomienie sobie rozmiar\u00f3w i charakteru Zag\u0142ady \u017byd\u00f3w w \u015brodku chrze\u015bcija\u0144skiej Europy\u201d (S.Krajewski \u017bydzi, judaizm, Polska<\/em>, Warszawa 1997, str.336); \u201eProblem, jakim jest zag\u0142ada \u017byd\u00f3w w \u015brodku chrze\u015bcija\u0144skiej Europy\u201d (S. Krajewski, \u201eGazeta Wyborcza\u201d 25 I 1995); \u201eJak to mo\u017cliwe, \u017ce 6 milion\u00f3w ludzi wymordowano w \u015brodku chrze\u015bcija\u0144skiej Europy\u201d (Jerzy Turowicz na krakowskim kolokwium \u201ePami\u0119\u0107 polska, pami\u0119\u0107 \u017cydowska\u201d, \u201eRzeczpospolita\u201d, 24-25 VI 1995); \u201epozostaje jednak faktem, \u017ce wrogi stosunek do \u017byd\u00f3w by\u0142 przez wieki fundamentaln\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 nauczania Ko\u015bcio\u0142a i \u017ce Zag\u0142ada wydarzy\u0142a si\u0119 w sercu chrze\u015bcija\u0144skiej Europy\u201d (Katarzyna Jutkiewicz, \u201eJeden szabat w roku\u201d, \u201eMidrasz. Pismo \u017cydowskie\u201d 1998 nr 1); \u201eHolocaust mia\u0142 miejsce w naszym wieku, w sercu chrze\u015bcija\u0144skiego \u015bwiata\u201d (G\u00f6ran Larsson , Protoko\u0142y M\u0119drc\u00f3w Syjonu. Prawda czy fa\u0142sz?<\/em>, Warszawa 1997, str.90) ; \u201ePozostaje bowiem faktem , \u017ce zag\u0142ada \u017byd\u00f3w zosta\u0142a dokonana przez nazist\u00f3w w chrze\u015bcija\u0144skiej Europie\u201d (ks.Waldemar Chrostowski, \u201ePolityka\u201d, 1997 nr 46); \u201eZag\u0142ada dokona\u0142a si\u0119 w Europie, w cieniu katedr, jak podkre\u015blaj\u0105 \u017bydzi\u201d (ks.Waldemar Chrostowski Rozmowy o dialogu<\/em>, str.47); \u201eZag\u0142ada narodu \u017cydowskiego, dokonana w cieniu katedr, sta\u0142a si\u0119 wezwaniem do wnikliwego rachunku sumienia (ten\u017ce, tam\u017ce str.55); \u201eNiemcy wymordowali kilka milion\u00f3w \u017byd\u00f3w. Dokona\u0142o si\u0119 to w samym sercu chrze\u015bcija\u0144skiej Europy (ten\u017ce, tam\u017ce, str.259); \u201eMasowa zag\u0142ada dokonywa\u0142a si\u0119 nie gdzie indziej, lecz w Europie, karmionej od dw\u00f3ch tysi\u0119cy lat wznios\u0142ymi warto\u015bciami chrze\u015bcija\u0144skimi\u201d (\u201eCollectanea Theologica\u201d, 1992 fasc.II, str.5).<\/p>\r\n

\u201eHolocaust\u201d przeprowadzony w \u201esercu chrze\u015bcija\u0144skiej Europy\u201d zamieni\u0142 to serce w \u201eczarn\u0105 dziur\u0119\u201d. Co jednak najwa\u017cniejsze, \u201eHolocaust\u201d nie dokona\u0142 si\u0119 w chrze\u015bcija\u0144skiej Europie przypadkowo. Wr\u0119cz przeciwnie, tutaj w\u0142a\u015bnie by\u0142y najlepsze warunki ku temu, aby przeprowadzi\u0107 \u201ezbrodni\u0119 tysi\u0105clecia\u201d, poniewa\u017c \u201eantyjudaizm i antysemityzm si\u0119gaj\u0105 daleko w g\u0142\u0105b historii Zachodu, ba, s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 mitu genezy cywilizacji funduj\u0105cej si\u0119 na chrze\u015bcija\u0144stwie\u201d (Diner, op.cit.<\/em> str. 191). Setki teolog\u00f3w i kap\u0142an\u00f3w religii \u201eHolocaustu\u201d w niezliczonych ksi\u0105\u017ckach i artyku\u0142ach staraj\u0105 si\u0119 dowie\u015b\u0107, \u017ce tak by\u0142o. Przytoczmy gar\u015b\u0107 cytat\u00f3w: \u201eBez wielowiekowego antyjudaizmu chrze\u015bcija\u0144skiego, rasistowski antysemityzm nie znalaz\u0142by tak podatnego gruntu w umys\u0142ach i sercach ludzkich, tak\u017ce podczas Szoa\u201d (ks.Micha\u0142 Czajkowski \u201eTeszuwa znaczy skrucha\u201d, \u201eTygodnik Powszechny\u201d 1998 nr 3); \u201eHolocaust nigdy by si\u0119 wydarzy\u0142 bez wielowiekowego demonizowania \u017byd\u00f3w przez chrze\u015bcijan(\u2026) Ko\u015bci\u00f3\u0142 dostarcza teologicznego i liturgicznego fundamentu dla niech\u0119ci, kt\u00f3ra mo\u017ce wybuchn\u0105\u0107 antysemityzmem\u201d (Alice L. Eckardt, \u201ePost-Holocaust Theology: A Journey Out of the Kingdom of Night\u201d, \u201eHolocaust and Genocide Studies\u201d (1986 nr 1). \u201eTo w chrze\u015bcija\u0144skiej Europie, i w imi\u0119 chrze\u015bcija\u0144stwa, \u017byd\u00f3w pi\u0119tnowano, izolowano i mordowano. To w chrze\u015bcija\u0144skiej Europie mia\u0142a miejsce Szoa – najwi\u0119kszy mord w historii \u015bwiata\u201d (Konstanty Gebert \u201eDwa g\u0142osy z Ko\u015bcio\u0142a\u201d, \u201eTygodnik Powszechny\u201d 1998 nr 5); \u201eAntysemityzm chrze\u015bcija\u0144ski przyczyni\u0142 si\u0119 do klimatu, kt\u00f3ry umo\u017cliwi\u0142 zaistnienie szoah – katastrofy – jak \u017bydzi nazywaj\u0105 holokaust\u201d (s. Rene de Tyron Montalambert [w:] s.Kinga Strzelecka OSU, Szalom<\/em> Warszawa 1987 str.130); \u201eTak, Ko\u015bcio\u0142a nie mo\u017cna obci\u0105\u017ca\u0107 odpowiedzialno\u015bci\u0105 za Holocaust. Ale w klimacie stworzonym przez antysemityzm chrze\u015bcijan zag\u0142ada \u017byd\u00f3w w sercu chrze\u015bcija\u0144skiej Europy, dokonana przez chrze\u015bcijan – z\u0142ych chrze\u015bcijan, ale chrze\u015bcijan, by\u0142a mo\u017cliwa\u201d (nota od redakcji, \u201eTygodnik Powszechny\u201d 1998 nr 5); \u201eNie spos\u00f3b te\u017c zaprzeczy\u0107, \u017ce w jakim\u015b stopniu grunt pod t\u0119 katastrof\u0119 przygotowa\u0142 chrze\u015bcija\u0144ski antysemityzm, kt\u00f3ry wyst\u0119powa\u0142 we Francji, w Austrii, w Prusach, w\u0142a\u015bciwie we wszystkich krajach. Rzeczywi\u015bcie, stale musimy si\u0119 tu bi\u0107 w piersi\u201d (kardyna\u0142 Joseph Ratzinger, S\u00f3l ziemi. Chrze\u015bcija\u0144stwo i Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki na prze\u0142omie tysi\u0105cleci<\/em> , prze\u0142. Grzegorz Sowinski, Krak\u00f3w 1997, str.215); \u201e(\u2026) chrze\u015bcija\u0144stwo – jako ideologia i jako \u015brodowisko spo\u0142eczne – odgrywa\u0142o wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w stworzeniu atmosfery, w kt\u00f3rej by\u0142 mo\u017cliwy Holocaust\u201d (Geoffrey Wigoder \u201eNowy Testament i chrze\u015bcija\u0144stwo w \u015bwietle my\u015bli \u017cydowsko-izraelskiej\u201d [w:] \u017bydzi i chrze\u015bcijanie w dialogu<\/em>, str.268). Ojciec Jean Dujardin wskazuje na to, \u017ce \u201eHolocaust\u201d odby\u0142 si\u0119 w \u201eEuropie u\u017cy\u017anionej wiar\u0105 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105\u201d (\u201eRozwa\u017cania o Zag\u0142adzie\u201d, \u201eZnak\u201d 1990 nr 4-5). I pisze dalej: \u201eZe zgroz\u0105 stwierdzamy i musimy przyzna\u0107, \u017ce chrze\u015bcijanie jako ca\u0142o\u015b\u0107 nie dostrzegli z\u0142a, kt\u00f3re si\u0119 dzia\u0142o\u201d. Inna autorka zauwa\u017ca: \u201esystematyczna eksterminacja dokonana zosta\u0142a w obecno\u015bci chrze\u015bcijan. Nie mo\u017cemy ju\u017c umywa\u0107 od tego r\u0105k tak jak to uczyni\u0142 Poncjusz Pi\u0142at po nakazaniu egzekucji chrze\u015bcija\u0144skiego \u017byda – Jezusa\u201d (Marta Urba\u0144ska-Jaekel \u201eRefleksje o stosunkach \u017cydowsko-chrze\u015bcija\u0144skich i \u017cydowsko-polskich\u201d [w:] Jews and Christians: who is your neighbour after the Holocaust?<\/em>, Uppsala 1997, str.101).<\/p>\r\n

Henryk Grynberg pisze, \u017ce to chrze\u015bcijanie w okresie Cesarstwa Rzymskiego stworzyli podstawy nowoczesnego antysemityzmu odpowiedzialnego za \u201eHolocaust\u201d ( Grynberg, op.cit.<\/em> str 38). Cytowany przez niego Franklin Littel wskazuje na obecne w chrze\u015bcija\u0144stwie anty\u017cydowskie \u201emordercze implikacje, kt\u00f3re mordercy znajd\u0105 we w\u0142a\u015bciwym czasie\u201d (tam\u017ce). Grynberg stwierdza: \u201eNienawi\u015b\u0107, kt\u00f3ra doprowadzi\u0142a do tej zbrodni wyros\u0142a z chrze\u015bcija\u0144skiego antysemityzmu. To ten antysemityzm uczyni\u0142 z \u017byd\u00f3w nar\u00f3d naprawd\u0119 wybrany mi\u0119dzy innymi na holocaust\u201d (op.cit.<\/em>str.69). Rabin Norman Solomon uwa\u017ca, \u017ce narodowi socjali\u015bci tworz\u0105c getta na\u015bladowali Ko\u015bci\u00f3\u0142 i \u017ce \u201ehaniebne ustawy norymberskie wzorowa\u0142y si\u0119 na ustawodawstwie \u015bredniowiecznego Ko\u015bcio\u0142a\u201d (Solomon, op.cit<\/em>.str.152). G.Larsson pisze: \u201echrze\u015bcija\u0144skie nauczanie tryumfalizmu i pogardy dostarczy\u0142o paliwa dla antysemityzmu w ci\u0105gu prawie 2000 lat, kt\u00f3re utorowa\u0142y drog\u0119 do O\u015bwi\u0119cimia\u201d (op.cit.<\/em> str.83). Ferdinando Camon w swojej \u201eRozmowie z Primo Levim\u201d g\u0142osi tez\u0119, \u017ce \u201eeksterminacja \u017byd\u00f3w by\u0142a ko\u0144cowym aktem procesu wynikaj\u0105cego z samej istoty chrze\u015bcija\u0144stwa, zawsze odrzucaj\u0105cego kontakt z \u00abinnymi\u00bb, o ile ci nie chc\u0105 si\u0119 nawr\u00f3ci\u0107\u201d(zob. Krzysztof Mas\u0142o\u0144 \u201eKronikarz kryzys\u00f3w cywilizacyjnych\u201d, \u201eRzeczpospolita\u201d, 13 III 1996). Tak\u017ce George Steiner widzi w \u201epierwotnej nienawi\u015bci do \u017bydostwa, reprezentowanej przez aposto\u0142a Paw\u0142a i Ojc\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a\u201d \u017ar\u00f3d\u0142o \u201eHolocaustu\u201d. List do Rzymian,9-12<\/em>, okre\u015bla Steiner jako \u201enajwcze\u015bniejszy i chyba najbardziej natchniony ze wszystkich dokument\u00f3w w d\u0142ugiej historii antysemityzmu\u201d. Uwa\u017ca on, \u017ce w\u0142a\u015bnie w dwudziestym wieku, kiedy wiara chrze\u015bcija\u0144ska os\u0142ab\u0142a obecne w niej \u201esymboliczno-metaforyczne obsesje ducha\u201d wytworzy\u0142y \u201enajbardziej truj\u0105ce i z\u0142o\u015bliwe substancje\u201d. W\u0142a\u015bnie w epoce wzrastaj\u0105cego agnostycyzmu, w spo\u0142ecze\u0144stwach antychrze\u015bcija\u0144skich czy postchrze\u015bcija\u0144skich ujawni\u0142y si\u0119 tkwi\u0105ce w chrze\u015bcija\u0144stwie pod\u015bwiadome, kolektywne obsesje. D\u0142ugo przykryte, teraz pozby\u0142y si\u0119 wszelkich hamulc\u00f3w i doprowadzi\u0142y do mordu na \u017bydach. Narodowy socjalizm, zdaniem Steinera, wypowiedzia\u0142 g\u0142o\u015bno i wprowadzi\u0142 w czyn to, co od dawna by\u0142o obsesyjn\u0105 fantazj\u0105 chrze\u015bcija\u0144skiej Europy. Wed\u0142ug Steinera w\u0142a\u015bnie motywowana religijnie nienawi\u015b\u0107 chrze\u015bcijan do \u017byd\u00f3w b\u0119d\u0105ca \u017ar\u00f3d\u0142em \u201eHolocaustu\u201d stanowi o jego \u201eteologiczno-metafizycznym\u201d wymiarze a tym samym o jego absolutnej wyj\u0105tkowo\u015bci (<\/strong>zob. Steiner, \u201eUporczywa metafora czyli o podej\u015bciu do Szoa\u201d, \u201eDekada Literacka\u201d<\/strong> 1997 nr 8-9). W innym miejscu Steiner pisze o \u201edwuznacznym wmieszaniu chrze\u015bcija\u0144stwa w Holocaust\u201d (zob. ten\u017ce, W zamku Sinobrodego. Kilka uwag w kwestii przedefiniowania kultur<\/em>y, Gda\u0144sk 1993, str.101).<\/p>\r\n

Wac\u0142aw Hryniewicz OMI napisa\u0142 bez ogr\u00f3dek: \u201eTo w\u0142a\u015bnie chrze\u015bcija\u0144ski antysemityzm umo\u017cliwi\u0142 zaistnienie Holocaustu\u201d (op. cit.<\/em> str.17). Ks. dr hab. Micha\u0142 Czajkowski twierdzi, \u017ce teologia katolicka po Szoa \u201eu\u015bwiadamia nam mocno, jak\u0105 rol\u0119 odegra\u0142 antysemityzm chrze\u015bcija\u0144ski w przygotowaniu poga\u0144skiego planu \u00abostatecznego rozwi\u0105zania\u00bb kwestii \u017cydowskiej\u201d (pos\u0142owie do: E.Levinas Trudna wolno\u015b\u0107<\/em>, str.326). Przytoczmy inne przyk\u0142ady tego typu opinii: \u201eTrzeba uzna\u0107 mo\u017cliwo\u015b\u0107 istnienia g\u0142\u0119bokiego zwi\u0105zku mi\u0119dzy antyjudaizmem chrze\u015bcija\u0144skim a antysemityzmem nowo\u017cytnym\u201d (o.Jean Dujardin, \u201eRozwa\u017cania o Zag\u0142adzie\u201d); \u201eZag\u0142ada przygotowana zosta\u0142a przez ca\u0142e wieki historii. Bez tej d\u0142ugotrwa\u0142ej przesz\u0142o\u015bci Shoah by\u0142aby niemo\u017cliwa\u201d (ten\u017ce, tam\u017ce); \u201eTo Ko\u015bci\u00f3\u0142 wpl\u00f3t\u0142 w tkank\u0119 kultury zachodniej obrazy i stereotypy \u017byda, dzi\u0119ki kt\u00f3rym tak wielu jego wiernych syn\u00f3w przyj\u0119\u0142o bez wahania wyobcowanie i znies\u0142awianie \u017byd\u00f3w przez Hitlera. Bowiem Ewangeli\u0105 Ko\u015bcio\u0142a wzgl\u0119dem \u017byd\u00f3w by\u0142o, w s\u0142owach Julesa Isaaca, l`enseignement du mepris<\/em>, nauczanie pogardy\u201d (rabin Norman Solomon, op.cit<\/em>.str.153); \u201eChrze\u015bcijanie wyra\u017caj\u0105 smutek i pot\u0119piaj\u0105 antysemityzm. Czy jednak pojmuj\u0105 stopie\u0144 swego udzia\u0142u w ideologicznym przygotowaniu drogi do Holocaustu – czy oczy\u015bcili swoj\u0105 teologi\u0119 z nauczania pogardy? (rabin Norman Solomon, cyt. za: Micha\u0142 Horoszewicz \u201eSymbolika Auschwitz\u2026\u201d); \u201eP\u00f3\u0142tora tysi\u0105clecia chrze\u015bcija\u0144skiego nauczania pogardy stworzy\u0142o grunt, na kt\u00f3rym Zag\u0142ada mog\u0142a si\u0119 dokona\u0107\u201d (Konstanty Gebert \u201eZa ma\u0142o, za p\u00f3\u017ano?\u201d, \u201eMidrasz. Pismo \u017cydowskie\u201d 1998 nr 4); \u201eW obozach realizowano tysi\u0105cletni\u0105 pornografi\u0119 strachu i zemsty, kultywowan\u0105 w umy\u015ble Zachodu przez chrze\u015bcija\u0144skie doktryny pot\u0119pienia\u201d (George Steiner, W zamku Sinobrodego<\/em> str.64); \u201eAntyjudaizm, kt\u00f3ry doprowadzi\u0142 do Auschwitz\u201d (Clemens Thoma, op.cit<\/em>. str.176); \u201eJe\u015bli istnieje w og\u00f3le jaka\u015b dialektyka historii, to w jej \u015bwietle mo\u017cna by zaryzykowa\u0107 pogl\u0105d, \u017ce nar\u00f3d niemiecki wzi\u0105\u0142 na siebie wykonanie tej zbrodni, kt\u00f3ra si\u0119 przewija\u0142a przez stulecia w brudnych, z\u0142ych snach chrze\u015bcija\u0144skiej Europy\u201d (Andrzej Szczypiorski, numer sygnalny \u201ePo prostu\u201d z 1990 r., cyt. za: Jerzy Robert Nowak \u201eDzieje grzech\u00f3w\u201d, \u201eNasza Polska\u201d 1995 nr 41); \u201eEuropejski antysemityzm by\u0142 wynikiem chrze\u015bcija\u0144skiego \u015bwiatopogl\u0105du: przekonania, \u017ce \u017bydzi byli mordercami Syna Bo\u017cego Jezusa Chrystusa. (\u2026) W pierwszym rz\u0119dzie jest to zbrodnia niemiecka i wina narodu niemieckiego. Ale w drugim rz\u0119dzie jest to tak\u017ce wina wszystkich Europejczyk\u00f3w. By\u0142a to zorganizowana realizacja brudnych pragnie\u0144 chrze\u015bcija\u0144stwa z okresu \u015bredniowiecza: wyp\u0119dzenie z Hiszpanii, z Francji, z Nadrenii. \u017bydzi byli zawsze koz\u0142ami ofiarnymi chrze\u015bcija\u0144stwa\u201d (Andrzej Szczypiorski wywiad dla \u201eDer Tagesspiegel\u201d, 30 I 1997);<\/p>\r\n

Yosef Yerushalmi twierdzi, \u017ce wprawdzie nauczanie chrze\u015bcija\u0144skie nie by\u0142a wystarczaj\u0105c\u0105, to by\u0142o jednak konieczn\u0105 przyczyn\u0105 prowadz\u0105c\u0105 do Holocaustu ( zob. Jews and Christians: who is your neighbour after the Holocaust?<\/em>, str.151). S.Krajewski zadaje retoryczne pytanie: \u201eJak\u0105 rol\u0119 w ukszta\u0142towaniu mentalno\u015bci stra\u017cnik\u00f3w obozowych i w przygotowaniu gleby do Zag\u0142ady odegra\u0142 antysemityzm chrze\u015bcijan, i co wi\u0119cej, antysemityzm chrze\u015bcija\u0144ski?\u201d (Krajewski, \u017bydzi, judaizm, Polska<\/em>, str. 245). Wed\u0142ug Krajewskiego to \u201enauczanie pogardy\u201d wobec \u017byd\u00f3w przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u201ewp\u0142yn\u0119\u0142o na ukszta\u0142towanie si\u0119 warunk\u00f3w, w kt\u00f3rych Zag\u0142ada sta\u0142a si\u0119 mo\u017cliwa\u201d (op.cit<\/em>.str.304). Narmi Michejda twierdzi, \u017ce dwutysi\u0105cletnia sterowana odg\u00f3rnie przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 nienawi\u015b\u0107 do \u017byd\u00f3w \u201eby\u0142a g\u0142\u00f3wnym bod\u017acem masowego poparcia dla Hitlera, a – co za tym idzie – umo\u017cliwi\u0142a Szoa\u201d (\u201eMidrasz.Pismo \u017cydowskie\u201d 1998 nr 4). Rabin Jonathan Sacks pisze o tym, jak chrze\u015bcija\u0144ski antyjudaizm zamieni\u0142 si\u0119 w potwora rasistowskiego antysemityzmu, i o tym, jak \u201eWatykan milcza\u0142, gdy lud przymierza szed\u0142 na ukrzy\u017cowanie a kameraln\u0105 muzyk\u0119 grano przy wt\u00f3rze p\u0142aczu p\u0142on\u0105cych dzieci\u201d (\u201eCienista dolina. Holocaust w kontek\u015bcie judaizmu\u201d, \u201eZnak\u201d 1997 nr 8). Wed\u0142ug Emila Fackenheima, O\u015bwi\u0119cim jest kulminacj\u0105 wiekowej, teologicznie inspirowanej nienawi\u015bci do \u017byd\u00f3w, nosicieli Bo\u017cego s\u0142owa (zob. Sacks, op.cit<\/em>.str.18). Franklin Littell dostrzega \u201eczerwon\u0105 ni\u0107\u201d \u0142\u0105cz\u0105c\u0105 Justyna M\u0119czennika i Jana Chryzostoma z O\u015bwi\u0119cimiem i Treblink\u0105 i wywodzi, \u017ce chrze\u015bcija\u0144stwo by\u0142o przesycone nienawi\u015bci\u0105 do \u017byd\u00f3w co doprowadzi\u0142o do akcji narodowych socjalist\u00f3w przeciwko \u017bydom.<\/p>\r\n

Ksi\u0105dz Romuald Jakub Weksler-Waszkinel pisze o dw\u00f3ch tysi\u0105cach lat chrze\u015bcija\u0144skiej nienawi\u015bci: \u201eGromadzone przez wieki, narastaj\u0105ce, przeogromne moce energii z\u0142a musia\u0142y wreszcie wybuchn\u0105\u0107 Holocaustem, Zag\u0142ad\u0105\u201d (\u201eMidrasz. Pismo \u017cydowskie\u201d, 1998 nr 1). Wed\u0142ug Leonore Siegele-Wenschkewitz, \u201eantysemityzm rasistowski nie od\u017cywia\u0142 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie ze \u017ar\u00f3de\u0142 poga\u0144skich i pozareligijnych, ale m\u00f3g\u0142 w powa\u017cnej cz\u0119\u015bci oprze\u0107 si\u0119 na religijnej wrogo\u015bci ku \u017bydom i z\u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 z ni\u0105\u201d. Z kolei ks.John Pawlikowski uwa\u017ca, \u017ce \u201epoza wszelk\u0105 w\u0105tpliwo\u015bci\u0105 antysemityzm chrze\u015bcija\u0144ski dostarczy\u0142 niezb\u0119dnej pepiniery nazizmowi, czyni\u0105c z \u017byd\u00f3w najwa\u017cniejsze i specyficzne ofiary jego agresji na ludzko\u015b\u0107\u201d. Frank Littell, wskazuje na fakt, \u017ce \u201eHolocaust\u201d zosta\u0142 dokonany w sercu chrze\u015bcija\u0144skiej Europy, na narodzie, o kt\u00f3rym Ko\u015bcio\u0142y wypowiada\u0142y si\u0119 przez wieki zazwyczaj w s\u0142owach brzemiennie negatywnych. Bez stuleci chrze\u015bcija\u0144skiego antysemityzmu w nauczaniu i kazaniach Hitler, zdaniem Littella, nigdy nie m\u00f3g\u0142by zmobilizowa\u0107 ludzi wrogich \u017bydom oraz unieruchomi\u0107 beznami\u0119tnych widz\u00f3w (zob.Micha\u0142 Horoszewicz \u201eSymbolika Auschwitz\u2026\u201d). Protestancki teolog Stefan Schreiner stwierdzi\u0142: \u201e..daleki jednak jestem od tego, by twierdzi\u0107 – jak to niekt\u00f3rzy czyni\u0105 – \u017ce od zapocz\u0105tkowanej w Nowym Testamencie tradycji anty\u017cydowskiej wiedzie prosta droga do kom\u00f3r gazowych w Auschwitz. Mimo to nie mo\u017cna i nie wolno pomija\u0107 faktu albo wr\u0119cz zaprzecza\u0107 temu, \u017ce wielowiekowa tradycja chrze\u015bcija\u0144skiego antyjudaizmu, czy raczej antyjudaizmu chrze\u015bcijan, pomog\u0142a przygotowa\u0107 grunt, na kt\u00f3rym w ko\u0144cu m\u00f3g\u0142 si\u0119 rozwin\u0105\u0107 tak\u017ce rasistowski antysemityzm nazistowski (\u201eAuschwitz – zakwestionowanie chrze\u015bcija\u0144skiej tradycji teologicznej\u201d, \u201eCollectanea Theologica\u201d 1992 fasc.II, str.97).<\/p>\r\n

Nie tylko Ojcowie Ko\u015bcio\u0142a , nie tylko p\u00f3\u017aniejsi papie\u017ce i teologowie, ale wr\u0119cz Ewangeli\u015bci oskar\u017ceni s\u0105 o to, \u017ce \u201eutorowali drog\u0119 Holocaustowi\u201d. Szwedzki teolog Tord Fornberg powiedzia\u0142: \u201eTekst Nowego Testamentu, niezale\u017cnie od intencji autor\u00f3w Ewangelii, pos\u0142u\u017cy\u0142 jako punkt wyj\u015bcia dla katastrof, kt\u00f3re doprowadzi\u0142y do nazizmu i wsp\u00f3\u0142czesnego neonazizmu\u201d. (\u2026) Straszliwe wydarzenia w Europie \u015arodkowej dwa pokolenia wstecz, cho\u0107 nie tylko te wydarzenia, sk\u0142ania\u0107 musz\u0105 do wniosku, \u017ce to stanowisko (\u015bw. Mateusza i \u015bw.Jana – T.G.) jest tak niebezpieczne, \u017ce musi by\u0107 zast\u0105pione, je\u015bli nie chcemy ponosi\u0107 ryzyka, \u017ce co\u015b podobnego mo\u017ce si\u0119 znowu wydarzy\u0107.(\u2026) Fragment z Mateusza jak ten o t\u0142umie w Jerozolimie nie mog\u0105 by\u0107 ju\u017c d\u0142u\u017cej wyrywane z kontekstu i absolutyzowane w straszliwy spos\u00f3b prowadz\u0105cy do O\u015bwi\u0119cimia\u201d (Fornberg, \u201eDeicide and Genocide. Matthew, the Death of Jesus, and Auschwitz\u201d, [w:] Jews and Christians: who is your neighbour after the Holocaust?<\/em>, str.68, 72, 73); „Chrze\u015bcija\u0144ski Nowy Testament by\u0142 najgro\u017aniejszym antysemickim tekstem w historii. Jego przesycone nienawi\u015bci\u0105 diatryby przeciwko faryzeuszom i \u017bydom zatruwa\u0142y teksty i umys\u0142y milion\u00f3w chrze\u015bcijan przez prawie dwa tysi\u0105clecia. Niezale\u017cnie od tego, jakie g\u0142\u0119bsze teologiczne znaczenie mog\u0105 mie\u0107 nienawistne passusy przeciwko \u017bydom, w historii narodu \u017cydowskiego Nowy Testament udzieli\u0142 wsparcia opresji, prze\u015bladowaniom i masowym mordom o intensywno\u015bci i czasie trwania nie maj\u0105cych paraleli w ca\u0142ej historii ludzkiego poni\u017cenia. Bez Nowego Testamentu chrze\u015bcija\u0144stwa \u00bbMein Kampf\u00ab Hitlera nigdy nie m\u00f3g\u0142by zosta\u0107 napisany\u201d (rabin Eliezer Berkovits, \u201eFacing the Truth\u201d, \u201eJudaism\u201d 1978 nr 3 ).<\/p>\r\n

Franz Mussner uwa\u017ca, \u017ce za antyjudaizm \u015bw. Jana \u017bydzi musieli p\u0142aci\u0107 przez ca\u0142\u0105 histori\u0119 a\u017c do Auschwitz i jeszcze d\u0142u\u017cej (Traktat o \u017bydach<\/em>, str.305). Michael Ley uwa\u017ca, \u017ce chrze\u015bcija\u0144stwo uzna\u0142o ca\u0142y nar\u00f3d \u017cydowski za zbiorowego \u201e\u015bwi\u0119tego rzezaka\u201d, kt\u00f3ry dokona\u0142 rytualnego mordu na Jezusie. Droga wiedzie od wczesnego, apokaliptycznego chrze\u015bcija\u0144stwa \u015bw. Jana z jego nienawi\u015bci\u0105 do \u017byd\u00f3w przez Lutra do \u201eHolocaustu\u201d i Hitlera, kt\u00f3ry, przyjmuj\u0105c rol\u0119 nowego mesjasza dokona\u0142 rytualnego mordu na \u017bydach. Hitler jest u Ley`a \u201e\u015bwi\u0119tym rzezakiem\u201d, kt\u00f3ry morduj\u0105c \u017byd\u00f3w zamierza\u0142 zniszczy\u0107 \u201eAntychrysta\u201d i \u201eSynagog\u0119 Szatana\u201d, aby zbawi\u0107 \u015bwiat, czyli zrealizowa\u0107, zakorzenion\u0105 w chrze\u015bcija\u0144stwie, chialistyczn\u0105 wizj\u0119 \u201eTysi\u0105cletniego Kr\u00f3lestwa\u201d z Niemcami jako nowym narodem wybranym i narodowosocjalistyczn\u0105 Rzesz\u0105 Niemieck\u0105 jako \u201eNowym Jeruzalem\u201d. Chrze\u015bcija\u0144ska wizja \u015bwiata jest, wed\u0142ug Ley`a, swego rodzaju matryc\u0105 narodowosocjalistycznej wizji \u015bwiata (zob. Michael Ley, Genozid und Heilserwartung – zum nationalsozialistischen Mord am europ\u00c3\u00a4ischen Judentum<\/em>, Wien 1993). Swoje tezy powt\u00f3rzy\u0142 i rozwin\u0105\u0142 Ley w pracy Apokalypse und Moderne: Aufs\u00c3\u00a4tze zu politischen Religionen<\/em> (Wien 1997).<\/p>\r\n

W jeszcze bardziej radykalnych interpretacjach za antyjudaizm, czyli za \u201eantysemityzm\u201d, czyli za \u201eHolocaust\u201d odpowiedzialni s\u0105 nie tylko \u015bw.Pawe\u0142, \u015bw. Mateusz czy \u015bw. Jan, ale po prostu i zwyczajnie wiara chrze\u015bcijan w to, \u017ce B\u00f3g-Cz\u0142owiek poni\u00f3s\u0142 \u015bmier\u0107 na krzy\u017cu. Teolo\u017cka Rosemary Radford Reuther w ksi\u0105\u017cce Faith and Fratricide: The Theological Roots of Anti-Semitism<\/em>, (New York 1974; wyd. niem. N\u00c3\u00a4chstenliebe und Brudermord. <\/em>Die theologischen Wurzeln des Antisemitismus<\/em>, M\u00fcnchen 1978) dowodzi, \u017ce antysemityzm wyrasta bezpo\u015brednio z chrze\u015bcija\u0144skiego teologicznego antyjudaizmu. Ten za\u015b bierze si\u0119 st\u0105d, \u017ce Jezus uznawany jest za Chrystusa, co nieuchronnie przeciwstawia Ko\u015bci\u00f3\u0142 Synagodze. Dlatego Reuther uwa\u017ca, \u017ce antyjudaizm jest \u201eodwrotn\u0105 stron\u0105 chrystologii\u201d, jest czym\u015b endemicznym dla chrze\u015bcija\u0144stwa, nieuniknion\u0105 konsekwencj\u0105 chrze\u015bcija\u0144skiej kerygmy i tryumfalizmu Ko\u015bcio\u0142a. Nie ma sposobu, aby oczy\u015bci\u0107 chrze\u015bcija\u0144stwo z antyjudaizmu, kt\u00f3ry z kolei stale znajduje wyraz w spo\u0142ecznym antysemityzmie, bez zmierzenia si\u0119 z sam\u0105 chrystologiczn\u0105 hermeneutyk\u0105. Kto\u015b kto m\u00f3wi \u201eJezus jest Mesjaszem\u201d, ten jednocze\u015bnie m\u00f3wi – implicite lub explicite – \u201ea \u017bydzi s\u0105 przekl\u0119ci\u201d, poniewa\u017c zabili Mesjasza i Syna Bo\u017cego (Boga), czyli ich zbrodnia by\u0142a Bogob\u00f3jstwem. Zauwa\u017cmy na marginesie , \u017ce je\u015bli, jak chce Reuther, antyjudaizm wynika z wiary, i\u017c Jezus to Chrystus, co nieuchronnie przeciwstawia Ko\u015bci\u00f3\u0142 Synagodze, to w\u00f3wczas porzucenie, warunkuj\u0105cego antysemityzm a wi\u0119c i \u201eHolocaust\u201d, teologicznego antyjudaizmu, w tym teologii zast\u0119pstwa (wybranie \u017byd\u00f3w i ich przymierze z Bogiem zako\u0144czy\u0142o si\u0119 w momencie przyj\u015bcia Chrystusa, Ko\u015bci\u00f3\u0142 zast\u0119puje Izrael w roli \u201eludu wybranego\u201d) oznacza\u0142oby podwa\u017cenie ca\u0142ej tradycyjnej chrystologii lub, w ostatecznej konsekwencji, porzucenie wiary w Jezusa Chrystusa jako Boga-Cz\u0142owieka. Chrze\u015bcijanie staj\u0105 przed wyborem: albo porzuc\u0105 wiar\u0119 w Jezusa Chrystusa albo b\u0119d\u0105 musieli si\u0119 nauczy\u0107 \u017cy\u0107 z immanentnie w niej zawartym antyjudaizmem, czyli de facto antysemityzmem, kt\u00f3ry doprowadzi\u0142 do \u201eHolocaustu\u201d (zob. Jews and Christians: who is your neighbour after the Holocaust<\/em>, str.150).<\/p>\r\n

Austriacki teolog i suspendowany ksi\u0105dz Adolf Holm stwierdza, \u017ce \u201ez powodu Auschwitz\u201d trzeba wycofa\u0107 z pierwszego planu obraz Ukrzy\u017cowanego, poniewa\u017c Ukrzy\u017cowanie legitymizuje nienawi\u015b\u0107 do \u017byd\u00f3w. Dlatego, m\u00f3wi Holm, \u201eKrzy\u017c nale\u017cy wycofa\u0107 z pierwszego planu na rzecz Zmartwychwstania\u201d (wywiad dla \u201eFrondy\u201d nr 7). Ale nawet i to mo\u017ce nie wystarczy\u0107, gdy\u017c, jak napisa\u0142a gazeta \u201eToronto Star\u201d, \u201ewie\u015b\u0107 o Zmartwychwstaniu prowadzi\u0142a do masakr \u017byd\u00f3w w przesz\u0142o\u015bci, tak jak to by\u0142o w przypadku katolickiej Polski\u201d (cyt. za: Paul Gottfried, \u201ePolonofobia\u201d, \u201eArcana\u201d nr 13, 1997). \u017bydowski uczony Dagobert David Runer napisa\u0142, \u017ce \u201eNowy Testament – to po \u00abMein Kampf`\u00bb najbardziej wp\u0142ywowa ksi\u0105\u017cka antysemicka\u201d (zob. Stefan Schreiner op.cit.) Schreiner uwa\u017ca, \u017ce cho\u0107 to opinia wielce przesadna, to co\u015b w niej jest, je\u015bli wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 histori\u0119 oddzia\u0142ywania anty\u017cydowskich tekst\u00f3w Nowego Testamentu. G.Steiner nazywa List do Rzymian \u015bw. Paw\u0142a List do Rzymian<\/em> \u201enajwcze\u015bniejszym i chyba najbardziej natchnionym ze wszystkich dokument\u00f3w w d\u0142ugiej historii antysemityzmu\u201d (Steiner \u201eUporczywa metafora\u2026\u201d). \u017bydowski dzia\u0142acz chrze\u015bcija\u0144skiej demokracji z Niemiec Michel Friedmann publicznie o\u015bwiadczy\u0142 , \u017ce \u015bmier\u0107 Chrystusa na krzy\u017cu to wydarzenie, z kt\u00f3rym wi\u0105\u017ce si\u0119 \u201eantyjudaizm zorganizowanego Ko\u015bcio\u0142a\u201d. A poniewa\u017c antyjudaizm prowadzi do antysemityzmu a ten z kolei do \u201eHolocaustu\u201d, to wniosek (niewypowiedziany g\u0142o\u015bno przez Friedmanna) jest oczywisty: chrze\u015bcijanie powinni wykre\u015bli\u0107 \u015bmier\u0107 Chrystusa z Ewangelii, po pierwsze dlatego, \u017ce jest to wydarzenie zha\u0144bione zwi\u0105zkiem z \u201eHolocaustem\u201d, i po drugie dlatego, \u017ce je\u015bli nie zostanie zapomniane, to \u201eHolocaust\u201d, cho\u0107 \u201ejedyny w swoim rodzaju\u201d m\u00f3g\u0142by si\u0119 jednak powt\u00f3rzy\u0107. Tak naprawd\u0119 oskar\u017conym jest sam Jezus Chrystus. Bez Niego nie by\u0142oby wszak chrze\u015bcija\u0144stwa a tym samym nie dosz\u0142oby do \u201eHolocaustu\u201d.<\/p>\r\n

Nast\u0119puje odwr\u00f3cenie r\u00f3l: wed\u0142ug tradycyjnego teologicznego antyjudaizmu, judaizm utraci\u0142 teologiczn\u0105 racj\u0119 bytu poprzez wype\u0142nienie przez Jezusa Chrystusa mesja\u0144skich zapowiedzi zawartych w Starym Testamencie, natomiast religia \u201eHolocaustu\u201d pozbawia teologicznej racji bytu chrze\u015bcija\u0144stwo poprzez umieszczenie w samej jego strukturze z\u0142a antyjudaizmu odpowiedzialnego za mord na \u201eludzie Bo\u017cym\u201d, wywy\u017cszaj\u0105c Komor\u0119 Gazow\u0105 ponad Krzy\u017c, a \u201eofiarne ca\u0142opalenie 6 milion\u00f3w \u017byd\u00f3w\u201d ponad \u015bmier\u0107 Jezusa Chrystusa.<\/p>\r\n

Teologiczny antyjudaizm i antysemityzm chrze\u015bcija\u0144stwa nie tylko przygotowa\u0142y grunt pod \u201eHolocaust\u201d, ale sprawi\u0142y te\u017c, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki (i inne ko\u015bcio\u0142y chrze\u015bcija\u0144skie) milcz\u0105co go zaaprobowa\u0142y. Co wi\u0119cej, to zainfekowani antyjudaizmem i antysemityzmem chrze\u015bcijanie dokonali \u201eHolocaustu\u201d. Przytoczmy kilka opinii: \u201e\u017bydzi w Europie zostali prawie ca\u0142kowicie zlikwidowani przez chrze\u015bcijan, kt\u00f3rzy uwa\u017cali si\u0119 za chrze\u015bcijan\u201d (Leon Wieselter, \u201eInternational Herald Tribune\u201d, 7 IX 1989, cyt. za: \u201eZnak\u201d 1990 nr 4-5); \u201eSzczeg\u00f3lne wyzwanie rzucone chrze\u015bcijanom w kontek\u015bcie ich wsp\u00f3\u0142uczestnictwa w realizacji Shoah, czy to poprzez przygotowanie anty\u017cydowskiej teologii czy te\u017c przez wykonywanie w praktyce roboty nazist\u00f3w\u201d (rabin Norbert Solomon, op.cit.str.162); \u201eOt\u00f3\u017c \u017bydzi sk\u0142onni s\u0105 postrzega\u0107 Szoah jako punkt kulminacyjny ich poni\u017cania i prze\u015bladowania przez chrze\u015bcijan. Postrzegaj\u0105 chrze\u015bcijan zasadniczo jako prze\u015bladowc\u00f3w, a niewielk\u0105 tylko ich liczb\u0119 jako ofiary, jeszcze mniejsz\u0105 za\u015b – jako tych, kt\u00f3rzy okazali jakiekolwiek zainteresowanie ofiarom \u017cydowskim. Od czasu Holocaustu \u017bydzi przestali powa\u017cnie traktowa\u0107 moraln\u0105 wiarygodno\u015b\u0107 Ko\u015bcio\u0142a. (\u2026) Gdy nazi\u015bci potrzebowali oficer\u00f3w i \u017co\u0142nierzy dla swej brudnej roboty, synowie Ko\u015bcio\u0142a byli do wzi\u0119cia: nikt ich nie ekskomunikowa\u0142. Nawet Hitler, Himmler i Eichmann, wszyscy ochrzczeni chrze\u015bcijanie, nie zostali formalnie odrzuceni lub pot\u0119pieni przez swe ko\u015bcio\u0142y. G\u0142os Szoah by\u0142 g\u0142osem Hitlera, lecz d\u0142onie by\u0142y d\u0142o\u0144mi zwyk\u0142ych chrze\u015bcijan\u201d (rabin Norman Solomon, op.cit. str. 150-151); \u201ew samym sercu chrze\u015bcija\u0144stwa ochrzczeni katolicy, protestanci oraz prawos\u0142awni prze\u015bladowali i systematycznie mordowali \u017byd\u00f3w, a nigdy nie spotka\u0142a ich za to nagana, nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o ekskomunice\u201d (Frank Littell, cyt. za: \u201ePrzebud\u017acie si\u0119!\u201d, 8 IX 1995, numer specjalny \u201eHolocaust. Kto bi\u0142 na alarm. 50-ta rocznica wyzwolenia oboz\u00f3w\u201d); \u201eMo\u017cna te\u017c spyta\u0107, jak czyni to wielu \u017byd\u00f3w, dlaczego funkcjonariuszom oboz\u00f3w zag\u0142ady Ko\u015bcio\u0142y, do kt\u00f3rych nominalnie nale\u017celi, nie zagrozi\u0142y nigdy ekskomunik\u0105\u201d (S.Krajewski , \u017bydzi, judaizm, Polska<\/em>, str. 245); \u201e\u2026jak olbrzymie wyzwanie dla chrze\u015bcija\u0144skiego sumienia stanowi zag\u0142ada \u017byd\u00f3w, Shoah. Oto bowiem w ci\u0105gu kilku lat, w \u015brodku chrze\u015bcija\u0144skiej pono\u0107 Europy wymordowano 6 milion\u00f3w \u017byd\u00f3w. Zgin\u0119li oni \u00bbw opuszczeniu i po\u015br\u00f3d oboj\u0119tno\u015bci \u015bwiata\u00ab – jak m\u00f3wi pierwsza deklaracja genewska. Zgin\u0119li przy milczeniu Ko\u015bcio\u0142\u00f3w, milczeniu chrze\u015bcijan – poza wyj\u0105tkami. Zgin\u0119li jako ofiary ideologii hitlerowskiej, kt\u00f3ra wprawdzie by\u0142a tak\u017ce antychrze\u015bcija\u0144ska, ale kt\u00f3rej antysemityzm by\u0142 przecie\u017c szczytowym punktem antysemityzmu trwaj\u0105cego dwa tysi\u0105ce lat\u201d. (Jerzy Turowicz, \u201eUfam, \u017ce po raz ostatni\u2026\u201d, \u201eTygodnik Powszechny\u201d, 1993 nr 20).<\/p>\r\n

\u201eSze\u015b\u0107 milion\u00f3w ludzi zosta\u0142o wymordowanych przez spadkobierc\u00f3w chrze\u015bcija\u0144stwa z tej tylko przyczyny, \u017ce byli \u017bydami\u201d (Heinz Kremers, cyt.za: Grynberg, op.cit.<\/em> str. 70); \u201eTak\u017ce Szoah by\u0142 dzie\u0142em chrze\u015bcijan (czytaj: ludzi ochrzczonych) – \u017bydom trudno o tym zapomnie\u0107\u201d (Janusz Poniewierski, op.cit.);<\/em> \u201eZastanawiam si\u0119, czy chrze\u015bcijanie w O\u015bwi\u0119cimiu byli mordercami czy te\u017c ofiarami\u201d (Michel Friedmann, \u201eRzeczpospolita\u201d, 1995 nr 21); \u201e95% wachman\u00f3w w obozach koncentracyjnych by\u0142o chrze\u015bcijanami. Z tego 52% to katolicy\u201d (Zygmunt Sobolewski cyt. za: \u201eNie\u201d, 1995 nr 29); \u201eludob\u00f3jstwo nazifaszystowskie zosta\u0142o dokonane w samym sercu chrze\u015bcija\u0144stwa, z kt\u00f3rego emanuje g\u0142\u0119boki i atawistyczny antysemityzm. Nie zapominajmy, \u017ce wszyscy oprawcy byli ochrzczeni\u201d (Elie Wiesel w wywiadzie dla \u201eCorriere della Serra\u201d,<\/strong> przedruk w: \u201eForum\u201d 25 III 1998); \u201e\u017byd\u00f3w wymordowali chrze\u015bcijanie, co prawda \u017ali chrze\u015bcijanie, bo w\u0142a\u015bciwie przestawali nimi by\u0107\u201d (Jerzy Turowicz, cyt. za: \u201eRzeczpospolita\u201d, 24-25 VI 1995); \u201eGdy w chrze\u015bcija\u0144skiej Europie, po p\u00f3\u0142toratysi\u0105cletniej ewangelizacji, z udzia\u0142em chrze\u015bcijan dokonuje si\u0119 ludob\u00f3jstwo\u2026\u201d (K. Gebert \u201eZa ma\u0142o, za p\u00f3\u017ano?\u201d, \u201eMidrasz.Pismo \u017cydowskie\u201d 1998 nr 4); \u201eO ile ja m\u00f3g\u0142bym pr\u00f3bowa\u0107 zrozumie\u0107 – ale to nigdy mi si\u0119 nie uda – dlaczego m\u00f3j nar\u00f3d sta\u0142 si\u0119 ofiar\u0105, to inni ludzie musz\u0105 spr\u00f3bowa\u0107 zrozumie\u0107, dlaczego mordercy byli chrze\u015bcijanami – z pewno\u015bci\u0105 z\u0142ymi chrze\u015bcijanami, ale chrze\u015bcijanami\u201d (Elie Wiesel \u201eDie Massenvernichtung als literarische Inspiration\u201d [w:] Gott nach Auschwitz<\/em>, str.45).<\/p>\r\n

Wed\u0142ug Arthura Roy`a Eckhardta od s\u0142\u00f3w Jezusa w Ewangelii \u015bw. Jana ( 8:44-47) zaczyna si\u0119 \u201edroga do Auschwitz\u201d . Chrze\u015bcijanie przygotowali grunt pod \u201eHolocaust\u201d, zdradzili \u017byd\u00f3w, czyli nar\u00f3d Boga: \u201ePrzez stulecia chrze\u015bcija\u0144stwa \u017bydzi stali przed s\u0105dem a chrze\u015bcijanie wyst\u0119powali w roli samozwa\u0144czych s\u0119dzi\u00f3w. Po Szoa Niebo wpad\u0142o w gniew, i role si\u0119 odwr\u00f3ci\u0142y. Teraz to – \u017cywi i martwi – \u017bydzi byli s\u0119dziami a chrze\u015bcijanie siedzieli na \u0142awie oskar\u017conych. I je\u015bli oka\u017ce si\u0119, \u017ce \u017bydzi zawsze, je\u015bli rozpatrywa\u0107 rzecz obiektywnie, nie byli winni jakiejkolwiek zbrodni, to chrze\u015bcijanie, obiektywnie rzecz bior\u0105c, byli winni, gdy\u017c pomagali w okropie\u0144stwach lat 1933-1945\u201d (Arthur Roy Eckardt, \u201eIs There a Way Out of the Christian Crime? The Philosophic Question of the Holocaust\u201d, \u201eHolocaust and Genocide Studies\u201d, 1986 nr 1)<\/p>\r\n

Austriacki historyk kultury, by\u0142y wi\u0119zie\u0144 Buchenwaldu Friedrich Heer napisa\u0142: \u201eAdolf Hitler w decyduj\u0105cych latach walki o w\u0142adz\u0119 w Niemczech uwa\u017ca\u0142 siebie samego nadal za wierz\u0105cego katolika. O znaczeniu, jakie mia\u0142o dla niego osobiste prze\u017cywanie Ko\u015bcio\u0142a rzymskokatolickiego, \u015bwiadcz\u0105 jego rozmowy przy stole w Kwaterze G\u0142\u00f3wnej F\u00fchrera. Ochrzczeni w Ko\u015bciele katolickim byli r\u00f3wnie\u017c czo\u0142owi przedstawiciele jego re\u017cimu, jak Himmler, Heydrich, Kaltenbrunner\u2026Rudolf H\u00f6ss, komendant obozu w Auschwitz, pochodzi\u0142 z bardzo pobo\u017cnej rodziny katolickiej\u201d (Auschwitz als Herausforderung f\u00fcr Juden und Christen<\/em>, Heidelberg 1980, str.457, cyt za: Horoszewicz \u201eSymbolika Auschwitz\u2026\u201d, str.91). Na pytanie zawarte w dokumencie \u201ePami\u0119tamy: refleksje nad Szoa\u201d, \u201eczy anty\u017cydowskie uczucia w\u015br\u00f3d chrze\u015bcijan nie uczyni\u0142y ich mniej wsp\u00f3\u0142czuj\u0105cymi lub bardziej oboj\u0119tnymi na prze\u015bladowania \u017byd\u00f3w, Henryk Grynberg odpowiada bez wahania: \u201eCzyni\u0142y ich wr\u0119cz ch\u0119tnymi do wsp\u00f3\u0142udzia\u0142u w mordzie (przyk\u0142adem S\u0142owacja ksi\u0119dza Tiso, katolicka Chorwacja i Litwa)\u201d (\u201eWa\u017cny dokument, ale nie do\u015b\u0107 \u015bmia\u0142y\u201d, \u201eMidrasz. Pismo \u017cydowskie\u201d, 1998 nr 4). \u201eDuchowni – od papie\u017ca Piusa XII w d\u00f3\u0142 – w najlepszym razie odwracali wzrok, byli gapiami a niekiedy pomagali nazistom w przeprowadzeniu Ostatecznego Rozwi\u0105zania\u201d (rabin Marvin Hier, \u201eHeroes Aren\u2019t the Story, Villainy Is\u201d (\u201eLos Angeles Times\u201d, 19 stycznia , 1995).<\/p>\r\n

Przypomnijmy, \u017ce w 1963 roku w Berlinie Zachodnim odby\u0142a si\u0119 premiera sztuki Rolfa Hochhutha Namiestnik <\/em>(Stellvertreter<\/em>), kt\u00f3rej negatywnym bohaterem jest papie\u017c Pius XII, oskar\u017cony przez autora o to, \u017ce milcza\u0142 w czasie \u201eHolocaustu\u201d. Rol\u0119 papie\u017ca w sztuce Hochhutha mo\u017cna por\u00f3wna\u0107 do roli Pi\u0142ata: papie\u017c milczy, umywa r\u0119ce w obliczu \u201eukrzy\u017cowania\u201d \u017byd\u00f3w, za\u015b na informacje o \u201eHolocau\u015bcie\u201d reaguje pytaniem: \u201eCo jest prawda?\u201d. Martin Esslin w ha\u015ble \u201eRolf Hochhuth” zamieszczonym w s\u0142owniku biograficznym Makers of Modern Culture<\/em> ( ed. Justin Wintle, London-New York 1981, str. 232n) informuje: \u201eTa sztuka przynios\u0142a mu [Hochhuthowi] \u015bwiatow\u0105 s\u0142aw\u0105 i wywo\u0142a\u0142a jedn\u0105 z najgwa\u0142towniejszych i najburzliwszych kontrowersji, jakie kiedykolwiek wywo\u0142ane by\u0142y przez sztuk\u0119 teatraln\u0105. Debata wstrz\u0105sn\u0119\u0142a Ko\u015bcio\u0142em katolickim a\u017c do fundament\u00f3w. Sztuka \u00bbNamiestnik\u00ab wystawiona po raz pierwszy w Berlinie przez Piscatora w 1963 roku, podnios\u0142a kwesti\u0119, dlaczego papie\u017c Pius XII milcza\u0142 o hitlerowskim ludob\u00f3jstwie \u017byd\u00f3w, cho\u0107 o nim wiedzia\u0142. Jego s\u0142owo pot\u0119piaj\u0105ce holocaust mog\u0142o powstrzyma\u0107 Hitlera (\u2026) \u00bbNamiestnik\u00ab by\u0142 wystawiany na ca\u0142ym \u015bwiecie i wsz\u0119dzie powodowa\u0142 gwa\u0142towne demonstracje i ostre kontrowersje. By\u0142 pierwszym \u015bwiatowym sukcesem niemieckiego dramaturga z powojennego pokolenia\u201d. W roku 1964 renomowane wydawnictwo francuskie Editions du Seuil wyda\u0142o dwie ksi\u0105\u017cki, kt\u00f3re to, co Hochhuth wyrazi\u0142 w swojej sztuce, podnios\u0142y do rangi naukowej: Saul Friedl\u00c3\u00a4nder Pie XII et le IIIe Reich<\/em> oraz Jacques Nobecourt. Le Vicaire et l\u2019Histoire. <\/em>[1]<\/p>\r\n

W trzydzie\u015bci lat p\u00f3\u017aniej temat winy Ko\u015bcio\u0142a podj\u0119\u0142a \u017cydowska artystka Doris Pollatschek, autorka ceramicznej p\u0142askorze\u017aby \u201eTriptychon f\u00fcr Auschwitz\u201d, kt\u00f3r\u0105 w 1992 roku naby\u0142a parafia ewangelicka przy ko\u015bciele St.-Annen-Kirche w berli\u0144skiej dzielnicy Dahlem. Tryptyk umieszczony na prawej \u015bcianie prezbiterium przedstawia ubiczowanie, ukrzy\u017cowanie i z\u0142o\u017cenie do grobu. Biczowany m\u0119\u017cczyzna na prawym skrzydle tryptyku to \u017byd trzymaj\u0105cy zw\u00f3j Tory, w cz\u0119\u015bci \u015brodkowej widzimy ukrzy\u017cowanego m\u0119\u017cczyzn\u0119 z \u017cydowsk\u0105 gwiazd\u0105 na piersi, i wreszcie na lewym skrzydle m\u0119\u017cczy\u017ani w pasiakach wsuwaj\u0105 nagie zw\u0142oki do rozpalonego pieca krematoryjnego, czyli sk\u0142adaj\u0105 zmar\u0142ego do grobu, kt\u00f3rego nie opu\u015bci po trzech dniach. Na tryptyku Pollatschek M\u0119ka Pa\u0144ska zostaje przedstawiona jako M\u0119ka \u017bydowska. Pod krzy\u017cem, na kt\u00f3rym wisi m\u0119\u017cczyzna z gwiazd\u0105 Dawida artystka umie\u015bci\u0142a trzech stoj\u0105cych katolickich duchownych – pra\u0142ata, biskupa, mnicha, kt\u00f3rzy nieporuszeni ukrzy\u017cowaniem \u017byda spokojnie pij\u0105 herbat\u0119. Symbolizuj\u0105 oni Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki, oboj\u0119tny i milcz\u0105cy w obliczu \u201eHolocaustu\u201d, \u015bci\u0105gaj\u0105cy na siebie wsp\u00f3\u0142win\u0119 za \u201ezbrodni\u0119 tysi\u0105clecia\u201d.<\/p>\r\n

Symbolicznie ow\u0105 wsp\u00f3\u0142win\u0119 wyrazi\u0142a grupa \u017byd\u00f3w protestuj\u0105cych przeciw kardyna\u0142owi Glempowi w czasie jego wizyty w Nowym Jorku w 1991 roku w\u015br\u00f3d niesionych przez uczestnik\u00f3w protestu transparent\u00f3w wida\u0107 poga\u0144sk\u0105 swastyk\u0119 wpisan\u0105 w krzy\u017c (zob. zdj\u0119cie w \u201eGazecie Polskiej\u201d z 20 VI 1996). Demonstranci pod wodz\u0105 rabina Weissa i Alana Dershowitza obrzucali prymasa wyzwiskami w rodzaju \u201ety nazistowski b\u0119karcie katolicki\u201d (zob. Paul Gottfried, \u201ePolonofobia\u201d). Za\u015b w znanym filmie Mariana Marzy\u0144skiego Sztetl<\/em> krzy\u017ce, wizerunki Chrystusa i ceremonie religijne stanowi\u0105 t\u0142o opowie\u015bci o \u017bydach zamordowanych w czasie wojny. Je\u015bli, jak twierdzi Komisja Episkopatu Polski do Dialogu z Judaizmem, dla wielu \u017byd\u00f3w krzy\u017c jest \u201e\u017ar\u00f3d\u0142em i korzeniem chrze\u015bcija\u0144skiego antysemityzmu\u201d, to krzy\u017c jest dla nich bli\u017aniaczym symbolem swastyki. Chrze\u015bcijanin akceptuj\u0105cy w imi\u0119 \u201eekumenizmu\u201d religi\u0119 \u201eHolocaustu\u201d godzi si\u0119 tym samym, aby swastyka na zawsze zespoli\u0142a si\u0119 z krzy\u017cem w \u201esynkretyczny\u201d symbol Z\u0142a.<\/p>\r\n

W ramach religii \u201eHolocaustu\u201d historia chrze\u015bcija\u0144stwa to \u201edwa tysi\u0105ce lat chrze\u015bcija\u0144skiej przemocy, chrze\u015bcija\u0144skiej pogardy, chrze\u015bcija\u0144skich wojen przeciw \u017bydom\u201d (zob. Rafael Seligman, Jews and Christians: who is your neighbour after the Holocaust?<\/em>, str.90). Kulminacyjnym punktem tej dwutysi\u0105cletniej historii prze\u015bladowa\u0144 jest \u201eHolocaust\u201d, \u00f3w \u201ehorror ostateczny\u201d (S.Krajewski), przygotowany przez Ewangelist\u00f3w, Ojc\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a, teologiczny antyjudaizm i chrze\u015bcija\u0144ski \u201eantysemityzm\u201d, \u00f3w \u201esakralny mord\u201d dokonany na narodzie wybranym przez chrze\u015bcijan w samym \u201esercu chrze\u015bcija\u0144skiej Europy\u201d. Od Ewangelii do O\u015bwi\u0119cimia i Treblinki, od Chrystusa Ukrzy\u017cowanego do Hitlera, kt\u00f3ry wszak zawar\u0142 konkordat z Watykanem i do ko\u0144ca \u017cycia p\u0142aci\u0142 podatek ko\u015bcielny – tak wygl\u0105da \u201enie\u015bwi\u0119ta historiozofia\u201d w uj\u0119ciu religii \u201eHolocaustu\u201d . Chrze\u015bcija\u0144ski grzech pierworodny zast\u0105piony zostaje przez nowy upadek, przez straszliwy, najstraszliwszy ze wszystkich grzech \u201eHolocaustu\u201d (\u201eHolocaust oznacza drugi upadek. Mo\u017cemy go zinterpretowa\u0107 jako dobrowolne odej\u015bcie z Edenu i programow\u0105 pr\u00f3b\u0119 spalenia go za sob\u0105\u201d – George Steiner Zamek Sinobrodego<\/em>, str.55). Nast\u0105pi\u0142o odwr\u00f3cenie r\u00f3l: \u201e\u017cydowscy Bogob\u00f3jcy\u201d zast\u0105pieni zostali przez \u201echrze\u015bcija\u0144skich \u017bydob\u00f3jc\u00f3w\u201d (przy czym \u201e\u017bydob\u00f3jstwo\u201d jest w pewnym sensie \u201e\u201dBogob\u00f3jstwem\u201d), to nie \u017bydzi ukrzy\u017cowali Chrystusa, ale chrze\u015bcijanie \u201eukrzy\u017cowali \u017byd\u00f3w\u201d, kt\u00f3rych ofiara dor\u00f3wnuje, za\u0107miewa i przewy\u017csza ofiar\u0119 Chrystusa. \u201eWiaro\u0142omni chrze\u015bcijanie\u201d biernie przypatrywali si\u0119, gdy na ich oczach dokonywa\u0142a si\u0119 \u201enajstraszniejsza zbrodnia w dziejach \u015bwiata\u201d, milczeli \u201eza\u015blepieni\u201d w obliczu \u201eeschatologicznej zbrodni\u201d pope\u0142nianej na \u201enarodzie \u015bwi\u0119tym\u201d b\u0119d\u0105cym \u201e\u015bwiadkiem Boga\u201d, albo krzyczeli \u201ena krzy\u017c z Nimi`\u201d i krzy\u017cowali \u201eNowego Odkupiciela\u201d wo\u0142aj\u0105c \u201eKrew \u017byd\u00f3w na nas i na dzieci nasze\u201d. Oskar\u017cali kiedy\u015b \u017byd\u00f3w o Bogob\u00f3jstwo a tymczasem, jak napisa\u0142 Andr\u00c3\u00a9 Frossard, to \u201eHolocaust\u201d by\u0142 prawdziwym bogob\u00f3jstwem (zob. Frossard S\u0142uchaj Izraelu<\/em>, prze\u0142.Jan Grosfeld, Warszawa 1995 str.15). Dokonali zamachu na \u017cycie wybranych dzieci Boga a tym samym na Boga samego. Dlatego Alice i Roy Eckardtowie pisz\u0105, \u017ce decyzja Hitlera o mordowaniu \u017byd\u00f3w by\u0142a \u201edecyzj\u0105 eschatologiczn\u0105\u201d (zob. H. <\/strong>Grynberg, op. cit.<\/em> str. 69).<\/p>\r\n

W duchu \u201eeschatologicznym\u201d interpretuje \u201eHolocaust\u201d tak\u017ce Stanis\u0142aw Lem w Prowokacji<\/em> (Krak\u00f3w 1984), gdzie omawia nienapisan\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 fikcyjnego historyka niemieckiego Horsta Aspernikusa Ludob\u00f3jstwo<\/em>. Aspernikus (Lem) utrzymuje, \u017ce \u201ejakby nie mog\u0105c zabi\u0107 Boga, Niemcy zabili jego \u00bbwybrany nar\u00f3d\u00ab, a\u017ceby zaj\u0105\u0107 jego miejsce i po krwawej detronizacji in effigie zosta\u0107 samozwa\u0144czymi wybra\u0144cami dziej\u00f3w. \u015awi\u0119te znaki nie uleg\u0142y anihilacji, lecz inwersji\u2026). Mord by\u0142 aktem Przeciwodkupienia: Niemcy wyzwolili si\u0119 nim z Bo\u017cego Przymierza\u201d (str. 35). Genocyd pope\u0142niony na \u017bydach by\u0142 zast\u0119pczym teocydem. Interpretacj\u0119 Lema (Aspernicusa) podj\u0105\u0142, zapewne nie\u015bwiadomie, Abraham Foxman, szef Ligi Przeciw Znies\u0142awianiu, \u201eHolocaust jest szczeg\u00f3lnym (singular<\/em>) wydarzeniem. Nie jest on po prostu jednym z przyk\u0142ad\u00f3w ludob\u00f3jstwa, lecz prawie udanym zamachem na \u017cycie wybranych dzieci Boga a tym samym na Boga samego. Jest to wydarzenie b\u0119d\u0105ce antytez\u0105 Stworzenia tak jak przekazuje je Biblia. (\u2026) Musi ono by\u0107 pami\u0119tane z pokolenia na pokolenie\u201d (biuletyn ADL \u201eOn the Frontline\u201d, stycze\u0144 1994, str. 2)<\/p>\r\n

Krytyczny wobec religii \u201eHolocaustu\u201d niemiecki autor Eduard Peter Koch pisze, \u017ce wraz z oddalaniem si\u0119 od wojny coraz gwa\u0142towniej intensyfikuje si\u0119 powszechne, codzienne, wszechobecne wspominanie \u201eHolocaustu\u201d. Stopniowo rozpami\u0119tywanie przed \u201eresztkami ko\u015bci i popio\u0142em z masowego grobu w Polsce\u201d krzepnie w nabo\u017ce\u0144stwo ku czci samych siebie; umarli \u017bydzi w ostatniej \u015bwi\u0119tej przemianie \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 w kolektywnego Chrystusa \u017bydostwa i ca\u0142ego \u015bwiata. Na naszych oczach, pisze Koch, dokonuje si\u0119 realna teomorfizacja ca\u0142ego narodu i quasi-prawnopa\u0144stwowe uznanie religijnych prawd wiary jako profa\u0144sko-politycznej rzeczywisto\u015bci: Cia\u0142o Chrystusa staje si\u0119 \u201ecia\u0142em Izraela w dymie przez powietrze\u201d (Nelly Sachs), transcendentalnym \u201edymnym cia\u0142em Izraela\u201d (Szolem- Ben-Chorin), krzy\u017c Golgoty staje si\u0119 kominem o\u015bwi\u0119cimskiego krematorium. \u201eWalka Tytan\u00f3w: Komora Gazowa zwyci\u0119\u017cy\u0142a Krzy\u017c. Odebrano nam chrze\u015bcija\u0144skie Zbawienie, i ci dotychczas niezbawieni s\u0105 zbawieni, sami staj\u0105c si\u0119 Mesjaszem\u201d (zob. Koch, \u201eKritik am Lehrplan der Gedenkst\u00c3\u00a4tten”, \u201eStaatsbriefe\u201d 1993 nr 5). Kiedy w 1979 roku papie\u017c Jan Pawe\u0142 II nazwa\u0142 O\u015bwi\u0119cim \u201eGolgot\u0105 naszych czas\u00f3w\u201d nie zdawa\u0142 sobie chyba do ko\u0144ca sprawy, w jakie teologiczno-polityczne trz\u0119sawisko wci\u0105gaj\u0105 Ko\u015bci\u00f3\u0142 tego rodzaju metafory.<\/p>\r\n

Wed\u0142ug Jutty Winckler \u201eHolocaust\u201d umo\u017cliwia stylizacj\u0119 kompleksu \u201eO\u015bwi\u0119cim\u201d w rodzaj \u015bwiecko – religijnej Golgoty. Dla chrze\u015bcijanina poza zbawcz\u0105 ofiar\u0105 Chrystusa, poza \u201emetafizycznym Wielkim Pi\u0105tkiem\u201d (Hegel) nie mo\u017ce istnie\u0107 \u017cadne wydarzenie, kt\u00f3re dor\u00f3wnywa\u0142oby tamtemu w teologicznej godno\u015bci. Ba\u0142wochwalstwo wok\u00f3\u0142 \u201eo\u015bwi\u0119cimskiej Golgoty\u201d powinno by\u0107 dla chrze\u015bcijanina ma\u0142o apetyczn\u0105 herezj\u0105. Jutta Winckler pisze, \u017ce mass – medialne wyw\u0142aszczenie maj\u0105cego ponad dwa tysi\u0105ce lat chrze\u015bcija\u0144skiego Wielkiego Pi\u0105tku na rzecz religii \u201eHolocaustu\u201d i \u201erozrachunku z przesz\u0142o\u015bci\u0105\u201d jest skandalem wr\u0119cz niewyobra\u017calnym. Jak to si\u0119 dzieje, pyta, \u017ce zawodzi tu system ostrzegawczy ko\u015bcio\u0142\u00f3w chrze\u015bcija\u0144skich? Czy\u017cby odpowiedzialnym duchownym sta\u0142o si\u0119 oboj\u0119tne, jakie teologiczne tre\u015bci uobecniaj\u0105 si\u0119 w najwi\u0119ksze \u015bwi\u0119ta chrze\u015bcija\u0144stwa? (zob. Winckler, \u201eKarfreitag und die Wonnen der Vergangenheitsbew\u00c3\u00a4ltigung”, \u201eJunge Freiheit\u201d 1993 nr 5).<\/p>\r\n

Maria Schmidt w artykule \u201eDer heilige Krieg um Auschwitz\u201d (\u201eStaatsbriefe\u201d 1999 nr 1) pisze, \u017ce od czasu zwyci\u0119stwa nad Niemcami Auschwitz zosta\u0142 wyniesiony ku miejscu, gdzie ziemskie spl\u0105tanie dobra i z\u0142a rozdziela si\u0119 na ostro odgraniczone od siebie przeciwie\u0144stwa, tak jak gdyby w\u0142a\u015bnie tutaj, w Auschwitz, styka\u0142y si\u0119 niebo i piek\u0142o, jak gdyby akurat to miejsce na naszej planecie by\u0142o mieszkaniem Boga i Szatana. Teren opuszczonego obozu podniesiony zostaje do rangi o\u0142tarza, na kt\u00f3rym dokona\u0142a si\u0119 ca\u0142opalna ofiara. Ci, kt\u00f3rzy ponie\u015bli \u015bmier\u0107 w Auschwitz s\u0105, jako w ca\u0142o\u015bci spaleni w ofierze, wyniesieni w stref\u0119, do kt\u00f3rej nie ma dost\u0119pu jakiekolwiek z\u0142o \u015bwiata i sk\u0105d wszyscy potomkowie z\u0142o\u017conych w ofierze jako wsp\u00f3\u0142ofiary oczyszczeni s\u0105 w wszelkiego grzechu. Auschwitz zosta\u0142 wyniesiony do rangi \u201eGolgoty XX. wieku\u201d, tzn. Ukrzy\u017cowany na historycznym wzg\u00f3rzu Golgoty, kt\u00f3ry kiedy\u015b obieca\u0142 swoim zwolennikom pok\u00f3j w obliczu ich w\u0142asnego z\u0142a, jest teraz zluzowywany przez tych, kt\u00f3rzy zostali z\u0142o\u017ceni w ofierze w Auschwitz. Ci, kt\u00f3rzy przywiedli ofiary ku \u015bmierci, odarci zostali z wszelkiego dobra i razem ze swymi potomkami jako wieczni sprawcy postawieni w miejsce Szatana. Podczas gdy Ukrzy\u017cowany na Golgocie, kiedy umiera\u0142 modli\u0142 si\u0119 za tych, kt\u00f3rzy go m\u0119czyli i przyrzek\u0142 im przebaczenie, je\u015bli oka\u017c\u0105 skruch\u0119, to dla sprawc\u00f3w z Auschwitz i ich potomk\u00f3w nie ma przebaczenia na wiek wiek\u00f3w. Ci z\u0142o\u017ceni w ofierze oraz ich potomkowie jako wsp\u00f3\u0142ofiary \u017c\u0105daj\u0105 z boskiej wysoko\u015bci czystych \u017c\u0105daj\u0105 pos\u0142ug przynale\u017cnych ofiarom zar\u00f3wno od niemieckich sprawc\u00f3w, jak i wszystkich innych po ziemsku skalanych. \u017bydzi traktuj\u0105cy siebie jako ofiary same w sobie przygotowywali zluzowanie niewygodnego dla nich Mejasza ze wzg\u00f3rza Golgoty, zanim jeszcze powsta\u0142 ob\u00f3z w Auschwitz. W roku 1938 Marc Chagall wykona\u0142 olejny obraz \u201eBia\u0142e ukrzy\u017cowanie\u201d: z l\u0119d\u017awiami pokrytymi \u017cydowskim szalem modlitewnym, z g\u0142ow\u0105 okryt\u0105 wed\u0142ug \u017cydowskiego zwyczaju, pod hebrajskim tytu\u0142em kr\u00f3la \u017cydowskiego wisi na krzy\u017cu \u017cydowski Syn Bo\u017cy; t\u0142o obrazu tworz\u0105 sceny cierpie\u0144 i prze\u015bladowa\u0144 \u017byd\u00f3w. Potem dokona\u0142o si\u0119 zr\u00f3wnanie Golgoty i Auschwitz, wyparcie ukrzy\u017cowanego Syna Bo\u017cego przez \u017byd\u00f3w z\u0142o\u017conych w ca\u0142opalnej ofierze.<\/p>\r\n

Religia \u201eHolocaustu\u201d wype\u0142nia si\u0119 dzi\u015b zmierzaj\u0105c do teologicznego tryumfu nad chrze\u015bcija\u0144stwem zgodnie ze s\u0142owami Fryderyka Nietzschego: \u201eBy m\u00f3c wznie\u015b\u0107 jak\u0105\u015b \u015bwi\u0105tyni\u0119, cz\u0142owiek musi zburzy\u0107 jak\u0105\u015b \u015bwi\u0105tyni\u0119 : takie jest prawo – poka\u017ccie mi przypadek, w kt\u00f3rym by si\u0119 ono nie spe\u0142ni\u0142o! ( Z genealogii moralno\u015bci. Pismo polemiczne<\/em>, prze\u0142. Grzegorz Sowinski, Krak\u00f3w 1997, str.101). Religia \u201eHolocaustu\u201d spycha chrze\u015bcijan w stan \u201eteologicznego poni\u017cenia\u201d i nadaje im status \u201emetafizycznych wrog\u00f3w\u201d. Do tego, aby holocaustia\u0144ski ko\u015bci\u00f3\u0142 sta\u0142 si\u0119 ostatecznie \u201eecclesia triumphans\u201d brakuje tylko , \u017ceby sami chrze\u015bcijanie oficjalnie uznali sw\u0105 win\u0119, zakrzykn\u0119li \u201emea culpa\u201d, wyrazili skruch\u0119, poprosili o wybaczenie i starali si\u0119 zado\u015b\u0107uczyni\u0107 z\u0142u, jakie przez dwa tysi\u0105clecia wyrz\u0105dzili \u017bydom. Jak \u015bwiadcz\u0105 o tym wynurzenia Wac\u0142awa Hryniewicza OMI i ks. dr hab. Micha\u0142a Czajkowskiego oraz wielu innych teolog\u00f3w na ca\u0142ym \u015bwiecie, to w\u0142a\u015bnie si\u0119 dzieje. Zar\u00f3wno ko\u015bcio\u0142y protestanckie, jak i Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki pod presj\u0105 religii \u201eHolocaustu\u201d zaczynaj\u0105 wyznawa\u0107 swoje winy, pot\u0119pia\u0107 \u201ezbrodniczy antyjudaizm\u201d (ks.Waldemar Chrostowski) i \u201echrze\u015bcija\u0144ski antysemityzm\u201d, uznawa\u0107 swoje \u201euwik\u0142anie w Holocaust\u201d. Oczywi\u015bcie protestanci w Niemczech przoduj\u0105 w samoobwinianiu si\u0119. W styczniu 1980 roku synod krajowego Ko\u015bcio\u0142a ewangelickiego w Nadrenii , zajmuj\u0105cy si\u0119 problemem odnowienia stosunk\u00f3w chrze\u015bcijan i \u017byd\u00f3w, podj\u0105\u0142 uchwa\u0142\u0119, w kt\u00f3rej za historyczn\u0105 konieczno\u015b\u0107 uzna\u0142 przyj\u0119cie chrze\u015bcija\u0144skiej wsp\u00f3\u0142odpowiedzialno\u015bci i winy za Holocaust, za wygnanie, prze\u015bladowanie i mordowanie \u017byd\u00f3w w Trzeciej Rzeszy. Dodajmy, \u017ce cz\u0142onkiem synodu by\u0142 Johannes Rau, \u00f3wczesny premier Nadrenii P\u00f3\u0142nocnej-Westfalii, p\u00f3\u017aniejszy prezydent RFN, kt\u00f3ry w swoich publicznych wyst\u0105pieniach do tej uchwa\u0142y nawi\u0105zywa\u0142.<\/p>\r\n

Polski Ko\u015bci\u00f3\u0142 Ewangelicko-Reformowany og\u0142osi\u0142 przes\u0142anie w zwi\u0105zku rocznic\u0105 zako\u0144czenia II wojny \u015bwiatowej, w kt\u00f3rym czytamy: \u201eStereotyp \u00bb\u017byda-bogob\u00f3jcy\u00ab do dzi\u015b pokutuje w \u015bwiadomo\u015bci wielu chrze\u015bcijan, chocia\u017c od czasu Holocaustu, jaki dokona\u0142 si\u0119 w chrze\u015bcija\u0144skiej Europie, oficjalne nauczanie Ko\u015bcio\u0142\u00f3w i ich stosunek do \u017byd\u00f3w uleg\u0142y radykalnej zmianie. Niemniej jednak antysemityzm przetrwa\u0142, pomimo, \u017ce Zag\u0142ada unaoczni\u0142a, czym mo\u017ce si\u0119 on sta\u0107 w swej radykalnej, rasistowskiej postaci i \u017ce ka\u017cda jego posta\u0107 jest w swej istocie zbrodnicza. Chrze\u015bcijanie musz\u0105 wyzna\u0107 i ten grzech, kt\u00f3ry ich kala, wyrazi\u0107 \u017cal za wszystkie zbrodnie antysemityzmu oraz nieustannie prosi\u0107 siostry i braci z Narodu Wybranego – Izraela o przebaczenie\u201d (\u201eGazeta Wyborcza\u201d, 27-28 V 1998). W Ko\u015bciele katolickim najpierw do g\u0142osu doszli teologowie i poszczeg\u00f3lni ksi\u0119\u017ca, z czasem w\u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 episkopaty poszczeg\u00f3lnych kraj\u00f3w. W awangardzie kroczy, rzecz jasna, episkopat Niemiec, kt\u00f3ry przy ka\u017cdej nadarzaj\u0105cej si\u0119 okazji bierze na siebie wsp\u00f3\u0142odpowiedzialno\u015b\u0107 za \u201ezbrodnie hitlerowskie\u201d, za \u201eHolocaust\u201d itd. W 1990 roku \u201eSiostry i Braci \u017byd\u00f3w\u201d o przebaczenie poprosili biskupi polscy.<\/p>\r\n

Wszystkie te \u201eakty skruchy\u201d nawi\u0105zuj\u0105 w pewnym sensie do (cytowanej tzw. modlitwy pokutnej Jana XXIII rzekomo napisanej przez niego przed \u015bmierci\u0105. Mimo i\u017c mamy do czynienia najprawdopodobniej z literacko-teologiczn\u0105 mistyfikacj\u0105 [2], to modlitwa ta jest do\u015b\u0107 cz\u0119sto cytowana, gdy\u017c dobrze wkomponowuje si\u0119 w religi\u0119 \u201eHolocaustu\u201d i zapowiada zmiany w teologii katolickiej i reorientacj\u0119 nastawienia Ko\u015bcio\u0142a do \u017byd\u00f3w zapocz\u0105tkowane na Soborze Watyka\u0144skim II. Powo\u0142uj\u0105 si\u0119 na ni\u0105 m.in. Henryk Grynberg (op.cit<\/em>.str.69) oraz Simon Wiesenthal w ksi\u0105\u017cce Jeder Tag ein Gedenktag. <\/em>Chronik j\u00fcdischen Leidens<\/em> (Gerlingen 1988, str.13). A brzmi ona tak:<\/p>\r\n

\u201eJeste\u015bmy \u015bwiadomi , \u017ce wiele stuleci \u015blepoty przys\u0142oni\u0142o nasze oczy tak \u017ce tak \u017ce ani nie dostrzegali\u015bmy ju\u017c pi\u0119kna Twojego Narodu Wybranego ani nie rozpoznawali\u015bmy w jego twarzy rys\u00f3w naszych uprzywilejowanych braci. Wiemy, \u017ce na naszych czo\u0142ach widnieje kainowe pi\u0119tno. Przez stulecia z naszej winy nasz brat Abel le\u017ca\u0142 na ziemi we krwi , kt\u00f3r\u0105 przelewali\u015bmy i wylewa\u0142 \u0142zy z naszego powodu, poniewa\u017c zapomnieli\u015bmy o Twojej mi\u0142o\u015bci. Przebacz nam przekle\u0144stwo, kt\u00f3rym nies\u0142usznie ob\u0142o\u017cyli\u015bmy imi\u0119 \u017byd\u00f3w. Przebacz nam, \u017ce ukrzy\u017cowali\u015bmy Ci\u0119 po raz drugi w ich ciele, gdy\u017c nie wiedzieli\u015bmy, co czynimy\u201d.<\/p>\r\n

W 1987 roku Stolica Apostolska mia\u0142a przed\u0142o\u017cy\u0107 przedstawicielom judaizmu brudnopis dokumentu (tzw. sprawozdanie Hendrixa), kt\u00f3ry zawiera\u0142 m.in. stwierdzenie, \u017ce \u201ereligijny antysemityzm stanowi\u0142 istotny sk\u0142adnik Holocaustu\u201d. Dokument ten przeciek\u0142 do prasy i nie zosta\u0142 oficjalnie opublikowany. W 1994 roku w\u0142oski dziennik \u201eCorriere della Sera\u201d opublikowa\u0142 ogromny artyku\u0142 \u201eHolocaust – Ko\u015bci\u00f3\u0142 samooskar\u017ca si\u0119\u201d. Mowa w nim by\u0142a o projekcie dokumentu przygotowywanego w Watykanie. Dokument ten mia\u0142 zawiera\u0107 stwierdzenie, \u017ce tradycja teologicznego i ko\u015bcielnego antyjudaizmu by\u0142a istotnym elementem na drodze do \u201eHolocaustu\u201d a tak\u017ce przyznanie, \u017ce \u201eKo\u015bci\u00f3\u0142 nie przeciwstawi\u0142 si\u0119 realnie rasistowskiemu ludob\u00f3jstwu\u201d. Komentuj\u0105c to rabin Marvin Hier z Centrum Szymona Wiesenthala powiedzia\u0142: \u201eWygl\u0105da na to, \u017ce dokument b\u0119dzie rzeczywi\u015bcie historycznym przyznaniem si\u0119 Ko\u015bcio\u0142a do odpowiedzialno\u015bci za niepowstrzymanie Holocaustu\u201d (\u201eGazeta Wyborcza\u201d, 1 VI 1994) .<\/p>\r\n

Kardyna\u0142owie francuscy A.Decourtray i J.M.Lustiger pisali po powrocie z O\u015bwi\u0119cimia: \u201eW tym miejscu, gdzie tylu syn\u00f3w i c\u00f3rek ludu \u017cydowskiego, tego samego, kt\u00f3ry otrzyma\u0142 i przekaza\u0142 nam przykazanie \u00bbNie zabijaj\u00ab, by\u0142o prowadzonych na eksterminacj\u0119, mogli\u015bmy tylko rozwa\u017ca\u0107 nasz\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107\u201d. Kardyna\u0142 Echtegaray m\u00f3wi\u0142: \u201eMamy szczeg\u00f3lny obowi\u0105zek pokuty za nasz odwieczny stosunek do ludu \u017cydowskiego. (\u2026) Powinni\u015bmy prosi\u0107 o wybaczenie Pana naszego i naszych braci tak cz\u0119sto karmionych \u00bbnauk\u0105 pogardy\u00ab i pogr\u0105\u017conych w otch\u0142ani Holocaustu\u201d (cyt. za: Aleksander Smolar \u201eTabu i niewinno\u015b\u0107\u201d, \u201eAneks\u201d nr 41\/42, 1986). W tzw. Deklaracji Genewskiej z 22 lutego 1987 roku dotycz\u0105cej klasztoru karmelitanek w O\u015bwi\u0119cimiu i podpisanej ze strony katolickiej m.in. przez kardyna\u0142a Franciszka Macharskiego, kard. Jean-Marie Lustigera, kardyna\u0142a Alberta Decourtray, kardyna\u0142a Gotfrieda Daneelsa, biskupa Kazimierza G\u00f3rnego, ojca Jeana Dujardin, ojca S.Musia\u0142a SJ i redaktora Jerzego Turowicza umieszczono punkt, kt\u00f3ry zobowi\u0105zuje Ko\u015bci\u00f3\u0142 do \u201ewalki z dezinformacj\u0105 i banalizacj\u0105 shoah oraz z rewizjonizmem\u201d.<\/p>\r\n

We wsp\u00f3lnym komunikacie wydanym na zako\u0144czenie Mi\u0119dzynarodowego Kolokwium Teologicznego w Krakowie-Ty\u0144cu (24-27 IV 1988), sponsorowanym przez Lig\u0119 Przeciw Znies\u0142awianiu (ADL), jego polscy i \u017cydowscy uczestnicy postulowali umieszczenie \u201eHolocaustu\u201d w programach edukacji chrze\u015bcijan. W marcu 1994 roku Krajowa Konferencja Biskup\u00f3w Katolickich z USA i Rada Synagog Ameryki wyda\u0142y wsp\u00f3lne o\u015bwiadczenie pot\u0119piaj\u0105ce heretyk\u00f3w \u201eHolocaustu\u201d i nawo\u0142uj\u0105ce do zwalczania ich pogl\u0105d\u00f3w.<\/p>\r\n

Przy okazji tzw. afery ojca Piotra episkopat francuski wyda\u0142 o\u015bwiadczenie, w kt\u00f3rym stwierdzi\u0142 m.in., i\u017c \u201eKo\u015bci\u00f3\u0142 wie, \u017ce sam powinien ustosunkowa\u0107 si\u0119 do swojej w\u0142asnej odpowiedzialno\u015bci za Holocaust, i zacz\u0105\u0142 ju\u017c to czyni\u0107\u201d ( \u201eGazeta Wyborcza\u201d 27-28 VII 1996). W pa\u017adzierniku 1997 Episkopat Francji og\u0142osi\u0142 \u201eDeklaracj\u0119 Skruchy\u201d i wyzna\u0142 winy wobec \u017byd\u00f3w w okresie rz\u0105d\u00f3w marsza\u0142ka Petaina. W tym samym roku skruch\u0119 okazali biskupi szwajcarscy. Jesieni\u0105 1997 roku w Rzymie odby\u0142a si\u0119 konferencja teolog\u00f3w chrze\u015bcija\u0144skich na temat \u201eantyjudaizmu w \u015brodowisku chrze\u015bcija\u0144skim\u201d, kt\u00f3ra mia\u0142a by\u0107 teologicznym przygotowaniem do wyznania win wobec \u017byd\u00f3w, tak\u017ce w kontek\u015bcie \u201eSzoa\u201d (\u201eHolocaustu\u201d). Na zako\u0144czenie konferencji wyst\u0105pi\u0142 papie\u017c Jan Pawe\u0142 II, kt\u00f3ry powiedzia\u0142 m.in., \u017ce w \u015bwiecie chrze\u015bcija\u0144skim, ale nie w Ko\u015bciele jako takim, zbyt d\u0142ugo kr\u0105\u017cy\u0142y b\u0142\u0119dne i niesprawiedliwe interpretacje Nowego Testamentu dotycz\u0105ce narodu \u017cydowskiego wywo\u0142uj\u0105c uczucie wrogo\u015bci do tego narodu i przyczyniaj\u0105c si\u0119 do u\u015bpienia wielu sumie\u0144, co spowodowa\u0142o, \u017ce w okresie II wojny \u015bwiatowej op\u00f3r duchowy wielu ludzi nie by\u0142 na miar\u0119 tego, czego ludzko\u015b\u0107 mog\u0142a oczekiwa\u0107 od uczni\u00f3w Chrystusa.<\/p>\r\n

W marcu 1998 roku watyka\u0144ska Komisja do spraw Kontakt\u00f3w Religijnych z Judaizmem wyda\u0142a oficjalny dokument zatytu\u0142owany \u201ePami\u0119tamy: refleksje nas Szoa\u201d. Odbiega on oczywi\u015bcie w tre\u015bci, sformu\u0142owaniach i og\u00f3lnej tonacji od tego, co g\u0142osz\u0105 cytowani wy\u017cej duchowni i teologowie, jest umiarkowany, zawiera szereg zastrze\u017ce\u0144, pyta\u0144, na kt\u00f3re nie pada zdecydowana odpowied\u017a. Dokument trzyma si\u0119 linii, \u017ce \u201enazistowski antysemityzm\u201d mia\u0142 swoje \u017ar\u00f3d\u0142a poza chrze\u015bcija\u0144stwem, i \u017ce \u201eSzoa\u201d by\u0142 dzie\u0142em \u201enowoczesnego neopoga\u0144skiego re\u017cimu\u201d. R\u00f3wnocze\u015bnie dokument uznaje \u201eSzoa\u201d (u\u017cycie terminu \u201eSzoa\u201d \u015bwiadczy o trafnym wyczuciu teologicznego \u201ezagro\u017cenia\u201d tkwi\u0105cego w terminie \u201eholocaust\u201d, czyli \u201eca\u0142opalna ofiara\u201d) za najwa\u017cniejsze wydarzenie XX wieku, kt\u00f3re nie mo\u017ce by\u0107 w pe\u0142ni ocenione przez zwyczajne kryteria bada\u0144 historycznych, lecz domaga si\u0119 \u201emoralnej i religijnej pami\u0119ci\u201d. W dokumencie czytamy, i\u017c fakt, \u017ce \u201eSzoa\u201d mia\u0142 miejsce w Europie, to znaczy w krajach o d\u0142ugiej tradycji chrze\u015bcija\u0144skiej, rodzi pytanie o \u201erelacj\u0119 pomi\u0119dzy nazistowskimi prze\u015bladowaniami a sposobem odnoszenia si\u0119 chrze\u015bcijan do \u017byd\u00f3w na przestrzeni wiek\u00f3w\u201d. Komisja zaprasza \u201ewszystkich chrze\u015bcijan do wsp\u00f3lnego rozwa\u017cenia tragedii, kt\u00f3ra dotkn\u0119\u0142a nar\u00f3d \u017cydowski\u201d, ocenia bilans wielowiekowych stosunk\u00f3w chrze\u015bcija\u0144sko-\u017cydowskich jako \u201enegatywny\u201d, wyra\u017ca \u017cal z powodu b\u0142\u0119d\u00f3w i upadk\u00f3w chrze\u015bcijan, kt\u00f3rzy w okresie \u201eSzoa\u201d nie udzielili pomocy \u017bydom. Na ko\u0144cu dokumentu znajduje si\u0119 wezwanie, aby nie dopu\u015bci\u0107 do zakorzenienia si\u0119 w ludzkich sercach \u201ezepsutych ziaren antyjudaizmu i antysemityzmu\u201d. Og\u00f3lnie rzecz bior\u0105c, dokument watyka\u0144skiej komisji jest do\u015b\u0107 pow\u015bci\u0105gliwy i nie zadowoli tych teolog\u00f3w, ksi\u0119\u017cy, biskup\u00f3w i kardyna\u0142\u00f3w, kt\u00f3rych cytowali\u015bmy wy\u017cej (jak i ca\u0142ej plejady tych, kt\u00f3rych nie cytowali\u015bmy). Mo\u017cna go uzna\u0107, za \u201epotyczk\u0119 w odwrocie\u201d. Otworzy on jednak kolejny etap dyskusji i polemik, pos\u0142u\u017cy jako przeka\u017anik religii \u201eHolocaustu\u201d od radykalnych teolog\u00f3w ku szeregowym ksi\u0119\u017com, katechetom, kt\u00f3rzy b\u0119d\u0105 jej rozwodnion\u0105 wersj\u0119 przekazywa\u0107 masom wiernych. Radykalni \u201eteologowie Holocaustu\u201d z jednej strony b\u0119d\u0105 krytycznie ocenia\u0107 dokument a r\u00f3wnocze\u015bnie b\u0119d\u0105 si\u0119 na\u0144 powo\u0142ywa\u0107, aby forsowa\u0107 kolejne publikacje o \u201eHolocau\u015bcie\u201d, organizowa\u0107 kolejne konferencje i sympozja na temat \u201eHolocaustu\u201d i odpowiedzialno\u015bci Ko\u015bcio\u0142a i ca\u0142ego chrze\u015bcija\u0144stwa, kt\u00f3rych uczestnicy b\u0119d\u0105 po raz tysi\u0119czny bi\u0107 si\u0119 w piersi i wyznawa\u0107 dawne grzechy.<\/p>\r\n

Wielkonak\u0142adowa prasa zaraz po og\u0142oszeniu dokumentu pisa\u0142a o \u201ebezprecedensowym dokumencie\u201d i o tym, \u017ce \u201eKo\u015bci\u00f3\u0142 wyra\u017ca skruch\u0119\u201d. Zreszt\u0105 sam przewodnicz\u0105cy komisji kard. Edward Cassidy o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce to co\u015b wi\u0119cej ni\u017c przeprosiny, to akt skruchy. Prawie r\u00f3wnocze\u015bnie z og\u0142oszeniem dokumentu prasa przynios\u0142a wypowied\u017a kardyna\u0142a Josepha Ratzingera, prefekta Kongregacji Doktryny Wiary: \u201eOboj\u0119tno\u015b\u0107 chrze\u015bcijan umo\u017cliwi\u0142a eksterminacj\u0119 \u017byd\u00f3w\u201d. Skruch\u0119 za \u201eHolocaust\u201d publicznie wyzna\u0142 Ko\u015bci\u00f3\u0142 w\u0142oski. Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 a \u015bci\u015blej m\u00f3wi\u0105c znacz\u0105ce kr\u0119gi hierarchii, nie m\u00f3wi\u0105c o teologach, wszed\u0142 na drog\u0119 wiod\u0105c\u0105 ku kapitulacji przed religi\u0105 \u201eHolocaustu\u201d. Wida\u0107 to tak\u017ce w pot\u0119pieniach rzucanych na ka\u017cdego, w stosunku do kogo pojawi si\u0119 cho\u0107by cie\u0144 podejrzenia, \u017ce w\u0105tpi w dogmaty religii \u201eHolocaustu\u201d, relatywizuje je lub rewiduje. W\u0105tpi\u0105cy pot\u0119pieni zostaj\u0105 jako \u201eheretycy\u201d, cho\u0107 heretykami s\u0105 przecie\u017c tylko i wy\u0142\u0105cznie z punktu widzenia \u201eko\u015bcio\u0142a holocaustia\u0144skiego\u201d. Ale to on jest dzi\u015b na drodze do osi\u0105gni\u0119cia pozycji \u201eKo\u015bcio\u0142a Tryumfuj\u0105cego\u201d. Chrze\u015bcija\u0144scy kap\u0142ani i teologowie – w pierwszej kolejno\u015bci protestanccy a za nimi katoliccy – zepchni\u0119ci zostali do defensywy przez ofensywny kler religii \u201eHolocaustu\u201d a niekt\u00f3rzy praktycznie przeszli na jego stron\u0119, krok po kroku porzucaj\u0105c tradycyjne pozycje chrze\u015bcija\u0144stwa.<\/p>\r\n

Tomasz Gabi\u015b<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Przypisy<\/strong><\/p>\r\n

[1] O okoliczno\u015bciach wystawienia debiutanckiego dramatu Hochhutha i jego skutkach pisa\u0142 cz\u0142onek Ruchu Oporu, wi\u0119zie\u0144 Dory i Buchenwaldu, francuski ex-komunista (w 1932 r. zosta\u0142 wykluczony z Francuskiej Partii Komunistycznej), socjalista i pacyfista Paul Rassinier w ksi\u0105\u017cce L\u2019op\u00c3\u00a9ration Vicaire . <\/em>Le r\u00c3\u00b4le de Pie XII devant l\u2019histoire <\/em>(Paris 1965); wyd. niem. Operation \u201eStellvertreter\u201d. Huldigung eines Ungla\u00fcbigen<\/em> (M\u00fcnchen 1966).<\/p>\r\n

[2] Tak uwa\u017ca np. francuski filolog i literaturoznawca Robert Faurisson, kt\u00f3ry jako \u017ar\u00f3d\u0142o mistyfikacji podaje ameryka\u0144ski miesi\u0119cznik \u201eCommentary\u201d (1965 nr 1), gdzie \u201emodlitwa\u201d ukaza\u0142a si\u0119 po raz pierwszy w sprawozdaniu zatytu\u0142owanym \u201eVatican II and the Jews\u201d. Jako jego autor figurowa\u0142 \u201eF. E. Cartus\u201d – redakcja informowa\u0142a, \u017ce jest to pseudonim katolika bacznie obserwuj\u0105cego to, co dzia\u0142o si\u0119 na Soborze. Za \u201eCommentary\u201d modlitw\u0119 przedrukowa\u0142y inne gazety. 26 pa\u017adziernika 1965 biuro watyka\u0144skiego Sekretariatu Stanu wyda\u0142o o\u015bwiadczenie, \u017ce modlitwa nie jest autentyczna; nie ma czego\u015b podobnego ani w Penitencjarii Apostolskiej, ani w drukowanych lub r\u0119kopi\u015bmiennych papierach Jana XXIII. Monsignore Loris Capovilla, kt\u00f3ry zarz\u0105dza\u0142 wszystkimi pismami papie\u017ca bez wahania zaprzeczy\u0142 autentyczno\u015bci modlitwy. W tym samym czasie francuski dziennik \u201eLe Monde\u201d opublikowa\u0142 artyku\u0142 \u201eLa pri\u00c3\u00a8re de Jean XXIII pour les juifs est apocryphe\u201d (zob. Faurisson \u201eUn faux: \u00bbLa priere de Jean XXIII pour les juifs\u00ab, \u201eRevue d`Histoire Revisioniste\u201d 1991 nr 3.)<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Poni\u017cszy tekst zosta\u0142 napisany w latach 1998-1999 i rozwija w\u0105tki zawarte artyku\u0142ach: Tomasz Gabi\u015b  Religia \u201eHolocaustu\u201d (cz\u0119\u015b\u0107 I), \u201eSta\u0144czyk. Pismo konserwatyst\u00f3w i libera\u0142\u00f3w\u201d nr 29 (1996), ten\u017ce, Religia \u201eHolocaustu\u201d (cz\u0119\u015b\u0107 II), \u201eSta\u0144czyk. Pismo konserwatyst\u00f3w i libera\u0142\u00f3w\u201d nr 30 (1997) Jest spraw\u0105 oczywist\u0105, \u017ce \u201eteologiczno-metafizyczna\u201d interpretacja \u201eHolocaustu\u201d b\u0119d\u0105ca podstaw\u0105 religii \u201eHolocaustu\u201d z konieczno\u015bci musi wchodzi\u0107 w […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[328,9],"tags":[100,22,55,412,33],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/104249"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=104249"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/104249\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=104249"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=104249"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=104249"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}