{"id":103610,"date":"2018-08-30T21:57:11","date_gmt":"2018-08-31T01:57:11","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=103610"},"modified":"2018-08-31T19:05:56","modified_gmt":"2018-08-31T23:05:56","slug":"nacjonalizm-organizacji-ukrainskich-nacjonalistow-jako-wyraz-tendencji-nurtujacych-mniejszosc-ukrainska-na-poludniowo-wschodnich-ziemiach-ii-rzeczypospolitej-doktryna-i-praktyka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=103610","title":{"rendered":"Nacjonalizm Organizacji Ukrai\u0144skich Nacjonalist\u00f3w jako wyraz tendencji nurtuj\u0105cych mniejszo\u015b\u0107 ukrai\u0144sk\u0105 na po\u0142udniowo-wschodnich ziemiach II Rzeczypospolitej – doktryna i praktyka"},"content":{"rendered":"

Referat profesora doktora habilitowanego Bogumi\u0142a Grotta, Nacjonalizm Organizacji Ukrai\u0144skich Nacjonalist\u00f3w jako wyraz tendencji nurtuj\u0105cych mniejszo\u015b\u0107 ukrai\u0144sk\u0105 na po\u0142udniowo-wschodnich ziemiach II Rzeczypospolitej – doktryna i praktyka<\/em><\/h4>\r\n

R<\/strong>elacje polsko-ukrai\u0144skie w najnowszej historii nale\u017c\u0105 do kategorii takich, jakie cz\u0119sto mia\u0142y miejsce pomi\u0119dzy narodem pa\u0144stwowym posiadaj\u0105cym w\u0142asn\u0105 kultur\u0119 wy\u017csz\u0105 oraz kultur\u0119 polityczn\u0105, i kt\u00f3rego cz\u0142onkowie stanowili elit\u0119 w kraju wsp\u00f3lnego zamieszkiwania a takim, kt\u00f3ry przez d\u0142ugi czas w zasadzie by\u0142 reprezentowany tylko przez warstwy ludowe. Pomi\u0119dzy dwoma narodami zamieszkuj\u0105cymi jedno terytorium zazwyczaj wyst\u0119powa\u0142y istotne r\u00f3\u017cnice. Dzieli\u0142 je nie tylko j\u0119zyk i poczucie w\u0142asnej to\u017csamo\u015bci, ale tak\u017ce i inne po\u0142o\u017cenie oraz wynikaj\u0105cy z niego presti\u017c albo te\u017c jego niedostatek. Gdy do tego dochodzi\u0142y jeszcze r\u00f3\u017cnice religijne dystans stawa\u0142 si\u0119 jeszcze wi\u0119kszy.<\/p>\r\n

Wiek XIX-ty, a w szczeg\u00f3lno\u015bci jego druga po\u0142owa a\u017c po zako\u0144czenie pierwszej wojny \u015bwiatowej, to czas budzenia si\u0119 \u015bwiadomo\u015bci narodowej u narod\u00f3w dotychczas bezpa\u0144stwowych i zwi\u0105zanych z tym procesem konflikt\u00f3w narodowo\u015bciowych. Sytuacj\u0119 na dawnych Kresach Wschodnich Rzeczypospolitej dodatkowo komplikowa\u0142 \u00f3wczesny brak w\u0142asnego, polskiego pa\u0144stwa i r\u00f3\u017cnorakie pr\u00f3by pog\u0142\u0119biania przez zaborc\u00f3w wszelkich animozji mi\u0119dzy zamieszkuj\u0105cymi te ziemie narodami, celem podzia\u0142u lokalnego spo\u0142ecze\u0144stwa i os\u0142abiania polsko\u015bci. W wyniku powy\u017cszych proces\u00f3w, kt\u00f3rych z braku miejsca nie b\u0119dziemy tutaj analizowa\u0107, w chwili rozpadu monarchii Austro-W\u0119gierskiej w tzw. Galicji wschodniej pojawi\u0142a si\u0119 Zachodnio-Ukrai\u0144ska Republika Ludowa. Jakie by\u0142y jej dalsze losy to wiemy doskonale. Po udanej obronie Lwowa przez Polak\u00f3w armia ZURL-u zosta\u0142a wyparta za Zbrucz, ale fakt samego zaistnienia tego tworu sta\u0142 si\u0119 dodatkowym impulsem dla dalszych antypolskich dzia\u0142a\u0144 galicyjskich Ukrai\u0144c\u00f3w, kt\u00f3re zmaterializowa\u0142y si\u0119 w tamtejszym ruchu nacjonalistycznym. Jego najbardziej zaawansowanym organizacyjnym i ideologicznym wyrazem sta\u0142a si\u0119 za\u0142o\u017cona w 1929 roku Organizacja Ukrai\u0144skich Nacjonalist\u00f3w.<\/p>\r\n

Nacjonalizm ukrai\u0144ski w uj\u0119ciu jego g\u0142\u00f3wnego ideologa Dmytra Doncowa[1]<\/a> by\u0142 osadzony na fundamencie darwinizmu spo\u0142ecznego. Jak pisa\u0142 badacz tej ukrai\u0144skiej doktryny i dzia\u0142alno\u015bci jej wyznawc\u00f3w Wiktor Poliszczuk, \u201edarwinizm spo\u0142eczny jako kierunek socjologiczny, zwany r\u00f3wnie\u017c kierunkiem przenosi\u0142 do bada\u0144 nad spo\u0142ecze\u0144stwem teorie walki o byt i doboru naturalnego Karola Darwina i usi\u0142owa\u0142 za jego pomoc\u0105 wyja\u015bnia\u0107 \u017cycie spo\u0142eczne jego rozw\u00f3j i przemiany\u201d [2]<\/a>. Poliszczuk pisa\u0142 dalej: \u201ewed\u0142ug pogl\u0105d\u00f3w zwolennik\u00f3w darwinizmu spo\u0142ecznego rozw\u00f3j spo\u0142ecze\u0144stwa jest funkcj\u0105 mi\u0119dzygrupowej i wewn\u0105trz grupowej walki o byt. Natura wed\u0142ug nich , dostarcza zbyt ma\u0142o \u015brodk\u00f3w egzystencji, dlatego w \u017cyciu spo\u0142ecznym stale toczy si\u0119 walka wszystkich przeciwko wszystkim o zdobycie \u015brodk\u00f3w niezb\u0119dnych do istnienia. Udaje si\u0119 to tylko osobnikom i grupom silniejszym, umiej\u0105cym podporz\u0105dkowa\u0107 sobie jednostki i grupy s\u0142absze. Wed\u0142ug darwinizmu spo\u0142ecznego humanizacja stosunk\u00f3w mi\u0119dzyludzkich przynosi szkod\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwu i os\u0142abia rozw\u00f3j spo\u0142eczny\u201d [3]<\/a>.<\/p>\r\n

Jest spraw\u0105 oczywist\u0105, \u017ce takie rozumienie zasad rz\u0105dz\u0105cych \u017cyciem spo\u0142ecznym pozostaje w sprzeczno\u015bci ze \u015bwiatopogl\u0105dem chrze\u015bcija\u0144skim. Odwo\u0142ywanie si\u0119 do nich oraz do r\u00f3\u017cnych my\u015blicieli w rodzaju F. Nietzschego, H. Spencera, G. Ratzenhofera, J. Sorela, A. Schopenhauera czy V. Pareta oraz innych mniej znanych, ustawia\u0142o doktryn\u0119 Doncowa oraz jego na\u015bladowc\u00f3w w rz\u0119dzie nacjonalizm\u00f3w skrajnych. Co prawda doktryna ukrai\u0144ska nie atakowa\u0142a ko\u015bcio\u0142\u00f3w ani ich nauk, to jednak pod wzgl\u0119dem aksjologicznym by\u0142a im obca. Nie przeszkadza\u0142o to faktowi, \u017ce nacjonalizm ukrai\u0144ski stara\u0142 si\u0119 wykorzysta\u0107 ko\u015bci\u00f3\u0142 greko-katolicki do swoich cel\u00f3w politycznych. Rozumia\u0142 to doskonale jeden z jego biskup\u00f3w Grzegorz Chomyszyn. Swoim pogl\u0105dom na ten temat da\u0142 wyraz w pracy pt. Problem ukrai\u0144ski<\/em>[4]<\/a>.<\/em><\/p>\r\n

Przyst\u0119puj\u0105c do charakterystyki doktryny nacjonalizmu ukrai\u0144skiego zacznijmy od kategorii narodu. W uj\u0119ciu Doncowa \u201enar\u00f3d-nacja\u201d jest traktowany jako gatunek istniej\u0105cy w przyrodzie. Poza nim rozumianym jako kategoria irracjonalna i metafizyczna, nie istnieje \u017caden system warto\u015bci. Nie ma tu mowy o jakichkolwiek etycznych ograniczeniach narodu, o jakiejkolwiek roli etyki chrze\u015bcija\u0144skiej ani te\u017c etyki \u015bwieckiej, jak\u0105 ni\u00f3s\u0142 ze sob\u0105 liberalizm. Pami\u0119tajmy, \u017ce we wsp\u00f3\u0142czesnym Doncowowi nacjonalizmie polskim etyka chrze\u015bcija\u0144ska mia\u0142a normowa\u0107 wszelkie stosunki, zar\u00f3wno te pomi\u0119dzy jednostkami ludzkimi jak i narodami. Natomiast doncowska \u201enacja\u201d czyli nar\u00f3d mia\u0142aby permanentnie walczy\u0107 z innymi narodami. Takie jest prawo i prawo to doktryna ukrai\u0144ska akceptuje. Doncow m\u00f3wi te\u017c o tym szeroko w swoim podstawowym tek\u015bcie teoretycznym, jakim jest ksi\u0105\u017cka pt. Nacjonalizm<\/em>.[5]<\/a> Wed\u0142ug niego \u201enacja jest wieczna, (\u2026) jej wola nie jest identyczna z sum\u0105 jednostkowych woli, lecz stanowi co\u015b jednostkowego (\u2026) nie powinna ona i\u015b\u0107 na \u017cadn\u0105 ugod\u0119 z \u017cadn\u0105 doktryn\u0105, kt\u00f3ra ogranicza jej niepodzielny wp\u0142yw wewn\u0105trz lub na zewn\u0105trz\u201d[6]<\/a>. Nie ma tu wi\u0119c mowy o jakich\u015b hamulcach. Dotyczy to r\u00f3wnie\u017c Ko\u015bcio\u0142\u00f3w chocia\u017c nie s\u0105 tu one wymieniane. Jednak jasnym jest, \u017ce wymieniona w\u0142a\u015bnie \u201eugoda\u201d i \u201edoktryna\u201d odnosi\u0142a si\u0119 do chrze\u015bcija\u0144stwa. Egoizm narodowy wed\u0142ug Doncowa mia\u0142 w pe\u0142ni pozostawione pole do dzia\u0142ania i stawa\u0142 si\u0119 czynnikiem podstawowym.<\/p>\r\n

Wed\u0142ug niego istniej\u0105 \u201enarody-nacje\u201d \u201ewy\u017csze\u201d i \u201eni\u017csze\u201d, \u201epa\u0144skie\u201d i \u201eplebejskie\u201d, \u201ezdobywcze\u201d i \u201eniewolnicze\u201d. Nacje plebejskie to takie, kt\u00f3re t\u0119skni\u0105 za sprawiedliwo\u015bci\u0105 spo\u0142eczn\u0105 i za r\u00f3wno\u015bci\u0105. Pa\u0144skie za\u015b, ceni\u0105 sobie przede wszystkim wolno\u015b\u0107 uzyskan\u0105 wszystko jedno za jak\u0105 cen\u0119. Doncow stale podnosi kwesti\u0119 wzajemnej walki i podboj\u00f3w ras ni\u017cszych przez wy\u017csze. Usprawiedliwia takie stanowisko tym, \u017ce rzekomo \u201ed\u0105\u017cenie do podboj\u00f3w jest zasad\u0105, kt\u00f3ra o\u017cywia \u015bwiat\u201d[7]<\/a>. Takie tendencje wynikaj\u0105 wed\u0142ug ukrai\u0144skiego ideologa z natury cz\u0142owieka, poniewa\u017c jak s\u0105dzi \u201eszcz\u0119\u015bcie nie polega na spokoju i umiarkowaniu pragnie\u0144\u201d[8]<\/a>, szcz\u0119\u015bcie to nieprzerwany post\u0119p i rozw\u00f3j pragnie\u0144, to zdobywanie jako nieko\u0144cz\u0105cy si\u0119 proces. A zatem idea walki powinna by\u0107 mocno ugruntowana w \u015bwiadomo\u015bci zdrowej nacji, gdy\u017c jest ona \u015brodkiem do ekspansji.<\/p>\r\n

Z ide\u0105 zorientowanej na ekspansj\u0119 nacji wi\u0105\u017ce si\u0119 r\u00f3wnie\u017c poj\u0119cie si\u0142y i przemocy. U Doncowa oba te momenty s\u0105 bardzo wyra\u017anie eksponowane i aprobowane. Bez nich, jak twierdzi, nie mo\u017ce odbywa\u0107 si\u0119 swoi\u015bcie przez niego rozumiany post\u0119p, gdy\u017c \u201ebez przemocy i bez \u017celaznej bezwzgl\u0119dno\u015bci niczego nie stworzono w historii\u201d.[9]<\/a> Zaleca te\u017c \u201efanatyzm\u201d jako jedyn\u0105 skuteczna postaw\u0119 podczas realizacji \u201ewielkich idei\u201d. Wed\u0142ug niego \u201efanatyk uznaje swoj\u0105 prawd\u0119 za objawion\u0105, ma ona by\u0107 bezwarunkowo przyj\u0119ta przez innych\u201d[10]<\/a>. St\u0105d jego agresja i nietolerancja wobec odr\u0119bnych pogl\u0105d\u00f3w. Fanatyka charakteryzuje \u201etwarda wiara w g\u0142oszone przez niego has\u0142o, jako bezwarunkowa, obowi\u0105zuj\u0105ca wszystkich prawda (\u2026) bezgraniczna nienawi\u015b\u0107 do wszystkiego, co przeszkadza w jej realizacji\u201d[11]<\/a>. Wed\u0142ug Doncowa \u201edo emocyjno\u015bci i fanatyzmu wielkich idei, kt\u00f3re poruszaj\u0105 masy trzeba doda\u0107 jeszcze jedn\u0105 cech\u0119 – amoralno\u015b\u0107\u201d, kt\u00f3ra respektuje tylko to, co jest w interesie nacji. Trzeba tu doda\u0107, \u017ce wspominane przykazania ukrai\u0144skiego ideologa nie by\u0142y g\u0142osem wisz\u0105cym w pr\u00f3\u017cni. Wprowadzono je masowo do praktyki ukrai\u0144skiego nacjonalizmu, kt\u00f3ry reprezentowa\u0142a OUN.<\/p>\r\n

Do kolejnych cech nacjonalizmu ukrai\u0144skiego spod znaku tej partii nale\u017cy \u201eidea wodzowska\u201d[12]<\/a>. Pami\u0119tajmy, \u017ce by\u0142a ona atrybutem wszystkich doktryn i ruch\u00f3w faszystowskich. Charyzmatyczny w\u00f3dz sta\u0142 si\u0119 niezbywalnym elementem system\u00f3w totalitarnych. Natomiast innego rodzaju by\u0142o przyw\u00f3dztwo takich postaci, jak w Polsce Marsza\u0142ek J\u00f3zef Pi\u0142sudski i Roman Dmowski, we Francji Charles Maurrais czy Oliveira Salazar w Portugalii.<\/p>\r\n

W doktrynie nacjonalizmu ukrai\u0144skiego sformu\u0142owanej przez Doncowa nacja mia\u0142a sk\u0142ada\u0107 si\u0119 z trzech element\u00f3w: wodza, tzw. \u201emniejszo\u015bci inicjatywnej\u201d i masy narodu. Struktura taka wyklucza\u0142a jakiekolwiek elementy demokratyzmu. Doncow uwa\u017ca\u0142, \u017ce nowa idea rodzi si\u0119 i jest propagowana przez elit\u0119, kt\u00f3r\u0105 nazywa w\u0142a\u015bnie ow\u0105 \u201emniejszo\u015bci\u0105 inicjatywn\u0105\u201d. Jest to \u201ekasta wy\u017csza\u201d kt\u00f3ra ma prawo do stosowania \u201etw\u00f3rczej przemocy\u201d. Ka\u015bcie tej w\u0142a\u015bciwa jest \u201enietolerancja do wszystkiego co przeczy idea\u0142owi\u201d, poniewa\u017c \u201enie mo\u017cna by\u0107 aposto\u0142em nie odczuwaj\u0105c ch\u0119ci zmasakrowa\u0107 kogo\u015b lub zrujnowa\u0107 co\u015b\u201d[13]<\/a>.<\/p>\r\n

Bardzo istotn\u0105 cech\u0105 doktryny Doncowa jest \u201eekspansjonizm\u201d, r\u00f3wnie\u017c nie wyst\u0119puj\u0105cy w obr\u0119bie nacjonalizm\u00f3w umiarkowanych respektuj\u0105cych warto\u015bci chrze\u015bcija\u0144skie.[14]<\/a> Tam m\u00f3wiono raczej tylko o wojnach obronnych. Cz\u0119sto zaznaczano, \u017ce agresja przeciwko ukszta\u0142towanym ju\u017c narodom nie wchodzi w rachub\u0119. Np. wielko\u015b\u0107 Polski zakodowana w endeckim ha\u015ble \u201eWielkiej Polski\u201d mia\u0142a oznacza\u0107 tylko jej \u201ewielko\u015b\u0107 moraln\u0105\u201d. Takie stawianie zagadnienia mo\u017cna odnale\u017a\u0107 w r\u00f3\u017cnych pismach publicyst\u00f3w i ideolog\u00f3w tego \u015brodowiska z lat trzydziestych. Pod tym wzgl\u0119dem najbardziej rzuca si\u0119 w oczy ksi\u0105\u017ckowa praca Karola Stefana Frycza – publicysty z pierwszych stron My\u015bli Narodowej<\/em> zatytu\u0142owana Polska prawdziwa<\/em> [15]<\/a>. Tak\u017ce retoryka militarystyczna by\u0142a w polskim obozie narodowym tego czasu nieobecna. Pewien wyj\u0105tek w wymienionych tu kwestiach stanowi polska Falanga, b\u0119d\u0105ca co prawda organizacj\u0105 ha\u0142a\u015bliw\u0105, ale ma\u0142\u0105 i chwilami nawet zanikaj\u0105c\u0105. Stanowi\u0142a ona margines polskiego ruchu narodowego nie reprezentuj\u0105c tendencji dominuj\u0105cych nie tylko w polskim spo\u0142ecze\u0144stwie lat trzydziestych, ale i w samym tylko obozie narodowym. Jednak i jej has\u0142a by\u0142y bez por\u00f3wnania bardziej umiarkowane ni\u017c propagowane przez Doncowa i OUN[16]<\/a>. Falangi\u015bci podobnie jak ca\u0142y \u00f3wczesny ob\u00f3z narodowy r\u00f3wnie\u017c propagowali \u201eKatolickie Pa\u0144stwo\u201d Polskiego Narodu\u201d odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do pism \u015bw. Tomasza z Akwinu lub \u015bw. Augustyna co tak\u017ce powodowa\u0142o konsekwencje dla ich politycznych wypowiedzi.<\/p>\r\n

Natomiast Doncow bez ogr\u00f3dek g\u0142osi\u0142: \u201ewrogo\u015b\u0107 miedzy nacjami jest czym\u015b normalnym\u201d[17]<\/a>. Jego ideologiczne enuncjacje s\u0105 przepe\u0142nione podobnymi sformu\u0142owaniami. Wynikaj\u0105ca z darwinizmu spo\u0142ecznego przemoc r\u00f3wnie\u017c zajmuje bardzo poczesne miejsce w doktrynie tego ukrai\u0144skiego ideologa. Jest ona wskazywana jako metoda jak najbardziej w\u0142a\u015bciwa. Ma zastosowanie jako \u015brodek s\u0142u\u017c\u0105cy ekspansji, ale tak\u017ce i wewn\u0105trz narodu. Apoteoza agresji jest tam[18]<\/a> wszechobecna!<\/p>\r\n

Istotne miejsce zajmuje u Doncowa tak\u017ce i rasizm. Ukrai\u0144ski ideolog swoje pogl\u0105dy na ten temat kszta\u0142towa\u0142 pod wp\u0142ywem takich, niemieckich teoretyk\u00f3w rasizmu jak Hans G\u00fcnter i Ludwik Clauss[19]<\/a>. Inne drastyczne cechy obecne i w pe\u0142ni akceptowane w doktrynie Doncowa to fanatyzm, bezwzgl\u0119dno\u015b\u0107 i nienawi\u015b\u0107. Ten teoretyk ukrai\u0144skiego nacjonalizmu nie pisze o nich z pozycji obserwatora zwracaj\u0105cego tylko uwag\u0119 na to, i\u017c wyst\u0119puj\u0105 one w \u017cyciu co zmusza do wyci\u0105gania odpowiednich wniosk\u00f3w. S\u0105 one traktowane przez niego jako cechy pozytywne.<\/p>\r\n

Etyka Doncowa jest w pe\u0142ni relatywna i antychrze\u015bcija\u0144ska. Wed\u0142ug niego \u201edobre jest wszystko, co umacnia si\u0142\u0119, zdolno\u015bci i pe\u0142ni\u0119 \u017cycia danej \u201especies\u201d (gatunku B.G.), z\u0142e za\u015b co j\u0105 os\u0142abia\u201d[20]<\/a>. W innym miejscu ukrai\u0144ski ideolog twierdzi: \u201e\u017cadne zasady nie mog\u0105 zabrania\u0107, aby s\u0142abszy uleg\u0142 przemocy silniejszego\u201d[21]<\/a>. Poj\u0119cie absolutnego dobra i z\u0142a u niego nie istnieje. Wszystko zale\u017cy od potrzeb i interes\u00f3w narodu-nacji[22]<\/a>.<\/p>\r\n

Symptomatyczny u Doncowa jest r\u00f3wnie\u017c jego antyintelektualizm. Cecha ta by\u0142a szeroko rozpowszechniona w systemach faszystowskich, gdzie liczy\u0142 si\u0119 instynkt i wola a walory intelektualne by\u0142y traktowanie z pewn\u0105 wzgard\u0105[23]<\/a>.<\/p>\r\n

Jak widzimy nacjonalizm ukrai\u0144ski rozwijaj\u0105cy si\u0119 na platformie Organizacji Ukrai\u0144skich Nacjonalist\u00f3w i inspirowany my\u015bl\u0105 Doncowa to nacjonalizm skrajny i szowinistyczny o czym \u015bwiadczy nie tylko jego doktryna, ale przede wszystkim pope\u0142niane w latach drugiej wojny \u015bwiatowej i w ci\u0105gu kilku lat powojennych bestialskie czyny kwalifikowane dzisiaj przez historyk\u00f3w jako ludob\u00f3jstwo[24]<\/a>.<\/p>\r\n

Na pewno te\u017c nale\u017cy go zalicza\u0107 do kategorii \u201efaszyzm\u00f3w dynamicznych\u201d wyr\u00f3\u017cnianych przez angielskiego historyka Trevor-Ropera, kt\u00f3ry przeciwstawia\u0142 je \u201eformacji klerykalno-konserwatywnej\u201d r\u00f3wnie\u017c atakuj\u0105cej liberalizm ale z pozycji tradycjonalistyczno-katolickich. Wymieniony tu uczony stwierdza\u0142 te\u017c, i\u017c r\u00f3\u017cnicy pomi\u0119dzy powy\u017cszymi systemami nie respektuj\u0105 tylko \u201epowierzchowni dziennikarze\u201d oraz \u201eoportunistyczni politycy\u201d[25]<\/a>. Pami\u0119tajmy, \u017ce dla wielu katolik\u00f3w ko\u0144ca XIX i XX wieku \u201eliberalizm jest grzechem\u201d[26]<\/a>. Ten to w\u0142a\u015bnie typ ideowo-polityczny reprezentowa\u0142 w latach trzydziestych polski ob\u00f3z narodowy oraz wymienione wy\u017cej nacjonalizmy z kraj\u00f3w roma\u0144skich.<\/p>\r\n

Nacjonalizm reprezentowany przez OUN w przeciwie\u0144stwie do wsp\u00f3\u0142czesnego mu nacjonalizmu niemieckiego nie by\u0142 jednak nosicielem pierwiastk\u00f3w neopoga\u0144skich szeroko rozpowszechnionych w Niemczech w pierwszej po\u0142owie XX wieku. Nie atakowa\u0142 wi\u0119c ko\u015bcio\u0142\u00f3w i nie zaprzecza\u0142 istnieniu Boga w jego chrze\u015bcija\u0144skim rozumieniu. Natomiast o samej moralnej nauce chrze\u015bcija\u0144skiej wypowiada\u0142 si\u0119 ju\u017c krytycznie[27]<\/a>. Doncow traktowa\u0142 t\u0105 religi\u0119 instrumentalnie, doceniaj\u0105c j\u0105 jednak tylko jako czynnik umacniaj\u0105cy \u015bwiadomo\u015b\u0107 narodow\u0105. Wynika\u0142o to z sytuacji istniej\u0105cej na Ukrainie[28]<\/a>. Potem nieco zmieni\u0142 swoje nastawienie.<\/p>\r\n

Polski badacz spu\u015bcizny Doncowa Tomasz Stryjek najwi\u0119kszy wp\u0142yw na kszta\u0142towanie si\u0119 my\u015bli tego g\u0142\u00f3wnego ideologa ukrai\u0144skiego nacjonalizmu przypisuje Fryderykowi Nietzschemu. Zbie\u017cno\u015b\u0107 stanowisk ukrai\u0144skiego ideologa i tego niemieckiego filozofa jest widoczna bardzo dobrze w\u0142a\u015bnie w Nacjonalizmie –<\/em> g\u0142\u00f3wnej pracy teoretycznej Doncowa [29]<\/a>.<\/p>\r\n

Trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce brak pierwiastk\u00f3w neopoga\u0144skich bynajmniej nie gwarantowa\u0142 bardziej umiarkowanej formy nacjonalizmu. Wystarcza\u0142 konsekwentny darwinizm spo\u0142eczny, aby dany nacjonalizm stawa\u0142 si\u0119 nacjonalizmem skrajnym (szowinistycznym).<\/p>\r\n

Wsp\u00f3\u0142czesny Doncowowi i OUN ukrai\u0144ski greko-katolicki biskup ze Stanis\u0142awowa Grzegorz Chomyszyn obserwuj\u0105c pr\u0105dy ideowe w\u015br\u00f3d swoich galicyjskich ziomk\u00f3w wypowiada\u0142 si\u0119 o ich nacjonalizmie nie szcz\u0119dz\u0105c im bardzo ostrej krytyki. Nacjonalizm kszta\u0142tuj\u0105cy si\u0119 w kr\u0119gu OUN nazywa\u0142 \u201eob\u0142\u0119dnym\u201d[30]<\/a>, \u201ezatrutym\u201d[31]<\/a>, \u201ewypaczonym\u201d[32]<\/a> lub \u201edestrukcyjnym\u201d[33]<\/a>. Przeciwstawia\u0142 go, jak pisa\u0142 \u201enacjonalizmowi pozytywnemu\u201d[34]<\/a>, kt\u00f3ry akceptowa\u0142, i kt\u00f3ry swoj\u0105 doktryn\u0119 uzgadnia\u0142 z nauk\u0105 Ko\u015bcio\u0142a. Jego opinie na powy\u017cszy temat nie pozostawiaj\u0105 \u017cadnych w\u0105tpliwo\u015bci. Pisz\u0105c o wsp\u00f3\u0142czesnym sobie nacjonalizmie ukrai\u0144skim podkre\u015bla\u0142, \u017ce \u201e\u00f3w wadliwy, zatruty i szkodliwy nacjonalizm sta\u0142 si\u0119 u nas now\u0105 religi\u0105, podobnie jak materializm bolszewik\u00f3w (\u2026). Sprawy wiary, ko\u015bcio\u0142a i religii nie maj\u0105 w og\u00f3le znaczenia, albo ust\u0105pi\u0142y na drugi plan z \u0142aski tolerowane jeszcze dla tradycji, albo zwyczaju. Wszystko co jest narodowe, uwa\u017ca si\u0119 za \u015bwi\u0119te, cenne i konieczne, a sprawy wiary, Ko\u015bcio\u0142a i religii uwa\u017ca si\u0119 jako zbyteczne, nieproduktywne i zacofane. St\u0105d owa obco\u015b\u0107, nieuprzejmo\u015b\u0107, a nawet wrogi stosunek (\u2026) do wszystkiego, co tchnie duchem religijnym\u201d[35]<\/a> Chomyszyn krytykowa\u0142 te\u017c styl dzia\u0142ania instytucji ukrai\u0144skich najcz\u0119\u015bciej s\u0142u\u017c\u0105cych nacjonalizmowi. Na ten temat stwierdza\u0142: \u201enasze instytucje narodowe, albo te\u017c jakiekolwiek poczynania, prawie nigdy nie wychodz\u0105 z zasad wiary i religii. Z pocz\u0105tku nie wyst\u0119puj\u0105 one wprawdzie przeciw Ko\u015bcio\u0142owi i nawet uwydatniaj\u0105 swoj\u0105 <przychylno\u015b\u0107 i=””> wzgl\u0119dem niego potrzebuj\u0105 bowiem <pop\u00f3w> a\u017ceby pomagali i agitowali. Owe jednak instytucje, jak r\u00f3wnie\u017c i inne objawy \u017cycia narodowego, by\u0142y i s\u0105 tylko poczwarkami, z kt\u00f3rych wyl\u0119ga\u0142y si\u0119 i wylegaj\u0105 zab\u00f3jcze has\u0142a i destruktywne pr\u0105dy, kt\u00f3re zagra\u017caj\u0105 zniszczeniem ca\u0142ego narodu\u201d[36]<\/a>. <\/pop\u00f3w><\/przychylno\u015b\u0107><\/p>\r\n

R\u00f3wnocze\u015bnie krytykowa\u0142 duchowie\u0144stwo greckokatolickie, kt\u00f3re \u201ezamiast (\u2026) zapobiega\u0107 z\u0142emu – (\u2026) raczej dawa\u0142o i daje firm\u0119 pod kt\u00f3r\u0105 z\u0142o wzmaga si\u0119 i wzmacnia (\u2026). Z tego te\u017c powodu spadnie przekle\u0144stwo Jezusa Chrystusa na duchowie\u0144stwo za to, \u017ce nie zorientowa\u0142o si\u0119 w sytuacji i nie zapobieg\u0142o niebezpiecze\u0144stwu, \u017ce nie odczu\u0142o zatrucia naszego nacjonalizmu ju\u017c u korzeni\u201d[37]<\/a>.<\/p>\r\n

Biskup nie odrzuca\u0142 nacjonalizmu w ca\u0142o\u015bci. Wskazywa\u0142 na tak\u0105 jego wersj\u0119, kt\u00f3ra by\u0142aby zgodna z nauk\u0105 Ko\u015bcio\u0142a, wyra\u017caj\u0105c swoje stanowisko w s\u0142owach:<\/p>\r\n

\u201eNar\u00f3d sw\u00f3j kocha\u0107 nakazuje nam prawo przyrodzone. Gdy mi\u0142o\u015b\u0107 ta pochodzi z wiary nadprzyrodzonej i mi\u0142o\u015bci Boga, wtenczas jest ona cnot\u0105 i to cnot\u0105 nadprzyrodzon\u0105 (\u2026). W ten spos\u00f3b mi\u0142owa\u0107 nar\u00f3d sw\u00f3j, znaczy mi\u0142owa\u0107 dlatego, \u017ce tak nakazuje B\u00f3g, \u017ce w tym jest wola Boga, \u017ce w tym jest upodobanie Bo\u017ce, a w ko\u0144cu, \u017ce przez t\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107 zaznacza si\u0119 i wykonuje mi\u0142o\u015b\u0107 Boga\u201d[38]<\/a>.<\/p>\r\n

Pogl\u0105dy biskupa Chomyszyna nie cieszy\u0142y si\u0119 popularno\u015bci\u0105 w\u015br\u00f3d galicyjskich Ukrai\u0144c\u00f3w. Zasi\u0119g jego oddzia\u0142ywania by\u0142 niewielki a jego wypowiedzi dobitnie pokazuj\u0105, i\u017c krytyka nacjonalizmu ukszta\u0142towanego w kr\u0119gu OUN nie jest tylko czynnikiem towarzysz\u0105cym sprzeczno\u015bciom interes\u00f3w polskich i ukrai\u0144skich w po\u0142udniowo-wschodnich wojew\u00f3dztwach II Rzeczypospolitej, ale ma walor uniwersalny i by\u0142a udzia\u0142em r\u00f3wnie\u017c tych Ukrai\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rzy widzieli stosunki mi\u0119dzy narodami w innych kategoriach od tych, kt\u00f3re wytycza\u0142 darwinizm spo\u0142eczny i \u201edynamiczne faszyzmy\u201d gotuj\u0105ce si\u0119 w mi\u0119dzywojennej Europie do zdobycia hegemonii na kontynencie.<\/p>\r\n

Nacjonalizm ukrai\u0144ski oparty na obcym etyce chrze\u015bcija\u0144skiej zasobie warto\u015bci r\u00f3wnie\u017c nie respektowa\u0142 laickiej moralno\u015bci, kt\u00f3rej ho\u0142dowa\u0142 europejski Zach\u00f3d tj. \u015bwiat liberalnej demokracji. Wynika\u0142o to w spos\u00f3b oczywisty z jego systemu warto\u015bci, kt\u00f3re propagowa\u0142. Ju\u017c w okresie mi\u0119dzywojennym da\u0142 si\u0119 pozna\u0107, jako formacja brutalna i nie przebieraj\u0105ca w \u015brodkach. Jego przedstawiciele dopuszczali si\u0119 wielu akt\u00f3w terrorystycznych na Polakach i Ukrai\u0144cach zwolennikach pokojowej koegzystencji obydwu narod\u00f3w. Dosi\u0119ga\u0142y one tak\u017ce os\u00f3b eksponowanych z polskich sfer rz\u0105dowych, jak i innych obywateli. Jedn\u0105 z ofiar sta\u0142 si\u0119 Bronis\u0142aw Pieracki[39]<\/a>minister spraw wewn\u0119trznych i pose\u0142 na sejm zamordowany w czerwcu 1934 roku. Warto r\u00f3wnie\u017c pami\u0119ta\u0107 o zab\u00f3jstwie Iwana Babija – dyrektora pa\u0144stwowego gimnazjum z ukrai\u0144skim j\u0119zykiem wyk\u0142adowym. Ca\u0142\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 tego rodzaju prowadzon\u0105 w II Rzeczypospolitej udokumentowa\u0142a w swojej ksi\u0105\u017cce badaczka stosunk\u00f3w polsko-ukrai\u0144skich w XX wieku dr Lucyna Kuli\u0144ska[40]<\/a>.<\/p>\r\n

Zagro\u017cenie ze strony ukrai\u0144skiego nacjonalizmu sta\u0142o si\u0119 bez por\u00f3wnania wi\u0119ksze po upadku Pa\u0144stwa polskiego jesieni\u0105 1939 roku, a w szczeg\u00f3lno\u015bci po wkroczeniu armii niemieckiej na teren dawnych Kres\u00f3w Wschodnich II Rzeczypospolitej. W\u00f3wczas to liderzy OUN postanowili wykorzysta\u0107 zaistnia\u0142\u0105 sytuacj\u0119 w celu pozbycia si\u0119 z terytori\u00f3w uwa\u017canych przez niech za ukrai\u0144skie, polskiej mniejszo\u015bci. Ounowcy uwa\u017cali, \u017ce mieszkaj\u0105ca na tym obszarze ludno\u015b\u0107 polska mog\u0142aby w przysz\u0142o\u015bci utrudnia\u0107 przy\u0142\u0105czenie tych ziem do Ukrainy. \u00d3wczesna sytuacja u\u0142atwi\u0142a Ukrai\u0144com powo\u0142anie w\u0142asnej si\u0142y zbrojnej, kt\u00f3r\u0105 nazwano Ukrai\u0144sk\u0105 Powsta\u0144cz\u0105 Armi\u0105 i uruchomienie wielkiej akcji eksterminacyjnej, kt\u00f3rej nie mo\u017cna inaczej nazwa\u0107 jak ludob\u00f3jstwem. Pozbywanie si\u0119 mniejszo\u015bci narodowych z terytori\u00f3w uwa\u017canych za w\u0142asne bywa\u0142o przedmiotem zabieg\u00f3w ro\u017cnych formacji nacjonalistycznych. Jednak nie wszystkie akcje usuwania niechcianej ludno\u015bci przybiera\u0142y rozmiar tak potwornej i zarazem prymitywnej rzezi, jak\u0105 zorganizowa\u0142a UPA. Jej zbrodnie przewy\u017csza\u0142y pod wzgl\u0119dem stosowanych technik mordu eksterminacyjn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 III Rzeszy i Zwi\u0105zku Sowieckiego. Rozpowszechniany przez nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich \u201eDekalog ukrai\u0144skiego nacjonalisty\u201d sk\u0142adaj\u0105cy si\u0119 z szeregu przykaza\u0144 bez \u017cadnych eufemizm\u00f3w zaleca\u0142 m in.:<\/p>\r\n

\u201eNie zawahasz si\u0119 wykona\u0107 najwi\u0119kszej zbrodni, je\u017celi tego wymaga\u0107 b\u0119dzie dobro sprawy\u201d, albo te\u017c: \u201eNienawi\u015bci\u0105 i podst\u0119pem b\u0119dziesz przyjmowa\u0107 wrog\u00f3w twojej nacji\u201d[41]<\/a>. Tymi wrogami mieli by\u0107 przedstawiciele mniejszo\u015bci narodowych zamieszkuj\u0105cych Wo\u0142y\u0144 i Galicj\u0119 wschodni\u0105 czyli po wymordowaniu \u017byd\u00f3w g\u0142\u00f3wnie tamtejsi Polacy.<\/p>\r\n

W 1942 roku Organizacja ukrai\u0144skich nacjonalist\u00f3w przyst\u0105pi\u0142a do tworzenia formacji bojowych. W drugiej po\u0142owie tego roku na Wo\u0142yniu powsta\u0142y le\u015bne oddzia\u0142y partyzanckie czyli Ukrai\u0144ska Powsta\u0144cza Armia oraz tzw. Samoobronne Kuszczowe Widdi\u0142y (SKW) tj. wiejskie boj\u00f3wki, kt\u00f3re w razie potrzeby by\u0142y mobilizowane i napada\u0142y na Polak\u00f3w. Na Wo\u0142yniu do lutego 1943 roku zgin\u0119\u0142o oko\u0142o 1500 os\u00f3b By\u0142 to tylko wst\u0119p do p\u00f3\u017aniejszego ludob\u00f3jstwa. Mordy od pocz\u0105tku 1943 roku przybra\u0142y masowy charakter. Zacz\u0119\u0142y si\u0119 planowe ataki na poszczeg\u00f3lne rejony. Zazwyczaj osiedla polskie otaczano kordonem UPA, kt\u00f3rego zadaniem by\u0142o wy\u0142apywanie uciekaj\u0105cych. Za\u015b Ukrai\u0144cy z wiejskich boj\u00f3wek SKW uzbrojeni najcz\u0119\u015bciej w narz\u0119dzia gospodarskie, kt\u00f3re jednak nadawa\u0142y si\u0119 do zadawania ci\u0119\u017ckich cios\u00f3w wymierzali je ofiarom dokonuj\u0105c niezwykle okrutnych mord\u00f3w przypominaj\u0105cych \u015bredniowieczne praktyki. Obcinano wi\u0119c ko\u0144czyny czy kobiece piersi, ,rozpruwano brzuchy, wy\u0142upywano oczy itd. Zw\u0142oki za\u015b by\u0142y cz\u0119sto profanowane. Charakter tortur i sposoby u\u015bmiercania zosta\u0142y dobrze udokumentowane przez polskich badaczy a po\u015bwi\u0119cone temu publikacje s\u0105 dzisiaj \u0142atwo dost\u0119pne w polskich bibliotekach[42]<\/a>.<\/p>\r\n

Ludob\u00f3jstwo na Wo\u0142yniu trwa\u0142o przez ca\u0142y rok 1943 i w ci\u0105gu pierwszego kwarta\u0142u roku nast\u0119pnego. P\u00f3\u017aniej ziemie te by\u0142y stopniowo opanowywane przez wojska sowieckie i NKWD. Nie wyeliminowa\u0142o to jednak w ca\u0142o\u015bci mord\u00f3w dokonywanych przez ukrai\u0144skich nacjonalist\u00f3w. \u0141\u0105cznie na Wo\u0142yniu OUN-UPA, wed\u0142ug szacunku W\u0142adys\u0142awa i Ewy Siemaszk\u00f3w, wymordowa\u0142a oko\u0142o 60000 Polak\u00f3w w oko\u0142o 1819 miejscowo\u015bciach[43]<\/a>. Ofiarami ludob\u00f3jstwa g\u0142\u00f3wnie by\u0142a ludno\u015b\u0107 wiejska, stanowi\u0105ca wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017cyj\u0105cych na Wo\u0142yniu Polak\u00f3w. Opr\u00f3cz rolnik\u00f3w, kt\u00f3rzy stanowili dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105t kilka procent ofiar, zamordowano 16 duchownych, oko\u0142o 80 w\u0142a\u015bcicieli ziemskich z rodzinami, 643 fornali i innych pracownik\u00f3w fizycznych w maj\u0105tkach z rodzinami, 123 nauczycieli, 85 pracownik\u00f3w le\u015bnictwa. Poza tym Ukrai\u0144cy dokonali spustosze\u0144 maj\u0105tkowych, w postaci dom\u00f3w prywatnych, szk\u00f3\u0142, dom\u00f3w ludowych i ko\u015bcio\u0142\u00f3w. Te straty materialne nie by\u0142y przedmiotem bada\u0144 historyk\u00f3w i nie zosta\u0142y wyra\u017cone w liczbach.<\/p>\r\n

W Ma\u0142opolsce Wschodniej, bo taka by\u0142a polska oficjalna nazwa dawnej Galicji wschodniej w roku 1943 UPA mordowa\u0142a pojedyncze osoby i niewielkie grupy Polak\u00f3w. Prawdziwe piek\u0142o zacz\u0119\u0142o si\u0119 tam dopiero w roku nast\u0119pnym. Jak to wynika z dokument\u00f3w ukrai\u0144skich przechwyconych przez stron\u0119 polsk\u0105 \u201ewsie polskie mia\u0142y by\u0107 palone a Polacy wycinani\u201d[44]<\/a>. Do zbrodni UPA do\u0142\u0105czy\u0142y jeszcze zbrodnie kolaboranckiej ukrai\u0144skiej dywizji Ha\u0142yczyna czyli SS Galizien[45]<\/a>.<\/p>\r\n

Straty ludno\u015bci polskiej z r\u0105k OUN i UPA oraz wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cej z tymi organizacjami ukrai\u0144skiej ludno\u015bci cywilnej na ca\u0142ym obszarze Ma\u0142opolski wschodniej wed\u0142ug oblicze\u0144 autor\u00f3w trzech monografii po\u015bwi\u0119conych trzem tamtejszym wojew\u00f3dztwom wynosi\u0142y 55 660 os\u00f3b[46]<\/a>. Jak dotychczas nie obliczono w spos\u00f3b tak systematyczny strat ludno\u015bci polskiej na wschodniej Lubelszczy\u017anie i po\u0142udniowym Polesiu. Dotychczasowe ustalenia wynios\u0142y wi\u0119c oko\u0142o 120 000 zamordowanych os\u00f3b w oko\u0142o 4300 miejscowo\u015bciach. Historycy przypuszczaj\u0105 jednak, \u017ce dalsze skrupulatne badania doprowadz\u0105 do wykrycia jeszcze wi\u0119kszej ilo\u015bci akt\u00f3w mordu.<\/p>\r\n

    \r\n\t
  1. nale\u017cy postawi\u0107 pytanie dlaczego nacjonalizm ukrai\u0144ski mia\u0142 w II Rzeczypospolitej stosunkowo \u0142atwe pole do dzia\u0142ania? Dlaczego w\u0142adze pa\u0144stwowe nie zdo\u0142a\u0142y wznie\u015b\u0107 si\u0119 na odpowiedni poziom i efektywnie infiltrowa\u0107 jego szeregi oraz uniemo\u017cliwi\u0107 jego wp\u0142yw na ukrai\u0144sk\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107 zamieszkuj\u0105c\u0105 Polsk\u0119? Przyk\u0142adem pewnej niefrasobliwo\u015bci w\u0142adz jest ju\u017c cho\u0107by sam fakt ukazania si\u0119 \u201eNacjonalizmu\u201d Doncowa w \u0179\u00f3\u0142kwi, mie\u015bcie le\u017c\u0105cym pod Lwowem, w drukarni tamtejszych Bazylian\u00f3w. Pierwsza cz\u0119\u015b\u0107 tej ksi\u0105\u017cki zosta\u0142a zatytu\u0142owana Ukrai\u0144skie prowansalstwo<\/em>. Doncow zwalcza tam pewn\u0105 uleg\u0142o\u015b\u0107 Ukrai\u0144c\u00f3w wobec wp\u0142yw\u00f3w kultury rosyjskiej. Tak jak Prowansja zosta\u0142a zdominowana w ci\u0105gu wiek\u00f3w przez Francj\u0119 p\u00f3\u0142nocn\u0105 i w du\u017cej mierze pozbawiona swojej pierwotnej to\u017csamo\u015bci tak samo Ukrain\u0119 m\u00f3g\u0142 spotka\u0107 podobny los ze strony Rosji. Taki stosunek Doncow nazywa\u0142 w\u0142a\u015bnie ukrai\u0144skim prowansalstwem.<\/em> Tak wi\u0119c odno\u015bny program tego ideologa polegaj\u0105cy na pr\u00f3bach przeci\u0119cia pewnej kulturowej zale\u017cno\u015bci Ukrainy od p\u00f3\u0142nocnego, daleko wi\u0119kszego s\u0105siada musia\u0142 odpowiada\u0107 pogl\u0105dom sfer rz\u0105dz\u0105cych w Polsce po zamachu majowym. Jako\u015b wsp\u00f3\u0142gra\u0142 on z ide\u0105 Prometeizmu – <\/em> idei wymierzonej w Rosj\u0119 sowieck\u0105. Bez w\u0105tpienia pewne nadzieje na wyrwanie Ukrainy z r\u0105k Moskwy sprzyja\u0142y st\u0119pieniu czujno\u015bci w stosunku do ukrai\u0144skiego nacjonalizmu. Lata wojny i tragiczne wydarzenia na Kresach po\u0142udniowo-wschodnich dowiod\u0142y jednak, i\u017c by\u0142 to ogromny b\u0142\u0105d. Co prawda w latach po \u015bmierci Marsza\u0142ka Pi\u0142sudskiego polityka polska w stosunku do wschodnich mniejszo\u015bci narodowych zamieszkuj\u0105cych Kresy Wschodnie zacz\u0119\u0142a si\u0119 zmienia\u0107, ale ju\u017c nie by\u0142o na to czasu aby mo\u017cna by\u0142o zauwa\u017cy\u0107 istotne r\u00f3\u017cnice ze stanem poprzednim[47]<\/a>.<\/li>\r\n<\/ol>\r\n

    Bez w\u0105tpienia nacjonalizm ukrai\u0144ski korzystaj\u0105c z niedoci\u0105gni\u0119\u0107 polskiej polityki wewn\u0119trznej uzyska\u0142 warunki sprzyjaj\u0105ce przygotowaniu si\u0119 do realizacji dalszych etap\u00f3w swojej antypolskiej polityki, tym razem o charakterze ludob\u00f3jstwa. By\u0142a ona niezwykle tragiczna w skutkach przypominaj\u0105c ludob\u00f3jstwo Ormian dokonane przez Turk\u00f3w w latach pierwszej wojny \u015bwiatowej.<\/p>\r\n

    Dokonane przez stron\u0119 ukrai\u0144sk\u0105 ludob\u00f3jstwo na ludno\u015bci polskiej bywa nazywane genocidum atrox<\/em><\/strong> (ludob\u00f3jstwo straszliwe, dzikie, okrutne<\/strong>)[48]<\/a>. By\u0142o ono pewnym ewenementem w Europie nawet w tym wyj\u0105tkowym okresie, jakim by\u0142a druga wojna \u015bwiatowa i praktyki stosowane przez \u00f3wczesne totalitarne systemy. Nale\u017cy postawi\u0107 pytanie dlaczego tak si\u0119 sta\u0142o w\u0142a\u015bnie na polskich Kresach po\u0142udniowo-wschodnich? Badacz ukrai\u0144skiego nacjonalizmu dr hab. Wiktor Poliszczuk, autor wielu ksi\u0105\u017cek po\u015bwi\u0119conych OUN i UPA oraz dokonywanych przez te organizacje zbrodni uporczywie lansowa\u0142 tez\u0119, i\u017c \u201enie ma zbrodniczych narod\u00f3w, s\u0105 zbrodnicze ideologie i organizacje\u201d [49]<\/a>. Jako Ukrainiec najprawdopodobniej chcia\u0142 w ten spos\u00f3b ograniczy\u0107 kr\u0105g winnych tylko do kr\u0119g\u00f3w zdeklarowanych szowinist\u00f3w z OUN i UPA. Jego pogl\u0105d sk\u0142ania jednak do jeszcze dalszych przemy\u015ble\u0144. Czy tylko szowinistyczny nacjonalizm ukrai\u0144ski sam by\u0142 sprawc\u0105 ca\u0142ego z\u0142a, jakie rozla\u0142o si\u0119 po ziemiach Wo\u0142ynia, Ma\u0142opolski Wschodniej, cz\u0119\u015bci Lubelszczyzny, po\u0142udniowego Polesia czy obecnej wschodniej Rzeszowszczyzny?<\/p>\r\n

    Czytelnik polski ju\u017c od dawna ma do dyspozycji szereg utwor\u00f3w wspomnieniowych z lat tu\u017c po upadku caratu, kiedy to p\u0119k\u0142a struktura pa\u0144stwowo\u015bci rosyjskiej tak\u017ce i na Ukrainie b\u0119d\u0105cej niegdy\u015b cz\u0119\u015bci\u0105 Rzeczypospolitej. Np. takie autorki jak Zofia Kossak-Szczucka i jej ksi\u0105\u017cka pt. Po\u017coga<\/em> albo Maria Dunin-Kozicka we wspomnieniach zatytu\u0142owanych Burza od wschodu<\/em> opisuj\u0105 takie same bestialstwa, jakich dokonywa\u0142o p\u00f3\u017aniej UPA i jej pomocnicy z SKW. Ukrai\u0144scy wie\u015bniacy z lat 1917, 1918 mo\u017ce nawet nie wiedzieli nic o nacjonalizmie jako doktrynie, a do zbrodniczych czyn\u00f3w nie nawo\u0142ywa\u0142 rz\u0105d Ukrai\u0144skiej Republiki Ludowej. Tam gdzie nie pojawili si\u0119 bolszewicy nie by\u0142o wsparcia dla takich czyn\u00f3w ze strony organizacji pa\u0144stwa. A jednak, cho\u0107 w daleko mniejszym rozmiarze ni\u017c w latach drugiej wojny, mia\u0142y one miejsce. Do zbrodni pcha\u0142a ukrai\u0144skie ciemne masy nienawi\u015b\u0107 do bogatszych, wy\u017cej ustawionych na drabinie spo\u0142ecznej, po prostu innych ludzi, o innej kulturze, pos\u0142uguj\u0105cych si\u0119 innym j\u0119zykiem i wyznaj\u0105cych inn\u0105 religi\u0119 ni\u017c prawos\u0142awie. A takimi w\u0142a\u015bnie byli kresowi Polacy. Ju\u017c wtedy, jak podaj\u0105 wymienione wy\u017cej pisarki wyd\u0142ubywano bezbronnym \u201eLachom\u201d,<\/em><\/strong> oczy obcinano ko\u0144czyny lub \u017cywcem zakopywano do ziemi i zn\u0119cano si\u0119 w przera\u017caj\u0105cy spos\u00f3b[50]<\/a>. Akty okrucie\u0144stwa by\u0142y dokonywane samorzutnie bez ukartowanego z g\u00f3ry planu i koncepcji. Maj\u0105c to wszystko na uwadze nie pozostaje nic innego jak przyj\u0105\u0107, i\u017c mord i grabie\u017c by\u0142y wpisane w struktur\u0119 mentaln\u0105 tych ludzi a nacjonalizm dopiero wspar\u0142 i rozdmucha\u0142 takie sk\u0142onno\u015bci ujmuj\u0105c je w karby organizacyjne i og\u0142aszaj\u0105c form\u0105 realizacji ukrai\u0144skiej idei narodowej. Natomiast nie by\u0142 on jedynym czynnikiem sprawczym, jakby chcia\u0142 Poliszczuk.<\/p>\r\n

    Szeroki udzia\u0142 mas ukrai\u0144skich w ludob\u00f3jczych dzia\u0142aniach UPA w latach drugiej wojny \u015bwiatowej mocno podkre\u015bla\u0142 Ryszard Szaw\u0142owski historyk, znawca podobnej problematyki oraz profesor prawa mi\u0119dzynarodowego na Uniwersytecie w Calgary i w Polskim Uniwersytecie na Obczy\u017anie w Londynie, zarazem autor \u201ePrzedmowy\u201d do cytowanego wy\u017cej dzie\u0142a Siemaszk\u00f3w o wo\u0142y\u0144skim genocydzie tamtejszych Polak\u00f3w[51]<\/a>.<\/p>\r\n

    Prof. dr hab. Bogumi\u0142 Grott<\/em><\/strong><\/p>\r\n

     <\/h4>\r\n

    [1]<\/a> J. \u0141obodowski, Dmytro Doncow. \u0179ycie i dzia\u0142alno\u015b\u0107<\/em>, \u201eZeszyty Historyczne\u201d (Pary\u017c), 1981, z. 55,s. 156,157.<\/p>\r\n

    [2]<\/a> W. Poliszczuk, Integralny nacjonalizm ukrai\u0144ski jako odmiana faszyzmu<\/em>, Toronto 2003, s. 19<\/p>\r\n

    [3]<\/a> Tam\u017ce.<\/p>\r\n

    [4]<\/a> G. Chomyszyn, Problem ukrai\u0144ski. Napisa\u0142 dla duchowie\u0144stwa i \u015bwieckiej inteligencji narodu ukrai\u0144skiego G\u2026 Ch\u2026. biskup stanis\u0142awowski<\/em>, Warszawa 1933, ss.112.<\/p>\r\n

    [5]<\/a> Zosta\u0142a ona wydana po raz pierwszy w j\u0119zyku ukrai\u0144skim w \u0179\u00f3\u0142kwi pod Lwowem w roku 1926. W roku 2008 staraniem autora niniejszego artyku\u0142u zosta\u0142a wydana w j\u0119zyku polskim przez krakowskie wydawnictwo \u201eKsi\u0119garnia Akademicka\u201d z obszernym komentarzem dr hab. Wiktora Poliszczuka (Analiza politologiczna<\/em> doktryny Doncowa<\/em> s. 243-0271) i Przedmow\u0105. Ukraina, ukrai\u0144sko\u015b\u0107, nacjonalizm ukrainski a polska racja stanu<\/em> (s. 7 – 23) autora niniejszego artyku\u0142u. Przek\u0142adu dokonano w celu \u0142atwiejszego demaskowania tendencyjnych interpretacji cz\u0119sto staraj\u0105cych si\u0119 stawia\u0107 znaki r\u00f3wno\u015bci pomi\u0119dzy nacjonalizmem Organizacji Ukrai\u0144skich Nacjonalist\u00f3w, kt\u00f3rego Doncow by\u0142 g\u0142\u00f3wnym teoretykiem, a innymi nacjonalizmami odwo\u0142uj\u0105cymi si\u0119 do warto\u015bci chrze\u015bcija\u0144skich. np. polskim, ( zob. B. Grott, Dylematy polskiego nacjonalizmu. Powr\u00f3t do tradycji czy przebudowa narodowego ducha, <\/em>Warszawa 2015), francuskim (zob. A. Wielomski, Najonalizm francuski 1886-1940. Geneza, przemiany i istota filozofii politycznej, <\/em>Warszawa 2007, hiszpa\u0144skim (zob. Ten\u017ce, Hiszpania Franco. \u0179r\u00f3d\u0142a i istota doktryny politycznej<\/em>, Bia\u0142a Podlaska 2006), portugalskim (zob. H.J. K\u00fchnen, Das Regirungssystem Oliveira Salasars<\/em>, K\u00f6ln 1967)<\/p>\r\n

    [6]<\/a> Cyt. za W. Poliszczuk, Integralny nacjonalizm\u2026<\/em>., s.32.<\/p>\r\n

    [7]<\/a> D. Doncow, Nacjonalizm, <\/em>Krak\u00f3w 2006, s. 251<\/p>\r\n

    [8]<\/a> Tam\u017ce.<\/p>\r\n

    [9]<\/a> Tam\u017ce, s. 256.<\/p>\r\n

    [10]<\/a> Tam\u017ce, s. 257<\/p>\r\n

    [11]<\/a> Tam\u017ce.<\/p>\r\n

    [12]<\/a> W. Poliszczuk, Integralny nacjonaliuzm<\/em>\u2026 , s. 43-45.<\/p>\r\n

    [13]<\/a> D. Doncow, Duch naszoji dawnyny<\/em>, Praga, 1943, s. 168.<\/p>\r\n

    [14]<\/a> W. Poliszczuk, Integralny nacjonalizm<\/em>\u2026 . s. 59 – 63.<\/p>\r\n

    [15]<\/a> Jest to interpretacja sensu dziej\u00f3w Polski w duchu katolickim, wydana drukiem z r\u0119kopisu w Krakowie w roku 2014 pod red. naukow\u0105 O. Grotta.<\/p>\r\n

    [16]<\/a> Zob. B. Grott, Katolicyzm w doktrynach ugrupowa\u0144 narodowo-radykalnych do roku 1939, <\/em>Krak\u00f3w 1987, passim.<\/p>\r\n

    [17]<\/a> W. Poliszczuk, Integralny nacjonalizm<\/em>\u2026. , s. 49.<\/p>\r\n

    [18]<\/a> W polskiej Falandze rasizm odrzucano jako koncepcj\u0119 materialistyczn\u0105 sprzeczn\u0105 z katolickim spirytualizmem i nazywano nawet bluffem XX wieku. Zob. W. Wasiuty\u0144ski, Bluff XX wieku, <\/em>\u201eProsto z mostu\u201d, 1937, nr. 52, s.8.<\/p>\r\n

    [19]<\/a> W. Poliszczuk, Integralny nacjonalizm<\/em>\u2026 ., s. 63.<\/p>\r\n

    [20]<\/a> Tam\u017c\u0119. S. 69.<\/p>\r\n

    [21]<\/a> Tam\u017ce.<\/p>\r\n

    [22]<\/a> Tam\u017ce, s. 70,71.<\/p>\r\n

    [23]<\/a> Z. \u0141empicki, Oblicze duchowe wieku dziewi\u0119tnastego, <\/em>Warszawa 1933, s.4.<\/p>\r\n

    [24]<\/a> Zob. przypisy 40, 41 i 43. Wa\u017cnym opracowaniem tego tematu jest r\u00f3wnie\u017c: W. Poliszczuk, Dowody zbrodni OUN i UPA, <\/em>Toronto 2000, passim.<\/p>\r\n

    [25]<\/a>H.R. Trevor-Roper, Zjawisko faszyzmu, <\/em>(w:) Faszyzmy europejski (1922-1945) w oczach wsp\u00f3\u0142czesnych i historyk\u00f3w. <\/em>Wybra\u0142 J.W. Borejsza, Warszawa 1979, s. 418.<\/p>\r\n

    [26]<\/a> Por. Ks. F. Sarda y Salvany, Liberalizm jest grzechem, <\/em>Pozna\u0144 1995, (<\/em>pierwsze wydanie w roku 1886), passim.<\/em> Tego typu pogl\u0105dy s\u0105 jeszcze dzisiaj \u017cywotne o czym \u015bwiadczy cho\u0107by data polskiego wydania broszury.<\/p>\r\n

    [27]<\/a> T. Stryjek, Ukrai\u0144ska idea narodowa okresu mi\u0119dzywojennego<\/em>, Wroc\u0142aw, 2000, s. 179.<\/p>\r\n

    [28]<\/a> Tam\u017ce.<\/p>\r\n

    [29]<\/a> Tam\u017ce. s. 183.<\/p>\r\n

    [30]<\/a> G. Chomyszyn, Problem ukrai\u0144ski<\/em>\u2026,., s. 27.<\/p>\r\n

    [31]<\/a> Tam\u017ce, s. 28.<\/p>\r\n

    [32]<\/a> Tam\u017ce, s. 10.<\/p>\r\n

    [33]<\/a> Tam\u017ce, s. 4.<\/p>\r\n

    [34]<\/a> Tam\u017ce, s. 3.<\/p>\r\n

    [35]<\/a> Tam\u017ce, s. 9.<\/p>\r\n

    [36]<\/a> Tam\u017ce, s. 9,10.<\/p>\r\n

    [37]<\/a> Tam\u017ce. s. 14.<\/p>\r\n

    [38]<\/a> Tam\u017ce.<\/p>\r\n

    [39]<\/a> W. \u0179ele\u0144ski, Zab\u00f3jstwo ministra Pierackiego<\/em>, Warszawa 1995, s. 11 – 15,<\/p>\r\n

    [40]<\/a> L. Kuli\u0144ska, Dzia\u0142alno\u015b\u0107 terrorystyczna i sabota\u017cowa nacjonalistycznych organizacji ukrai\u0144skich w Polsce w latach 1922 – 1939<\/em>, Krak\u00f3w, ss. 743.<\/p>\r\n

    [41]<\/a> K. \u0141ada, Tre\u015b\u0107 i znaczenie \u201eDekalogu\u201d nacjonalistycznego OUN, <\/em>(w:) Nacjonalizm czy nacjonalizmy? Funkcja warto\u015bci chrze\u015bcija\u0144skich, \u015bwieckich i neopoga\u0144skich w kszta\u0142towaniu idei nacjonalistycznych<\/em>, (red. B. Grott), Krak\u00f3w 2006, s. 270.<\/p>\r\n

    [42]<\/a> A. Korman, Ludob\u00f3jstwo UPA na ludno\u015bci polskiej. Dokumentacja fotograficzna<\/em>, Wroc\u0142aw 2003, passim; Ten\u017ce, Stosunek UPA do Polak\u00f3w na Kresach po\u0142udniowo-wschodnich II Rzeczypospolitej<\/em>, Wroc\u0142aw 2010, <\/em>passim oraz<\/em> S. \u0179urek, Ludob\u00f3jstwo nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich dokonane na Polakach w Polsce po\u0142udniowo\u201d\u201dwschodniej w latach 1939-1948<\/em>, Wroc\u0142aw 2013, passim.<\/p>\r\n

    [43]<\/a> W. i E. Siemaszko, Ludob\u00f3jstwo dokonane przez nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich na ludno\u015bci polskiej Wo\u0142ynia<\/em><\/p>\r\n

    1939-1945, <\/em>t.2, s. 1056, 1057.<\/p>\r\n

    [44]<\/a> Zob. 10 stronicowy r\u0119kopi\u015bmienny dokument (SB)OUN w Pa\u0144stwowym Archiwum Obwodu R\u00f3wnie\u0144skiego datowany 12 lipca 1943 r.<\/p>\r\n

    [45]<\/a> A. Korman, Nieukarane zbrodnie SS Galizien z lat 1943-1945<\/em>, Londyn 1969, passim.<\/p>\r\n

    [46]<\/a> H. Koma\u0144ski, Sz. Siekierka, Ludob\u00f3jstwo dokonane przez nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich na Polakach w wojew\u00f3dztwie tarnopolskim, <\/em>Wroc\u0142aw 2004, s. 989, (liczba zamordowanych – 23 102 osoby); Sz. Siekierka, H. Koma\u0144ski, K, Bulzacki, Ludob\u00f3jstwo dokonane przez nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich na Polakach w wojew\u00f3dztwie lwowskim 1939-1947, <\/em>Wroc\u0142aw 2006, s. 1179, (liczba zamordowanych – 20 299 os\u00f3b); Sz. Siekierka, H. Koma\u0144ski, E. R\u00f3\u017ca\u0144ski, Ludob\u00f3jstwo dokonane przez nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich na Polakach w wojew\u00f3dztwie stanis\u0142awowskim 1939-1946<\/em>, Wroc\u0142aw b.r.w., s. 812, (liczba zamordowanych – 12 259 os\u00f3b). Osobne opracowanie po\u015bwi\u0119cono inwentaryzacji strat Ko\u015bcio\u0142a. Zob. H. Koma\u0144ski, Sz. Siekierka, Ludob\u00f3jstwo dokonane na duchownych obrz\u0105dku \u0142aci\u0144skiego przez OUN-UPA oraz zniszczenia obiekt\u00f3w sakralnych rzymskokatolickich na Kresach po\u0142udniowo wschodnich 1939-1947, <\/em>Wroc\u0142aw 2008, ss. 607.<\/p>\r\n

    [47]<\/a> Na ten temat zob. O. Grott, Instytut Bada\u0144 Spraw Narodowo\u015bciowych i Komisja Naukowych Bada\u0144 Ziem Wschodnich w planowaniu polityki II Rzeczypospolitej Polskiej na Kresach Wschodnich<\/em>, Krak\u00f3w 2013, ss. 302.<\/p>\r\n

    [48]<\/a> Por. przyp. 40, 41,42, 43.<\/p>\r\n

    [49]<\/a> Zob. , np. W.Poliszczuk, Dowody zbrodni<\/em>\u2026, s. 5.<\/p>\r\n

    [50]<\/a> Z. Kossak-Szcucka, Po\u017coga: wspomnienia z Wo\u0142ynia 1917-1919, <\/em>Krak\u00f3w 1922, <\/em>\u0141\u00f3d\u017a 1990, Rzesz\u00f3w 1990, Katowice 1990, Warszawa 1996, Wroc\u0142aw 1998, 2005, passim.; M. Dunin-Kozicka, Burza od wschodu<\/em>:<\/p>\r\n

    wspomnienia z Kijowszczyzny<\/em> (1918 – 1920),<\/em> Krak\u00f3w 1923, 1925, \u0141\u00f3d\u017c 1990, Warszawa 1990; \u0141omianki 2007.<\/p>\r\n

    [51]<\/a> R. Szaw\u0142owski, Przedmowa,<\/em> (w:) W. i E. Siemaszko, Ludob\u00f3jstwo dokonane\u2026. ,<\/em>. s. 13 i nast.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Referat profesora doktora habilitowanego Bogumi\u0142a Grotta, Nacjonalizm Organizacji Ukrai\u0144skich Nacjonalist\u00f3w jako wyraz tendencji nurtuj\u0105cych mniejszo\u015b\u0107 ukrai\u0144sk\u0105 na po\u0142udniowo-wschodnich ziemiach II Rzeczypospolitej – doktryna i praktyka Relacje polsko-ukrai\u0144skie w najnowszej historii nale\u017c\u0105 do kategorii takich, jakie cz\u0119sto mia\u0142y miejsce pomi\u0119dzy narodem pa\u0144stwowym posiadaj\u0105cym w\u0142asn\u0105 kultur\u0119 wy\u017csz\u0105 oraz kultur\u0119 polityczn\u0105, i kt\u00f3rego cz\u0142onkowie stanowili elit\u0119 w kraju wsp\u00f3lnego zamieszkiwania a […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[215],"tags":[65,30,167,17],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/103610"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=103610"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/103610\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=103610"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=103610"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=103610"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}