{"id":102743,"date":"2018-07-13T10:24:00","date_gmt":"2018-07-13T14:24:00","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=102743"},"modified":"2018-07-13T10:24:45","modified_gmt":"2018-07-13T14:24:45","slug":"od-modernizmu-do-kasperyzmu-korzenie-kryzysu-w-kosciele","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=102743","title":{"rendered":"Od modernizmu do kasperyzmu. Korzenie kryzysu w Ko\u015bciele – Roberto de Mattei<\/em>"},"content":{"rendered":"\r\n

Zdanie, kt\u00f3re tak cz\u0119sto wypowiada papie\u017c Franciszek – \u201erzeczywisto\u015b\u0107 liczy si\u0119 bardziej ni\u017c idea\u201d – jest afirmacj\u0105 filozofii, kt\u00f3ra obala prymat bytu i kontemplacji – a prymat \u00f3w jest podstaw\u0105 ca\u0142ej zachodniej i chrze\u015bcija\u0144skiej filozofii. Jak dosz\u0142o w Ko\u015bciele do triumfu tej idei? – na to pytanie odpowiada\u0142 podczas rzymskiej konferencji \u201eKorzenie kryzysu\u201d wybitny w\u0142oski historyk, Roberto de Mattei.<\/strong><\/p>\r\n

Pochodzenie terminu \u201emodernizm\u201d<\/strong><\/em><\/p>\r\n

Wydaje si\u0119, \u017ce termin \u201emodernizm\u201d zosta\u0142 ukuty przez belgijskiego ekonomist\u0119 katolickiego Charlesa P\u00c3\u00a9rina w tomie Le modernisme dans l’Eglise<\/em> w celu wskazania pod t\u0105 nazw\u0105 pe\u0142nej listy b\u0142\u0119d\u00f3w, kt\u00f3re przenika\u0142y do Ko\u015bcio\u0142a za spraw\u0105 liberalnego katolicyzmu Lamennaisa. W 1883 r. Ojciec Matteo Liberatore rozwin\u0105\u0142 ten temat w serii artyku\u0142\u00f3w w Civilt\u00c3\u00a0 Cattolica<\/em>.<\/p>\r\n

Pius X po raz pierwszy u\u017cy\u0142 tego terminu w dekrecie Lamentabili<\/em> z dnia 3 lipca 1907 r. oraz w encyklice Pascendi<\/em> z dnia 8 wrze\u015bnia 1907 r. \u00d3w \u015bwi\u0119ty papie\u017c r\u00f3wnie\u017c chcia\u0142 ukaza\u0107 natur\u0119 wszystkich najbardziej niebezpiecznych b\u0142\u0119d\u00f3w teologicznych, filozoficznych i egzegetycznych, kt\u00f3re szerzy\u0142y si\u0119 w Ko\u015bciele katolickim kilkadziesi\u0105t lat przed jego pontyfikatem.<\/p>\r\n

Pius X opublikowa\u0142 Pascendi<\/em> zaledwie cztery lata po rozpocz\u0119ciu swego pontyfikatu, ale pami\u0119tajmy, \u017ce modernizm charakteryzowa\u0142 si\u0119 d\u0142ugim okresem wyl\u0119gania. Aby prze\u015bledzi\u0107 korzenie tego nurtu nale\u017cy prze\u015bledzi\u0107 genealogi\u0119 b\u0142\u0119d\u00f3w jakie zakorzeni\u0142y si\u0119 przede wszystkim w niemieckiej filozofii w XIX wieku. W rzeczywisto\u015bci bowiem modernizm wywodzi si\u0119 z dw\u00f3ch nurt\u00f3w my\u015blowych wywodz\u0105cych si\u0119 z luteranizmu: racjonalizmu Kanta i Hegla, kt\u00f3ry sprowadzi\u0142 religi\u0119 do filozofii, oraz irracjonalizmu \u201efilozof\u00f3w uczu\u0107\u201d Jacobiego i Schleiermachera, kt\u00f3rzy uto\u017csamili religi\u0119 w\u0142a\u015bnie z uczuciowo\u015bci\u0105.<\/p>\r\n

\r\n

Modernizm to jednak co\u015b wi\u0119cej ni\u017c tylko doktryna: to nowa postawa psychologiczna wobec wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwiata, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna powi\u0105za\u0107 z amerykanizmem, zespo\u0142em nowych teorii zaproponowanych przez o. Izaaka Heckera (1819-1888), protestanckiego konwertyt\u0119, za\u0142o\u017cyciela Zgromadzenia Paulist\u00f3w, kt\u00f3ry zaproponowa\u0142 ide\u0119 og\u00f3lnej ewolucji wiary i przystosowania Ko\u015bcio\u0142a do wymog\u00f3w nowoczesno\u015bci.<\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n

Ta zmiana mentalno\u015bci dokona\u0142a si\u0119 przede wszystkim podczas pontyfikatu Leona XIII. Na p\u0142aszczy\u017anie filozoficznej my\u015bl Leona XIII kategorycznie sprzeciwia\u0142a si\u0119 nowoczesno\u015bci. W tym sensie encyklika Aeterni Patris<\/em> z 4 sierpnia 1879 r. by\u0142a prawdziwym manifestem przeciwko b\u0142\u0119dom wsp\u00f3\u0142czesnej filozofii, w kt\u00f3rym papie\u017c potwierdzi\u0142, \u017ce najlepszym sposobem odzyskania utraconej Prawdy jest powr\u00f3t do filozofii \u015awi\u0119tego Tomasza z Akwinu. Nieprzypadkowo Pius X w li\u015bcie apostolskim skierowanym do rzymskiej Akademii \u015bw. Tomasza twierdzi\u0142, \u017ce jeden z g\u0142\u00f3wnych powod\u00f3w wielko\u015bci Leona XIII to \u201epo\u015bwi\u0119canie ca\u0142ej mocy, aby przywr\u00f3ci\u0107 doktryn\u0119 \u015awi\u0119tego Tomasza z Akwinu\u201d.<\/p>\r\n

Na p\u0142aszczy\u017anie politycznej i duszpasterskiej Leon XIII stara\u0142 si\u0119 jednak pogodzi\u0107 ze \u015bwiatem wsp\u00f3\u0142czesnym, z kt\u00f3rym walczy\u0142 na p\u0142aszczy\u017anie filozoficznej. Ten duch kompromisu wyra\u017ca\u0142 si\u0119 przede wszystkim w idei ralliement<\/em> (przy\u0142\u0105czenia si\u0119), czy te\u017c w polityce zbli\u017cenia z maso\u0144sk\u0105 i \u015bwieck\u0105 III Republik\u0105 Francusk\u0105, co zaznaczy\u0142 w encyklice Au milieu des sollicitudes<\/em> z 16 lutego 1892 roku.<\/p>\r\n

Modernizm przedstawia\u0142 si\u0119, czysto samowolnie, jako transpozycja idei ralliement<\/em> z poziomu politycznego na teologiczny i filozoficzny. Idea ta faktycznie zach\u0119ci\u0142a wielu duchownych (nie tylko we Francji) do otwarcia si\u0119 na wsp\u00f3\u0142czesny \u015bwiat r\u00f3wnie\u017c poza p\u0142aszczyzn\u0105 polityczn\u0105, w\u0142\u0105czaj\u0105c w to r\u00f3wnie\u017c p\u0142aszczyzn\u0119 teologiczn\u0105. Leon XIII,  jak to ju\u017c zosta\u0142o powiedziane, otworzy\u0142 drog\u0119 do bardziej nowoczesnego i naukowego nauczania, w kt\u00f3rym egzegezie i historii powinny towarzyszy\u0107 badania teologiczne i filozoficzne. Swoistym \u201elaboratorium\u201d nowych tendencji okaza\u0142 si\u0119 Paryski Instytut Katolicki. To tam biskup Louis Duchesne (1843-1922) naucza\u0142 historii Ko\u015bcio\u0142a i to tam pod jego kierunkiem Alfred Loisy (1857-1940) zosta\u0142 docentem egzegezy. To w\u0142a\u015bnie Loisy doprowadzi\u0142 \u201ehistoryczno-krytyczn\u0105\u201d metod\u0119 swojego nauczyciela do ekstremalnych konsekwencji. Trzecia osobowo\u015b\u0107, opat Marcel H\u00c3\u00a9bert (1851-1916), prze\u0142o\u017cy\u0142 idee Loisy i Duchesne na sfer\u0119 filozoficzn\u0105. Wed\u0142ug opata Barbiera, to w\u0142a\u015bnie ci trzej ksi\u0119\u017ca, z kt\u00f3rych dw\u00f3ch znalaz\u0142o si\u0119 w stanie apostazji, mieli decyduj\u0105cy wp\u0142yw na orientacj\u0119 m\u0142odych duchownych i m\u0142odych \u015bwieckich katolik\u00f3w w latach 1880-1893. <\/p>\r\n

To \u201eNeo-Chrze\u015bcija\u0144stwo\u201d raptownie rozprzestrzeni\u0142o si\u0119 poza mury Instytutu Katolickiego. 7 czerwca 1893 r. m\u0142ody Maurice Blondel (1861-1949) obroni\u0142 na Sorbonie prac\u0119 doktorsk\u0105 zatytu\u0142owan\u0105  L’Action: Essai d’une critique de la vie et d’une science de la pratique<\/em>. W tym dziele, kt\u00f3re zosta\u0142o szeroko docenione, og\u0142osi\u0142, \u017ce ludzki duch jest kierowany wewn\u0119trznym dynamizmem ku poszukiwaniu Boga w immanencji dzia\u0142ania. Nowa \u201efilozofia immanencji\u201d Blondela mia\u0142a zast\u0105pi\u0107 \u201eintelektualizm\u201d aspiracjami serca i potrzebami \u017cycia, szukaj\u0105c korzeni nadprzyrodzonego w naturze cz\u0142owieka. Opieraj\u0105c si\u0119 na tej przes\u0142ance immanentyzmu, my\u015bl wsp\u00f3\u0142czesna wyprowadzi\u0142a ide\u0119, wed\u0142ug kt\u00f3rej cz\u0142owiek, pod\u0105\u017caj\u0105c za pragnieniem niesko\u0144czono\u015bci, mo\u017ce uczestniczy\u0107 w boskiej niesko\u0144czono\u015bci w jego to\u017csamo\u015bci. Tym, co \u0142\u0105czy\u0142o filozoficzn\u0105 metod\u0119 Blondla z naukow\u0105 metod\u0105 nowych historyk\u00f3w i egzeget\u00f3w, by\u0142 prymat miejsca, jakie nadano do\u015bwiadczeniu – ostatecznemu kryterium wszelkiej pewno\u015bci i prawdy.<\/p>\r\n

Leon XIII zacz\u0105\u0142 bra\u0107 pod uwag\u0119 niebezpiecze\u0144stwo, jakie nios\u0105 ze sob\u0105 te nowe egzegetyczne i filozoficzne doktryny. Po li\u015bcie apostolskim Testem Benevolenti\u00c3\u00a6<\/em> z 22 stycznia 1889 r. przeciwko amerykanizmowi, 8 wrze\u015bnia 1899 r. opublikowa\u0142 sw\u00f3j list do duchowie\u0144stwa francuskiego Depuis le jour<\/em>, w kt\u00f3rym potwierdzi\u0142 piln\u0105 potrzeb\u0119 powrotu do filozofii i teologii \u015bwi\u0119tego Tomasza. Jednak nowe tendencje filozoficzne i egzegetyczne ci\u0105gle si\u0119 rozprzestrzenia\u0142y.<\/p>\r\n

Pius X i modernizm<\/strong><\/em><\/p>\r\n

Iskr\u0105, kt\u00f3ra wywo\u0142a\u0142a kontrowersje modernistyczne, by\u0142a polemika zainicjowana pojawieniem si\u0119 w 1902 r. eseju Alfreda Loisy L’Evangile et l’Eglise’a<\/em>, napisanego w odpowiedzi na interpretacj\u0119 chrze\u015bcija\u0144stwa, kt\u00f3r\u0105 w swoich wyk\u0142adach na Uniwersytecie Berli\u0144skim g\u0142osi\u0142 egzegeta protestancki Adolf von Harnack (1851-1930). Loisy, stosuj\u0105c now\u0105 metod\u0119 \u201ehistoryczno-krytyczn\u0105\u201d na polu egzegetycznym, zaprzecza\u0142 lub uniewa\u017cnia\u0142 objawion\u0105 natur\u0119 Starego i Nowego Testamentu, bosko\u015b\u0107 Chrystusa, instytucj\u0119 Ko\u015bcio\u0142a, hierarchi\u0119 i sakramenty. W retrospektywnej analizie swojej tw\u00f3rczo\u015bci o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce pragn\u0105\u0142 \u201ezasadniczej reformy egzegezy biblijnej, ca\u0142ej teologii i wreszcie katolicyzmu w og\u00f3le\u201d.<\/p>\r\n

Debata zosta\u0142a rozszerzona na pole filozoficzne przez Luciena Laberthonni\u00c3\u00a8re’a (1862-1932), dyrektora Annales de philosophie chr\u00c3\u00a9tienne<\/em>, w kt\u00f3rym przedstawi\u0142 argument za konieczno\u015bci\u0105 oddzielenia chrze\u015bcija\u0144stwa od arystotelizmu tomistycznego, a tak\u017ce przez Edouarda Le Roya (1870-1954), nast\u0119pc\u0119 Bergsona w College de France, dla kt\u00f3rego prawda dogmatyczna by\u0142a jedynie elementem ukierunkowuj\u0105cym praktyk\u0119 i kt\u00f3rej nie mo\u017cna by\u0142o udowodni\u0107, \u017ce jest prawdziwa sama w sobie, lecz mo\u017cna j\u0105 by\u0142o prze\u0142o\u017cy\u0107 jedynie na dzia\u0142ania etyczne.<\/p>\r\n

G\u0142\u00f3wnymi teologami ruchu byli dwaj kap\u0142ani: George Tyrrell z Irlandii (1861-1909) i Ernesto Buonaiuti z W\u0142och (1881-1946). Tyrrell, nawr\u00f3cony z kalwinizmu na anglikanizm, a nast\u0119pnie na katolicyzm (1879), wst\u0105pi\u0142 do Towarzystwa Jezusowego, uto\u017csamiaj\u0105c Objawienie z \u201edo\u015bwiadczeniem religijnym\u201d, kt\u00f3re dokonuje si\u0119 w ka\u017cdym indywidualnym sumieniu, poprzez kt\u00f3re lex orandi<\/em> dyktuje normy lex credendi<\/em>, a nie odwrotnie. W rzeczywisto\u015bci, to do\u015bwiadczenie Objawienia – \u201enie mo\u017ce przyj\u015b\u0107 do nas z zewn\u0105trz; nauczanie mo\u017ce by\u0107 okazj\u0105, a nie przyczyn\u0105\u201d.<\/p>\r\n

Buonaiuti by\u0142 profesorem historii Ko\u015bcio\u0142a w Seminarium dell’Apollinare i autorem programu Programma dei modernisti<\/em>, opublikowanym anonimowo w Rzymie w pa\u017adzierniku 1907 roku. Praca ta stanowi\u0142a pr\u00f3b\u0119 ustosunkowania si\u0119 do encykliki Pascendi<\/em> i zosta\u0142a doceniona przez g\u0142\u00f3wnych protoplast\u00f3w ruchu modernistycznego, takich jak Tyrrella, kt\u00f3ry przet\u0142umaczy\u0142 j\u0105 na j\u0119zyk angielski.<\/p>\r\n

Modernizm znalaz\u0142 wreszcie, nawi\u0105zuj\u0105c do s\u0142\u00f3w Loisy, wa\u017cnego \u201eagenta \u0142\u0105czno\u015bci\u201d w postaci barona Friedricha von H\u00fcgela (1852-1925). Syn austriackiego ojca i szkockiej matki, ze wzgl\u0119du na sw\u00f3j presti\u017c spo\u0142eczny i status kosmopolityczny, sta\u0142 si\u0119 \u201epo\u015brednikiem mi\u0119dzy spo\u0142ecze\u0144stwem niemiecko-angielskim i w\u0142oskim, mi\u0119dzy ideami filozofii dzia\u0142ania a ideami historycznej immanencji\u201d. Paul Sabatier (1858-1928), zdefiniowa\u0142 go jako \u201e\u015bwieckiego biskupa modernist\u00f3w\u201d. \u201eNasz program\u201d, pisa\u0142 z sarkazmem, \u201ejest religi\u0105, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 ca\u0142kowicie akceptowalna i kt\u00f3ra zostanie przyj\u0119ta z otwartymi ramionami przez wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 wyzna\u0144 anglika\u0144skich i protestanckich; a gdy papiestwo zostanie ca\u0142kowicie zdyskredytowane, b\u0119dziemy maszerowa\u0107 na Watykanie i zainstalujemy barona [von H\u00fcgela] na Katedrze Piotrowej jako pierwszego \u015bwieckiego papie\u017ca\u201d.<\/p>\r\n

W\u0142a\u015bnie w obliczu tej agresywnej, podziemnej dzia\u0142alno\u015bci, Pius X zareagowa\u0142 publikacj\u0105 prorockiego dokumentu, encykliki Pascendi<\/em>. Pocz\u0105tki modernizmu wed\u0142ug \u015bw. Piusa X nie polega\u0142y jedynie na przeciwstawianiu si\u0119 tej czy innej z objawionych prawd, ale na radykalnej transformacji ca\u0142ego poj\u0119cia \u201eprawdy\u201d, poprzez przyj\u0119cie \u201ezasady immanencji\u201d. Jest ona fundamentem wsp\u00f3\u0142czesnej my\u015bli, a brzmi ona – jak podkre\u015blono to w ust\u0119pie 58. dekretu Lamentabili – <\/em>nast\u0119puj\u0105co: \u201ePrawda zmienia si\u0119 wraz z cz\u0142owiekiem, poniewa\u017c rozwija si\u0119 wraz z nim, w nim i przez niego\u201d.<\/p>\r\n

Immanencja jest koncepcj\u0105 filozoficzn\u0105, kt\u00f3ra pojmuje do\u015bwiadczenie jako absolut i wyklucza wszelk\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 transcendentn\u0105. Dla modernist\u00f3w rodzi si\u0119 ona z religijnego uczucia, kt\u00f3re nie oparte na \u017cadnym racjonalnym fundamencie, jest w rzeczywisto\u015bci fideizmem. Wiara nie jest zatem przylgni\u0119ciem inteligencji do prawdy objawionej przez Boga, ale jest religijnym wysi\u0142kiem, kt\u00f3ry wyp\u0142ywa z niejasnego fundamentu (pod\u015bwiadomo\u015bci) ludzkiej duszy. Reprezentacje rzeczywisto\u015bci boskich sprowadzaj\u0105 si\u0119 do \u201esymboli\u201d, kt\u00f3rych \u201eformu\u0142a intelektualna\u201d zmienia si\u0119 w zale\u017cno\u015bci od \u201ewewn\u0119trznego do\u015bwiadczenia\u201d wierz\u0105cego. Formu\u0142y dogmat\u00f3w, wed\u0142ug modernist\u00f3w, nie zawieraj\u0105 prawd absolutnych – s\u0105 jedynie \u201eobrazami prawdy\u201d, kt\u00f3ra powinna przystosowa\u0107 si\u0119 do odczu\u0107 religijnych.<\/p>\r\n

W ostatecznym rozrachunku prawda religijna rozstrzyga si\u0119 w samo\u015bwiadomo\u015bci jednostki stoj\u0105cej przed indywidualnymi problemami wiary. W tym sensie powraca tendencja gnostycyzmu do przyjmowania wszystkich prawd za pomoc\u0105 jednej zasady, subiektywno\u015bci prawdy i wzgl\u0119dno\u015bci wszystkich jej formu\u0142. Dla \u015bw. Piusa X \u201eimmanencja modernist\u00f3w g\u0142osi wprost, \u017ce wszelkie zjawisko powstaje w samowiedzy cz\u0142owieka jako cz\u0142owieka. \u015acis\u0142e wi\u0119c rozumowanie wnosi st\u0105d, \u017ce B\u00f3g i cz\u0142owiek to jedno i to samo: a to jest panteizmem\u201d.<\/p>\r\n

Pascendi<\/em> mo\u017cna uzna\u0107 za podstawowy dokument Magisterium Ko\u015bcio\u0142a, a w\u015br\u00f3d wszystkich akt\u00f3w Piusa X pozostaje, jak pisa\u0142 Ojciec Cornelio Fabro, \u201enajwybitniejszym pomnikiem jego pontyfikatu\u201d. Z kolei historyk Emile Poulat podkre\u015bla, \u017ce Pascendi<\/em> jest logiczn\u0105 konsekwencj\u0105 kierunku potwierdzonego przez Piusa IX p\u00f3\u0142wiecze wcze\u015bniej w Syllabusie<\/em>: \u201ePius IX pot\u0119pi\u0142 b\u0142\u0119dy ad extra<\/em> (poza Ko\u015bcio\u0142em), kt\u00f3re biegn\u0105 przez \u015bwiat; Pius X natomiast pot\u0119pi\u0142 zjawisko ad intra<\/em> (wewn\u0105trz Ko\u015bcio\u0142a), pot\u0119piaj\u0105c te same b\u0142\u0119dy, kt\u00f3re przenika\u0142y do Ko\u015bcio\u0142a, gdzie przybra\u0142y now\u0105 form\u0119 i zakorzeni\u0142y si\u0119\u201d.<\/p>\r\n

Od modernizmu do <\/strong><\/em>Nouvelle th\u00c3\u00a9ologie<\/strong><\/p>\r\n

\u015awi\u0119ty papie\u017c Pius rozumia\u0142, \u017ce ma do czynienia nie ze szko\u0142\u0105 filozoficzn\u0105, ale z parti\u0105 [polityczn\u0105], a w Motu Proprio Sacrorum Antystitum<\/em> z 1 wrze\u015bnia 1910 r., za pomoc\u0105 kt\u00f3rego z\u0142o\u017cy\u0142 przysi\u0119g\u0119 antymodernistyczn\u0105, wysuwa\u0142 te\u017c hipotez\u0119, \u017ce moderni\u015bci tworz\u0105 \u201etajne ugrupowanie\u201d w Ko\u015bciele. \u015awiadek z \u201ewewn\u0105trz\u201d ruchu, Albert Houtin, opisuj\u0105c poziom modernizmu by\u0142 przekonany, \u017ce moderni\u015bci nie opuszcz\u0105 Ko\u015bcio\u0142a, nawet je\u015bli strac\u0105 wiar\u0119, ale pozostan\u0105 w Ko\u015bciele tak d\u0142ugo, jak b\u0119dzie to mo\u017cliwe, aby propagowa\u0107 swoje idee. \u201eDo tej pory\u201d, wyja\u015bni\u0142 Buonaiuti, \u201echcieli zreformowa\u0107 Rzym bez Rzymu, a mo\u017ce przeciwko Rzymowi. Teraz, istnieje potrzeba zreformowania Rzymu wraz z Rzymem; aby reforma przesz\u0142a przez r\u0119ce tych, kt\u00f3rzy wymagaj\u0105 zreformowania. Oto jest to metoda prawdziwa i nieomylna, ale trudna. Hic opus, hic labor<\/em>\u201d. Modernizm zaproponowa\u0142 zatem transformacj\u0119 katolicyzmu od wewn\u0105trz, pozostawiaj\u0105c nienaruszony, na ile to mo\u017cliwe, zewn\u0119trzne atrybuty Ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\r\n

Czy mo\u017cna sobie wyobrazi\u0107, by tak wielki i z\u0142o\u017cony ruch podda\u0142 si\u0119 po tym, jak zosta\u0142 pot\u0119piony? Po \u015bmierci Piusa X, strategi\u0105 modernist\u00f3w by\u0142o udawanie, \u017ce modernizm nie istnieje przy jednoczesnym zdecydowanym\u2026 pot\u0119pianiu ruchu antymodernistycznego. Tendencje modernist\u00f3w w dziedzinie biblijnej, liturgicznej, teologicznej i ekumenicznej rozwija\u0142y si\u0119 w Ko\u015bciele w spos\u00f3b pozornie spontaniczny, bez \u017cadnego porz\u0105dku i kierunku, jak to ju\u017c mia\u0142o miejsce za czas\u00f3w Leona XIII. W rzeczywisto\u015bci modernizm rozprzestrzenia\u0142 si\u0119 nie tylko w ksi\u0105\u017ckach, ale w ca\u0142ym Ko\u015bciele, zatruwaj\u0105c ka\u017cdy aspekt jego dzia\u0142alno\u015bci. Dzi\u0119ki temu Nouvelle th\u00c3\u00a9ologie<\/em>, kt\u00f3ra w\u0142a\u015bnie si\u0119 rodzi\u0142a, mog\u0142a by\u0107 zaprezentowana jako \u201e\u017cywa\u201d teologia i filozofia zwi\u0105zana z histori\u0105, w przeciwie\u0144stwie do ksi\u0105\u017ckowej abstrakcyjno\u015bci szko\u0142y neoscholastycznej.<\/p>\r\n

W Belgii, w Tournai, sta\u0142 klasztor dominikan\u00f3w Le Saulchoir, gdzie od 1932 roku Pere Marie-Dominique Chenu (1895-1990) by\u0142 \u201eregentem studi\u00f3w\u201d. W 1937 r. ukaza\u0142 si\u0119 jego proto-manuskrypt zatytu\u0142owany Une \u00c3\u00a9cole de th\u00c3\u00a9ologie, Le Saulchoir<\/em>, kt\u00f3ry w za\u0142o\u017ceniu mia\u0142 by\u0107 \u201emetodologicznym\u201d programem formacji uczni\u00f3w dominikan\u00f3w. Chenu krytykowa\u0142 teologi\u0119 antymodernistyczn\u0105 w imi\u0119 \u201eChrystusa wiary\u201d, kt\u00f3ry mo\u017ce by\u0107 poznany (jak chcieli moderni\u015bci) w \u201eChrystusie historii\u201d. A skoro historyczno\u015b\u0107 jest warunkiem wiary i Ko\u015bcio\u0142a, teologowie powinni umie\u0107 odczytywa\u0107 \u201eznaki czasu\u201d, czyli przejawy wiary w historii.<\/p>\r\n

Manifest francuskiego dominikanina zosta\u0142 umieszczony na Indeksie dekretem \u015awi\u0119tego Oficjum z dnia 4 lutego 1942 r., a Chenu zosta\u0142 usuni\u0119ty ze stanowiska. Jego uczniowie, jak Pere Yves Congar (1904-1995), byli jednak bardziej ni\u017c kiedykolwiek przekonani, \u017ce to w\u0142a\u015bnie ich pokolenie powinno \u201eodzyska\u0107 i przenie\u015b\u0107 na dziedzictwo Ko\u015bcio\u0142a ka\u017cdy element warto\u015bci, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142by wy\u0142oni\u0107 si\u0119 z modernizmu\u201d.<\/p>\r\n

Szko\u0142a w Le Saulchoir by\u0142 dla Dominikan\u00f3w, a instytut uniwersytecki w Fourvi\u00c3\u00a8re ko\u0142o Lyonu, by\u0142 dla jezuit\u00f3w. Na t\u0119 szko\u0142\u0119 wp\u0142yn\u0119\u0142o przede wszystkim nauczanie Pere’a Auguste’a Valensina (1879-1953), ucznia Blondla i bliskiego przyjaciela innej wybitnej postaci, jezuity Pierre’a Teilharda de Chardin’a (1881-1955), kt\u00f3ry zosta\u0142 zawieszony w pracy pedagogicznej w 1926 roku i skazany przez \u015awi\u0119te Oficjum w 1939 roku. Najbardziej bezpo\u015bredni\u0105 kontynuacj\u0105 tw\u00f3rczo\u015bci Blondla i Teilharda stanowi\u0142a tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Henriego de Lubaca (1896-1991), kt\u00f3ry zna\u0142 Teilharda od pocz\u0105tku lat 20. i pozostawa\u0142 pod jego ogromnym wp\u0142ywem.<\/p>\r\n

Odpowiednio do nouvelle th\u00c3\u00a9ologie<\/em> powsta\u0142 pomys\u0142 nouvelle chr\u00c3\u00a9tient\u00c3\u00a9 <\/em>(nowego chrze\u015bcija\u0144stwa), opracowany w tych samych latach przez francuskiego filozofa Jacquesa Maritaina (1882-1973). Jego dzie\u0142o Humanisme int\u00c3\u00a9gral<\/em> (1936) wywar\u0142o wp\u0142yw nie mniejszy ni\u017c dzie\u0142a Blondla, przede wszystkim na \u015bwieckich. Pomimo deklarowanego przez Maritaina przestrzegania zasad tomizmu, jego filozofia historii i socjologia zbieg\u0142y si\u0119 z neomodernizmem, kt\u00f3ry rozkwita\u0142 w\u015br\u00f3d m\u0142odych zakonnik\u00f3w jezuit\u00f3w i dominikan\u00f3w.<\/p>\r\n

W 1946 roku ukaza\u0142 si\u0119 wa\u017cny artyku\u0142 ojca R\u00c3\u00a9ginalda Garrigou-Lagrange’a (1877-1964), jednego z najostrzejszych umys\u0142\u00f3w teologicznych swoich czas\u00f3w, La Nouvelle Th\u00c3\u00a9ologie<\/em> o\u00c3\u00b9 va-t-elle<\/em>. Dominika\u0144ski teolog potwierdzi\u0142, \u017ce Nouvelle Th\u00c3\u00a9ologie <\/em>wywodzi si\u0119 z modernizmu i prowadzi do ca\u0142kowitej apostazji. \u201eW miejsce filozofii bytu lub ontologii proponuje si\u0119 filozofi\u0119 dzia\u0142ania, kt\u00f3ra definiuje Prawd\u0119 jako funkcj\u0119 nie bycia, ale dzia\u0142ania w\u0142a\u015bnie. W ten spos\u00f3b powraca si\u0119 do stanowiska modernist\u00f3w: \u201ePrawda zmienia si\u0119 wraz z cz\u0142owiekiem, poniewa\u017c rozwija si\u0119 wraz z nim, w nim i przez niego\u201d. Z tego powodu \u015bw. Pius X powiedzia\u0142 o modernistach: \u201eOni wypaczaj\u0105 odwieczne poj\u0119cie prawdy\u201d.<\/p>\r\n

W ten spos\u00f3b w dniu 12 sierpnia 1950 r. Pius XII pot\u0119pi\u0142 Nouvelle Th\u00c3\u00a9logie<\/em> encyklik\u0105 Humani Generis<\/em>. Papie\u017c pot\u0119pi\u0142 \u201etruj\u0105ce owoce\u201d \u201enowo\u015bci w prawie ka\u017cdej dziedzinie teologii\u201d i pot\u0119pi\u0142, nie wymieniaj\u0105c ich, tych, kt\u00f3rzy przygotowali grunt :do mo\u017cliwo\u015bci wyra\u017cenia dogmatu poj\u0119ciami dzisiejszych system\u00f3w filozoficznych, np. immanentyzmu, idealizmu lub egzystencjalizmu, zgodnie z potrzebami umys\u0142owo\u015bci wsp\u00f3\u0142czesnej\u201d. G\u0142\u00f3wnym b\u0142\u0119dem pot\u0119pionym przez encyklik\u0119 by\u0142 relatywizm, wed\u0142ug kt\u00f3rego wiedza ludzka nigdy nie ma warto\u015bci realnej i niezmiennej, a jedynie wzgl\u0119dn\u0105.<\/p>\r\n

Encyklice Humani generis<\/em> nie uda\u0142o si\u0119 zatrzyma\u0107 post\u0119pu Nouvelle Th\u00c3\u00a9logie<\/em>, kt\u00f3ra w ostatnich latach pontyfikatu Piusa XII rozszerzy\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c na teologi\u0119 moraln\u0105. G\u0142\u00f3wnymi antagonistami tradycyjnej moralno\u015bci byli jezuita niemiecki Josef Fuchs (1912-2005), w\u0142oski redemptorysta Kapon Domenico (1907-1998), a przede wszystkim niemiecki redemptorysta Bernard H\u00c3\u00a4ring (1912-1998). C\u00f3rka modernizmu, Nouvelle Th\u00c3\u00a8ologie<\/em>, popiera\u0142a zasad\u0119 ewolucji dogmat\u00f3w. Nowi morali\u015bci rozszerzyli t\u0105 zasad\u0119 na sfer\u0119 moraln\u0105, zast\u0119puj\u0105c w miejsce absolutnego i niezmiennego prawa naturalnego nowe prawo moralne, kt\u00f3re by\u0142o uczuciowe, osobiste i egzystencjalne. Indywidualne sumienie sta\u0142o si\u0119 suwerenn\u0105 norm\u0105 moralno\u015bci.<\/p>\r\n

Antropologiczny zwrot Soboru Watyka\u0144skiego II <\/strong><\/em><\/p>\r\n

Kardyna\u0142 Ernesto Ruffini (1888-1967), pisz\u0105c do kardyna\u0142a Ottavianiego 9 maja 1961 r., wyrazi\u0142 si\u0119 nie stosuj\u0105c p\u00f3\u0142\u015brodk\u00f3w: \u201eM\u00f3wi\u0142em to ju\u017c kiedy\u015b i powtarzam: Modernizm, pot\u0119piony przez Piusa X, dzi\u015b rozprzestrzenia si\u0119 swobodnie w aspektach jeszcze powa\u017cniejszych i bardziej szkodliwych ni\u017c wtedy!\u201d. Ten sam kardyna\u0142 Ruffini, wraz z kardyna\u0142em Ottavianim, zaproponowa\u0142 Janowi XXIII, kt\u00f3ry zast\u0105pi\u0142 Piusa XII w 1958 r., aby zwo\u0142a\u0142 sob\u00f3r ekumeniczny, s\u0105dz\u0105c, \u017ce takie zgromadzenie definitywnie pot\u0119pi\u0142oby \u00f3wczesne b\u0142\u0119dy. Jan XXIII w przem\u00f3wieniu otwieraj\u0105cym Sob\u00f3r Watyka\u0144ski II w dniu 11 pa\u017adziernika 1962 r. wyja\u015bni\u0142, \u017ce Sob\u00f3r nie zosta\u0142 zwo\u0142any po to, by pot\u0119pia\u0107 b\u0142\u0119dy czy formu\u0142owa\u0107 nowe dogmaty, lecz by zn\u00f3w przedstawi\u0107, w j\u0119zyku dostosowanym do nowych czas\u00f3w, odwieczne nauczanie Ko\u015bcio\u0142a. W rzeczywisto\u015bci jednak, mimo i\u017c prymat przypisywano wymiarowi duszpasterskiemu, sob\u00f3r dokona\u0142 rewolucji j\u0119zyka i mentalno\u015bci. To w\u0142a\u015bnie ten \u201enowy spos\u00f3b wyra\u017cania siebie\u201d, wed\u0142ug jezuickiego historyka o. Jana W. O. Malleya, \u201eoznacza\u0142 definitywne zerwanie z poprzednimi Soborami\u201d.<\/p>\r\n

Ojc\u00f3w soborowych otaczali \u201eeksperci\u201d zwani te\u017c periti<\/em>, kt\u00f3rym powierzono zadanie rewizji i ponownego opracowania schemat\u00f3w oraz, cz\u0119sto, przygotowania wyst\u0105pie\u0144 Ojc\u00f3w soborowych. Wielu z tych teolog\u00f3w podejrzewano o heterodoksj\u0119 ju\u017c podczas pontyfikatu Piusa XII. Pierwszym celem, jaki osi\u0105gn\u0119li, by\u0142o odrzucenie soborowych schemat\u00f3w napisanych przez komisje przygotowawcze. A odrzucenie tych schemat\u00f3w, kt\u00f3re zgodnie z przepisami soborowymi mia\u0142y stanowi\u0107 podstaw\u0119 do dyskusji, stanowi\u0142o wa\u017cny punkt zwrotny w historii Soboru Watyka\u0144skiego II.<\/p>\r\n

Ju\u017c podczas pierwszej sesji Soboru w\u0142oski biskup Luigi Borromeo (1893-1975), napisa\u0142 w swoim dzienniku: \u201eTkwimy ju\u017c w pe\u0142nym modernizmie. Nie jest to naiwny, jawny, agresywny i waleczny modernizm czas\u00f3w Piusa X, nie. Wsp\u00f3\u0142czesny modernizm jest bardziej subtelny, zakamuflowany, przenikliwy i ob\u0142udny. Nie chce wzbudza\u0107 kolejnej burzy; pragnie, aby ca\u0142y Ko\u015bci\u00f3\u0142 dowiedzia\u0142 si\u0119, \u017ce sta\u0142 si\u0119 modernistyczny, w og\u00f3le tego nie zauwa\u017caj\u0105c. (…) Tak wi\u0119c dzisiejszy modernizm ratuje ca\u0142e chrze\u015bcija\u0144stwo, jego dogmaty i organizacj\u0119, ale ca\u0142kowicie je opr\u00f3\u017cnia i obala. Nie jest to ju\u017c religia, kt\u00f3ra pochodzi od Boga, ale religia, kt\u00f3ra pochodzi bezpo\u015brednio od cz\u0142owieka, a po\u015brednio od Boga, kt\u00f3ry jest w cz\u0142owieku\u201d.<\/p>\r\n

Bp Borromeo intuicyjnie przeczuwa\u0142 \u201eantropologiczny zwrot\u201d Soboru Watyka\u0144skiego II, kt\u00f3ry przenosi\u0142 filozoficzn\u0105 zasad\u0119 immanencji na poziom teologiczny. G\u0142\u00f3wnym promotorem tej zmiany by\u0142 jezuita Karl Rahner (1904-1984), teolog, kt\u00f3ry wywar\u0142 najwi\u0119kszy wp\u0142yw na Sob\u00f3r Watyka\u0144ski II i na okres posoborowy. Konserwatywni Ojcowie Soboru mieli \u015bwiadomo\u015b\u0107 b\u0142\u0119d\u00f3w, kt\u00f3re wtargn\u0119\u0142y do serca Ko\u015bcio\u0142a, ale przecenili w\u0142asn\u0105 si\u0142\u0119 i nie docenili si\u0142y przeciwnik\u00f3w. Nouvelle Theology<\/em> by\u0142a nie tylko szko\u0142\u0105 teologiczn\u0105, ale zorganizowan\u0105 parti\u0105, z precyzyjnie okre\u015blonymi celem i strategi\u0105. G\u0142os biskupa Antonina Romeo (1902-1979), kt\u00f3ry na pocz\u0105tku stycznia 1960 r. rozpocz\u0105\u0142 w czasopi\u015bmie Divinitas<\/em> g\u0142\u0119boki atak na Instytut Biblijny, pot\u0119piaj\u0105cy istnienie spisku neomodernist\u00f3w pracuj\u0105cych w Ko\u015bciele, pozostawa\u0142 odosobniony.<\/p>\r\n

Epoka Soboru by\u0142a r\u00f3wnie\u017c epok\u0105 najwi\u0119kszego rozpowszechnienia komunizmu, g\u0142\u00f3wnego b\u0142\u0119du XX wieku, kt\u00f3ry Sob\u00f3r Watyka\u0144ski II zignorowa\u0142. Wed\u0142ug idei \u201eprymatu duszpasterskiego\u201d, kt\u00f3ra dokona\u0142a wielkiego post\u0119pu w tamtych latach, nietrudno dostrzec teologiczn\u0105 implementacj\u0119 \u201eprymatu praktyki\u201d g\u0142oszonego przez Marksa w \u201eTezach o Feuerbachu\u201d, w s\u0142owach: \u201e W praktyce cz\u0142owiek musi dowie\u015b\u0107 prawdziwo\u015bci, tzn. rzeczywisto\u015bci i mocy, ziemskiego charakteru [Diesseitigkeit] swego my\u015blenia\u201d i \u201eFilozofowie rozmaicie tylko interpretowali \u015bwiat; idzie jednak o to, aby go zmieni\u0107\u201d.<\/p>\r\n

Teologia wyzwolenia Ameryki \u0141aci\u0144skiej w r\u00f3\u017cnych wersjach by\u0142a punktem zbie\u017cnym teologii progresywnej z marksistowsk\u0105 my\u015bl\u0105 XX wieku. Spotkanie tych dw\u00f3ch nurt\u00f3w by\u0142o w\u0142a\u015bnie afirmacj\u0105 prymatu praktyki, to jest przekonania, \u017ce wa\u017cniejsze od prawdy jest do\u015bwiadczenie p\u0142yn\u0105ce z dzia\u0142ania. Tak wi\u0119c komunistyczny teoretyk lat 80., Lucio Lombardo Radice (1916-1992), pisa\u0142, \u017ce istot\u0105 teologii wyzwolenia jest \u201eodwr\u00f3cenie relacji teologia-praktyka\u201d. Nie jest to praktyka teologiczna, lecz teologia zaczerpni\u0119ta z praktyki wiary\u201d.<\/p>\r\n

 W tej perspektywie Giuseppe Alberigo, chc\u0105c uczyni\u0107 szko\u0142\u0119 bolo\u0144sk\u0105 kontynuacj\u0105 szko\u0142y Le Saulchoir, wyznacza obszarowi historii zadanie \u201ereformy eklezjologicznej\u201d g\u0142oszonej przez Nouvelle Th\u00c3\u00a9ologie<\/em>, a wcze\u015bniej przez modernizm.<\/p>\r\n

W okresie posoborowym praktyka historyczna sta\u0142a si\u0119 locus teologicus<\/em>. Relacja prawda-historia zosta\u0142a przeformu\u0142owana zgodnie z my\u015bl\u0105 kardyna\u0142a Kaspera, w formie \u201ekrytycznej teorii praktyki chrze\u015bcija\u0144skiej i ko\u015bcielnej\u201d. \u201eTeologia, kt\u00f3ra rozwin\u0119\u0142a si\u0119 z recepcji Soboru Watyka\u0144skiego II, charakteryzuje si\u0119 swoist\u0105 historyczno\u015bci\u0105\u201d – pisa\u0142 biskup Bruno Forte, powtarzaj\u0105c niejako manifest Le Soulchoir. Z tego punktu widzenia konieczne jest umieszczenie w epoce soborowej s\u0142\u00f3w kluczowych, takich jak \u201eduszpasterstwo\u201d, \u201eaggiornamento\u201d, \u201eznaki czasu\u201d, kt\u00f3re w ostatnich latach za pomoc\u0105 zmiany j\u0119zyka dokona\u0142y prawdziwej i w\u0142a\u015bciwej rewolucji kulturalnej.<\/p>\r\n

Neomodernizm w dzisiejszym Ko\u015bciele <\/strong><\/em><\/p>\r\n

Jak rozleg\u0142a jest dzisiaj obecno\u015b\u0107 neomodernizmu w Ko\u015bciele? Trudno jest znale\u017a\u0107 seminarium lub katolicki uniwersytet, kt\u00f3ry jest od niego wolny. Dzi\u015b nale\u017ca\u0142oby zapyta\u0107 raczej: kt\u00f3re z seminari\u00f3w lub katolickich uniwersytet\u00f3w jest wierne Magisterium Ko\u015bcio\u0142a? Niestety, nie jest trudno odpowiedzie\u0107 na to pytanie. Modernizm przenika Ko\u015bci\u00f3\u0142, nawet je\u015bli niewielu wyra\u017anie to przyznaje. W\u015br\u00f3d tych, kt\u00f3rzy to czyni\u0105, jest kardyna\u0142 Gianfranco Ravasi, kt\u00f3ry w artykule, kt\u00f3ry ukaza\u0142 si\u0119 w gazecie Sole-24 Ore<\/em> potwierdzi\u0142, \u017ce intuicja le\u017c\u0105ca u podstaw modernizmu \u201ewi\u0105\u017ce si\u0119 z konieczno\u015bci\u0105 kulturowego i systematycznego \u201eaggiornamento<\/em>\u201d analizy i przekazywania or\u0119dzia chrze\u015bcija\u0144skiego\u201d i \u017ce \u201esamo to przedsi\u0119wzi\u0119cie by\u0142o nie tylko s\u0142uszne, ale i konieczne\u201d. W interpretacji Ravasiego Loisy, Tyrrella i Buonaiuti byli \u201eteologami o wielkiej jako\u015bci intelektualnej, kt\u00f3rzy zostali ob\u0142o\u017ceni antymodernistycznymi represjami ze strony Ko\u015bcio\u0142a\u201d.<\/p>\r\n

Ponadto kardyna\u0142 Ravasi umie\u015bci\u0142 przedmow\u0119 w La vita di Antonio Fogazzaro<\/em>, ksi\u0105\u017cce Tommaso Gallarati Scottiego (1878-1940), umieszczonej w Indeksie Ksi\u0105\u017cki Zakazanej (9 grudnia 1920 r.), b\u0119d\u0105cej apologi\u0105 autora wielokrotnie umieszczanego w Indeksie, Antonio Fogazzaro (1842-1911). Nazwiska Fogazzaro i Scottiego kardyna\u0142 Ravasi wymienia na r\u00f3wni wraz z innymi modernistami, takimi jak Tyrrella, Loisy, Murri, Buonaiuti, spo\u015br\u00f3d kt\u00f3rych wszyscy byli ekskomunikowani i wspominani przez Ravasiego jako interpretatorzy \u201efermentu, kt\u00f3ry rozwija\u0142 si\u0119 w\u00f3wczas w spo\u0142ecze\u0144stwie i kulturze\u201d.<\/p>\r\n

Kardyna\u0142 Kasper nie wychwala modernizmu tak wyra\u017anie, jak Ravasi, ale jego wizja filozoficzna i teologiczna obarczona jest tymi samymi b\u0142\u0119dami. Jego nauczycielami s\u0105 wszak Schelling i Hegel, Heidegger i Rahner. Od tych autor\u00f3w zaczerpn\u0105\u0142 sw\u0105 ide\u0119 \u201eodnowy metody teologicznej\u201d, w kt\u00f3rej stawanie si\u0119 g\u00f3ruje nad bytem, czas nad przestrzeni\u0105, Pismo nad Tradycj\u0105, praktyka nad doktryn\u0105, \u017cycie nad prawd\u0105.<\/p>\r\n

W przem\u00f3wieniu, kt\u00f3rym kardyna\u0142 Kasper otworzy\u0142 20 lutego 2014 nadzwyczajny konsystorz o rodzinie, chrze\u015bcija\u0144stwo przedstawione zosta\u0142o jako \u017cycie bez prawdy, a jeszcze lepiej: \u017cycie kt\u00f3re wytwarza prawd\u0119 poprzez \u201estawanie si\u0119\u201d do\u015bwiadczenia. Praktyka staje si\u0119 miar\u0105 warto\u015bci, a poniewa\u017c \u017cycie wielu wsp\u00f3\u0142czesnych chrze\u015bcijan jest zanurzone w grzechu do tego stopnia, \u017ce nie uwa\u017caj\u0105 go ju\u017c za grzech, Ko\u015bci\u00f3\u0142 powinien dostosowa\u0107 do nich swoj\u0105 doktryn\u0119, neguj\u0105c samo poj\u0119cie grzechu, pozbawione znaczenia ontologicznego. Ostatecznym kryterium prawdy staje si\u0119 w tej wizji rzeczywisto\u015b\u0107 socjologiczna.<\/p>\r\n

Dobre relacje mi\u0119dzy papie\u017cem Franciszkiem a kardyna\u0142em Kasperem s\u0105 powszechnie znane, ale pomimo tego, \u017ce ojciec Bergoglio przez pewien czas studiowa\u0142 w Niemczech, trudno sobie wyobrazi\u0107, \u017ce posiada\u0142 on intelektualne narz\u0119dzia, aby zrozumie\u0107 najbardziej krytyczne fragmenty teologii rahnersko-kasperyjskiej. Sw\u0105 kultur\u0119 Bergoglio, bardziej ni\u017c jego jezuicki wsp\u00f3\u0142brat Rahner, zawdzi\u0119cza jeszcze innemu jezuickiemu wsp\u00f3\u0142bratu, ojcu de Lubacowi, a przez niego jest ona zwi\u0105zana z Blondelem, jak zapewnia nas wielu egzeget\u00f3w my\u015bli Bergoglio.<\/p>\r\n

W\u015br\u00f3d tych, kt\u00f3rzy staraliby si\u0119 uwolni\u0107 papie\u017ca Franciszka od ka\u017cdej plamy heterodoksji, jest profesor Massimo Borghesi; zaprzecza on jednak sobie, gdy zapewnia nas, \u017ce papie\u017c Franciszek sta\u0142 si\u0119 blondelianist\u0105 za spraw\u0105 ojca Gastona Fessarda (1897-1978). Maurice Blondel by\u0142 w rzeczywisto\u015bci modernist\u0105, poniewa\u017c z zasady immanencji stworzy\u0142 swoj\u0105 metod\u0119 filozoficzn\u0105, co w wielu pismach demonstrowali ojcowie Tonqu\u00c3\u00a9dec, R\u00c3\u00a9ginald Garrigou Lagrange i Cornelio Fabro. W 1924 r. \u015awi\u0119te Oficjum pot\u0119pi\u0142o dwana\u015bcie propozycji zaczerpni\u0119tych z filozofii Blondla, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych by\u0142a definicja poj\u0119cia prawdy jako \u201ezgodno\u015bci umys\u0142u i \u017cycia\u201d, a ju\u017c nie jako racjonalnej zgodno\u015bci tego co jest w naszym intelekcie, z rzeczywisto\u015bci\u0105 (adaequatio rei et intellectus<\/em>). Zwi\u0105zki papie\u017ca Bergoglio z my\u015bl\u0105 Blondla opisa\u0142 inny z jego argenty\u0144skich braci jezuit\u00f3w, ojciec Juan Carlos Scannone, kt\u00f3ry w tomie Filozofia Franciszka<\/em> po\u015bwi\u0119ca wiele stron paralelni mi\u0119dzy filozofi\u0105 bergoglia\u0144sk\u0105 a la dialectique blond\u00c3\u00a9lienne de l\u2019action<\/em>.<\/p>\r\n

Franciszka i Blondela \u0142\u0105czy ich antyintelektualna koncepcja wiedzy i sprowadzanie prawdy do metody czy j\u0119zyka. Formu\u0142a \u201eB\u00f3g nie jest r\u00f3wnaniem\u201d wyra\u017ca koncepcj\u0119, kt\u00f3r\u0105 profesor Gian Enrico Rusconi definiuje jako \u201eteologi\u0119 narracyjn\u0105\u201d. Rusconi uznaje, \u017ce papie\u017c Franciszek chce zmieni\u0107 paradygmat teologii katolickiej, z teologii systematycznej na teologi\u0119 narracyjn\u0105, z argumentacji na narracj\u0119, pr\u00f3buj\u0105c przedefiniowa\u0107 to\u017csamo\u015b\u0107 katolicyzmu za pomoc\u0105 nowych kod\u00f3w mitycznych lub metaforycznych.<\/p>\r\n

Papie\u017c Franciszek stwierdza w Ewangelii gaudium<\/em> (nn. 231-233) i w Laudato si<\/em> (n. 201), \u017ce \u201erzeczywisto\u015b\u0107 jest wa\u017cniejsza od idei\u201d. Ojciec Skalese zauwa\u017cy\u0142, \u017ce has\u0142o \u201erzeczywisto\u015b\u0107 jest wa\u017cniejsza od idei\u201d nie ma nic wsp\u00f3lnego z adaequatio intellectus ad rem<\/em>. \u201eOznacza to raczej, \u017ce musimy akceptowa\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107 tak\u0105, jaka jest, nie pr\u00f3buj\u0105c jej zmienia\u0107 w oparciu o zasady absolutne, np. zasady moralne, kt\u00f3re s\u0105 jedynie abstrakcyjnymi ideami<\/em>, kt\u00f3re mog\u0105 sta\u0107 si\u0119 ideologiami\u201d.<\/p>\r\n

Papie\u017c Bergoglio nie jest teologiem ani filozofem, ale zdanie, kt\u00f3re tak cz\u0119sto wypowiada, wed\u0142ug kt\u00f3rego rzeczywisto\u015b\u0107 liczy si\u0119 bardziej ni\u017c idea, jest afirmacj\u0105 filozofii, kt\u00f3ra obala prymat bytu i kontemplacji – a prymat \u00f3w jest podstaw\u0105 ca\u0142ej zachodniej i chrze\u015bcija\u0144skiej filozofii.<\/p>\r\n

Przeciwstawienie modelu papie\u017ca teologa modelowi papie\u017ca proboszcza oznacza koniec teologii dogmatycznej i moralnej jako norm dzia\u0142ania osoby chrze\u015bcija\u0144skiej. S\u0142u\u017cba duszpasterska, bez teologii, traci bowiem absolutne odniesienia do metafizyki i moralno\u015bci, a zamiast tego oferuje nam etyk\u0119 \u201edzie\u0144 po dniu i przypadek po przypadku\u201d. Dzia\u0142anie ludzkie sprowadza si\u0119 do wyboru indywidualnego sumienia, opartego nie na obiektywnym prawie Bo\u017cym i naturalnym, ale na \u201estawaniu si\u0119\u201d historii. Poniewa\u017c jednak ka\u017cda idea ma nast\u0119pstwa w rzeczywisto\u015bci, musimy te\u017c ucieka\u0107 si\u0119 do historii aby zademonstrowa\u0107 katastrofalne nast\u0119pstwa tych b\u0142\u0119d\u00f3w.<\/p>\r\n

Podobnie jak b\u0142\u0119dem by\u0142oby zwalczanie symptom\u00f3w rewolucji bez zaj\u0119cia si\u0119 przyczynami ideologicznymi, b\u0142\u0119dem by\u0142oby r\u00f3wnie\u017c pr\u00f3ba abstrakcyjnego obalenia b\u0142\u0119d\u00f3w bez uwzgl\u0119dnienia ich konkretnych konsekwencji. Mamy dzisiaj do czynienia z procesem rewolucyjnym, kt\u00f3ry nale\u017cy ocenia\u0107 na poziomie my\u015blenia, dzia\u0142ania i g\u0142\u0119bszych tendencji. Jest to jedno z poucze\u0144, kt\u00f3re zawdzi\u0119czam profesorowi Pliniowi Correa de Oliveira, autorowi ksi\u0105\u017cki, kt\u00f3ra ukaza\u0142a si\u0119 w 1943 roku, W obronie Akcji Katolickiej<\/em>, kt\u00f3ra stanowi jedno z pierwszych szeroko zakrojonych zaprzecze\u0144 modernistycznych wypacze\u0144 wewn\u0105trz Akcji Katolickiej w Brazylii i na \u015bwiecie.<\/p>\r\n

Problem, przed kt\u00f3rym stoimy, nie jest problemem abstrakcyjnym, ale dotyka wprost sposobu, w jaki \u017cyjemy nasz\u0105 wiar\u0105 w historycznym momencie opisanym przez Benedykta XVI w przededniu jego rezygnacji z papiestwa w tych s\u0142owach: \u201eJak wiemy, na rozleg\u0142ych obszarach ziemi wierze zagra\u017ca, \u017ce zga\u015bnie jak p\u0142omie\u0144, kt\u00f3rego si\u0119 nie podsyca. Stoimy w obliczu g\u0142\u0119bokiego kryzysu wiary, utraty zmys\u0142u religijnego, kt\u00f3ry stanowi najwi\u0119ksze wyzwanie dla dzisiejszego Ko\u015bcio\u0142a. Odnowa wiary musi by\u0107 zatem priorytetowym zadaniem ca\u0142ego Ko\u015bcio\u0142a naszych czas\u00f3w\u201d.<\/p>\r\n

Wierz\u0119, \u017ce u podstaw abdykacji papie\u017ca Benedykta mo\u017ce le\u017ce\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce straci\u0142 to wyzwanie z powodu niedoskona\u0142o\u015bci \u201ehermeneutyki ci\u0105g\u0142o\u015bci\u201d, podej\u015bcia teologicznego, kt\u00f3re czyni ten sam b\u0142\u0105d, z kt\u00f3rym chce walczy\u0107. Trzeba przeciwstawia\u0107 si\u0119 neomodernizmowi, kt\u00f3ry jest zmienn\u0105 i subiektywn\u0105 interpretacj\u0105 doktryny katolickiej, nie ze sprzeczno\u015bciami hermeneutycznymi, ale poprzez pe\u0142ni\u0119 doktryny katolickiej, kt\u00f3ra zbiega si\u0119 w czasie z tradycj\u0105, utrzymywan\u0105 i przekazywan\u0105 nie tylko przez Magisterium, ale przez wszystkich wiernych, \u201eod biskup\u00f3w do ostatniego \u015bwieckiego\u201d, jak wyra\u017ca to \u015bwi\u0119ta formu\u0142a \u015bwi\u0119tego Augustyna. Zmys\u0142 wiary, sensus fidei<\/em>, sk\u0142ania nas do odrzucenia ka\u017cdej hermeneutycznej deformacji prawdy, co musi by\u0107 poparte niezmienn\u0105 Tradycj\u0105 Ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\r\n

W ka\u017cdym razie nie wystarczy ograniczy\u0107 si\u0119 do stwierdzenia, \u017ce doktryna wiary jest niezmienna, nale\u017cy do tego doda\u0107, \u017ce wiara nie jest niepraktyczna i \u017ce nie uznaje wyj\u0105tk\u00f3w na poziomie praktyki. Konieczna jest reintegracja dysocjacji, kt\u00f3r\u0105 neomoderni\u015bci stworzyli mi\u0119dzy doktryn\u0105 a praktyk\u0105, przywracaj\u0105c Prawdzie i \u0179yciu nierozerwaln\u0105 jedno\u015b\u0107 wyra\u017con\u0105 w tych s\u0142owach Jezusa Chrystusa, kt\u00f3re ukazuj\u0105 nam jedyn\u0105 mo\u017cliw\u0105 Drog\u0119 w ciemno\u015bci naszych czas\u00f3w.<\/p>\r\n

Roberto de Mattei<\/strong><\/em><\/p>\r\n

Polecamy r\u00f3wnie\u017c wyk\u0142ad prof. De Matteiego.<\/strong><\/p>\r\n