{"id":102483,"date":"2018-07-01T10:42:15","date_gmt":"2018-07-01T14:42:15","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=102483"},"modified":"2018-07-01T10:42:15","modified_gmt":"2018-07-01T14:42:15","slug":"prymas-niepoprawny-politycznie-komu-przeszkadza-kardynal-hlond","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=102483","title":{"rendered":"Prymas niepoprawny politycznie. Komu przeszkadza kardyna\u0142 Hlond?"},"content":{"rendered":"

Po \u015bmierci Piusa XI prasa w\u0142oska sugerowa\u0142a, \u017ce je\u015bliby kardyna\u0142owie byli zainteresowani wyborem papie\u017ca nie-W\u0142ocha, to najlepszym kandydatem by\u0142by kardyna\u0142 August Hlond<\/em> – m\u00f3wi w rozmowie z portalem PCh24.pl prof. dr hab. Jan \u0179aryn. Dlaczego zatem dzi\u015b ten wielki polski kap\u0142an pada ofiar\u0105 w\u015bciek\u0142ych atak\u00f3w ze strony \u015brodowisk \u017cydowskich? Czy jedynym powodem by\u0142 s\u0142ynny ju\u017c list ze s\u0142owami prawdy o \u017bydach? A mo\u017ce wp\u0142ywowych ludzi XXI wieku boli stanowczy sprzeciw prymasa wobec masonerii oraz najniebezpieczniejszych pr\u0105d\u00f3w intelektualnych poprzedniego stulecia?<\/strong><\/p>\r\n

 \"Prymas<\/strong><\/p>\r\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: Narodowe Archiwum Cyfrowe<\/p>\r\n

13 pa\u017adziernika 1896 15-letni w\u00f3wczas August Hlond wst\u0105pi\u0142 do zgromadzenia ksi\u0119\u017cy salezjan\u00f3w, a rok p\u00f3\u017aniej z\u0142o\u017cy\u0142 \u015bluby zakonne. Co zdecydowa\u0142o, \u017ce w tak m\u0142odym wieku p\u00f3\u017aniejszy prymas Polski zdecydowa\u0142 po\u015bwi\u0119ci\u0107 swoje \u017cycie dla s\u0142u\u017cby Bogu i Jego Ko\u015bcio\u0142a?<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Wed\u0142ug biograf\u00f3w, powo\u0142anie do kap\u0142a\u0144stwa m\u0142ody August zawdzi\u0119cza\u0142 rodzinie, kt\u00f3ra wychowywa\u0142a i jego i jego rodze\u0144stwo w pobo\u017cno\u015bci i codziennych praktykach religijnych, wg has\u0142a \u201em\u00f3dl si\u0119 i pracuj\u201d. Do tego dochodzi bardzo wa\u017cne na \u015al\u0105sku wychowanie patriotyczne, co stawia\u0142o rodzin\u0119 w konflikcie z w\u0142adzami pruskimi, a jednocze\u015bnie zbli\u017ca\u0142o do Salezjan\u00f3w – zakonu mocno poprzez posta\u0107 Augusta Czartoryskiego zwi\u0105zanego z Polakami i s\u0142u\u017c\u0105cego ubo\u017cszym rodzinom polskim, w tym zdolnym m\u0142odzie\u0144com. W ko\u0144cu, tak\u017ce jego brat zosta\u0142 razem z m\u0142odszym Augustem pos\u0142any do W\u0142och na nauki, a zatem rodzice widzieli w tej decyzji logiczn\u0105 drog\u0119 rozwoju dla swoich dzieci. August jednak, rzeczywi\u015bcie, bardzo szybko staje si\u0119 salezjaninem – klerykiem, wyj\u0105tkowo zdolnym, na tyle by podj\u0105\u0107 studia na s\u0142ynnym papieskim Uniwersytecie Gregorianum. Uzyskuje tam doktorat z filozofii. Podczas studi\u00f3w redaguje tak\u017ce pismo w j\u0119zyku polskim pt. \u201eWiadomo\u015bci Salezja\u0144skie\u201d. Jak wida\u0107, od pocz\u0105tku ks. August Hlond nie trac\u0105c swej polskiej to\u017csamo\u015bci, pozostaje jednocze\u015bnie cz\u0142owiekiem Ko\u015bcio\u0142a Powszechnego, coraz bardziej znanym i cenionym.<\/p>\r\n

W roku 1919 ks. Hlond pozna\u0142 w Wiedniu Achille\u2019a Rattiego (p\u00f3\u017aniejszego papie\u017ca Piusa XI). Jakie to spotkanie i ta znajomo\u015b\u0107 wp\u0142yn\u0119\u0142a na p\u00f3\u017aniejsze \u017cycie prymasa Polski?<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Niew\u0105tpliwie ks. August Hlond, jako salezjanin bardzo szybko sta\u0142 si\u0119 postaci\u0105 znan\u0105 w Ko\u015bciele Powszechnym, szczeg\u00f3lnie od czas\u00f3w wiede\u0144skich kiedy to uda\u0142o mu si\u0119 doprowadzi\u0107 do uznania Towarzystwa Salezja\u0144skiego w monarchii, a z kolei Achille Ratti co najmniej od 1917 r. zwi\u0105za\u0142 si\u0119 z   powstaj\u0105ca po 123 latach Rzeczpospolit\u0105, najpierw jako specjalny wys\u0142annik papie\u017ca m.in. na ziemie polskie, a potem nuncjusz, od 1922 r. jako papie\u017c nazywany \u201epolskim papie\u017cem\u201d. Kariera Augusta Hlonda rzeczywi\u015bcie by\u0142a wyj\u0105tkowo b\u0142yskotliwa pod rz\u0105dami Piusa XI, a ich d\u0142uga rozmowa wiede\u0144ska – przypadkowa – mia\u0142a wp\u0142yw zasadniczy. Hlond najpierw zosta\u0142 mianowany w 1922 r. administratorem apostolskim przysz\u0142ej diecezji katowickiej, a biskupem tej\u017ce dopiero po podpisaniu konkordatu w grudniu 1925 r., by ju\u017c po kilku miesi\u0105cach, w nast\u0119pnym roku zosta\u0107 prymasem i arcybiskupem pozna\u0144sko-gnie\u017anie\u0144skim, w kolejnym roku za\u015b – 1927, kardyna\u0142em. Mia\u0142 w\u00f3wczas 46 lat. Zapocz\u0105tkowa\u0142 w ten spos\u00f3b tradycj\u0119 \u201em\u0142odych prymas\u00f3w\u201d na ziemiach polskich, rozci\u0105gaj\u0105c\u0105 si\u0119 na ca\u0142y wiek XX. <\/em><\/strong><\/p>\r\n

Po \u015bmierci Piusa XI prymas August Hlond by\u0142 uwa\u017cany za jednego z najpowa\u017cniejszych kandydat\u00f3w na nowego papie\u017ca. Czy rzeczywi\u015bcie polski hierarcha nale\u017ca\u0142 do \u201efaworyt\u00f3w\u201d \u00f3wczesnego konklawe?<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Moim zdaniem prymas Polski nie nale\u017ca\u0142 do faworyt\u00f3w, bo by\u0142a nim jedynie jedna osoba, czyli d\u0142ugoletni wsp\u00f3\u0142pracownik Piusa XI, kardyna\u0142 Eugenio Pacelli. Natomiast, o ile pami\u0119tam, prasa w\u0142oska sugerowa\u0142a po \u015bmierci Piusa XI, \u017ce je\u015bliby kardyna\u0142owie byli zainteresowani (co w\u00f3wczas nie mie\u015bci\u0142o si\u0119 w wyobra\u017ani nawet najbli\u017cszych ludzi Stolicy Apostolskiej) wyborem papie\u017ca nie-W\u0142ocha, to najlepszym kandydatem by\u0142by kardyna\u0142 August Hlond.<\/p>\r\n

Nasuwa si\u0119 wi\u0119c pytanie: dlaczego mia\u0142 a\u017c taki autorytet? Prymas w latach 1926-1938 wielokrotnie reprezentowa\u0142 papie\u017ca, nie tylko jako jego legat w Polsce, ale tak\u017ce w innych krajach europejskich. Nota bene<\/em> by\u0142 bodaj pierwszym kardyna\u0142em w Ko\u015bciele Powszechnym, a na pewno pierwszym prymasem Polski, kt\u00f3ry nie tylko wsiad\u0142 do samolotu, ale jeszcze tak nagminnie go u\u017cywa\u0142 przemieszczaj\u0105c si\u0119 z miejsca na miejsce, w\u0142a\u015bnie w celach, nazwijmy to, s\u0142u\u017cbowych. Dzi\u0119ki swej wyj\u0105tkowej pozycji, uda\u0142o mu si\u0119 tak\u017ce zadba\u0107 o los dusz polskich, os\u00f3b \u017cyj\u0105cych poza granicami kraju. Papie\u017c w 1929 r. wyrazi\u0142 zgod\u0119 na utworzenie przez prymasa specjalnego zgromadzenia zakonnego, Chrystusowc\u00f3w, kt\u00f3rzy mieli pos\u0142ugiwa\u0107 w parafiach polonijnych rozsianych po ca\u0142ym \u015bwiecie (np. licznych w Ameryce Po\u0142udniowej), a sam zosta\u0142 mianowany opiekunem emigracji. Ten wy\u0142om w strukturze diecezjalnej Ko\u015bcio\u0142a Powszechnego dokonany przez papie\u017ca na rzecz Polonii, okaza\u0142 si\u0119 zbawienny wobec kolejnych do\u015bwiadcze\u0144 z lat II wojny \u015bwiatowej, wyp\u0119dze\u0144, deportacji i przymusu emigracji, w czasie i po 1945 r.<\/p>\r\n

Prymas Hlond przez lata sprzeciwia\u0142 si\u0119 i nie pozwala\u0142 na zalegalizowanie w II RP tzw. ma\u0142\u017ce\u0144stw cywilnych i rozwod\u00f3w. W wielu swoich wyst\u0105pieniach namawia\u0142 r\u00f3wnie\u017c do przeciwstawiania si\u0119 masonerii. Dlaczego hierarcha tak mocno zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 w\u0142a\u015bnie w te dwie kwestie?<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Prosz\u0119 pami\u0119ta\u0107, \u017ce August Hlond nale\u017ca\u0142 do pokolenia ludzi Ko\u015bcio\u0142a, kt\u00f3re bardzo mocno do\u015bwiadcza\u0142o skutk\u00f3w rodzenia si\u0119 nowoczesnych ideologii, tych wszystkich \u201e-izm\u00f3w\u201d, kt\u00f3re na sztandarach mia\u0142y walk\u0119 z katolicyzmem (czy szerzej chrze\u015bcija\u0144stwem). W przestrzeni publicznej prze\u0142omu XIX i XX wieku (oczywi\u015bcie w Europie i w USA) dominowa\u0142a postawa racjonalna, kt\u00f3rej efektem by\u0142o widzenie post\u0119pu jedynie w kategoriach filozofii materialistycznych, neguj\u0105cych istnienie Opatrzno\u015bci. G\u0142\u00f3wnymi przeciwnikami Ko\u015bcio\u0142a, jako rzekomej zawalidrogi na drodze do post\u0119pu, stawali si\u0119 masoni. Ich wp\u0142yw na rozwi\u0105zania cywilizacyjno-\u015bwiatopogl\u0105dowe, w tym prawne, okaza\u0142 si\u0119 dla pokolenia Augusta Hlonda, dramatycznie negatywny czego przyk\u0142adem by\u0142a przede wszystkim Francja. Tam, szczeg\u00f3lnie od pocz\u0105tku XX wieku nast\u0119powa\u0142y reformy, m.in. ustawa o stowarzyszeniach kontroluj\u0105ca z pozycji antyklerykalnego pa\u0144stwa funkcjonowanie zgromadze\u0144 zakonnych,  czy grudniowy dekret z 1905 r. opisuj\u0105cy swoi\u015bcie rozumiany rozdzia\u0142 pa\u0144stwa od Ko\u015bcio\u0142a. \u00d3wczesne media liberalno-socjalistyczne promuj\u0105ce wyrzucenie nauki Ko\u015bcio\u0142a z przestrzeni publicznej, jakby um\u00f3wi\u0142y si\u0119 by podj\u0105\u0107 ofensyw\u0119 ideologiczn\u0105 skierowan\u0105 w stron\u0119 parlamentarzyst\u00f3w Republiki Francuskiej, zako\u0144czon\u0105 dok\u0142adnie tego samego dnia gdy cel zosta\u0142 osi\u0105gni\u0119ty. Aristide Briand, jeden z promotor\u00f3w tych antyko\u015bcielnych pom\u00f3wie\u0144, sta\u0142 si\u0119 jednym z g\u0142\u00f3wnych beneficjent\u00f3w politycznych tej ofensywy. Zdaniem ludzi Ko\u015bcio\u0142a masoneria francuska, nawi\u0105zuj\u0105ca wprost do czas\u00f3w dyktatury jakobi\u0144skiej, kiedy to topiono zakonnik\u00f3w i likwidowano autonomi\u0119 Ko\u015bcio\u0142a, narzucaj\u0105c klerowi funkcj\u0119 urz\u0119dnik\u00f3w pa\u0144stwowych, jednocze\u015bnie opanowawszy media stan\u0119\u0142a w pierwszym szeregu deprawator\u00f3w moralnych, wprowadzaj\u0105c etyk\u0119 \u015bwieck\u0105, z rozwodami, eugenicznymi eksperymentami, rasizmem jako doktryn\u0105 bia\u0142ego cz\u0142owieka d\u0105\u017c\u0105cego do zbudowania idealnego spo\u0142ecze\u0144stwa bez Boga. Zagro\u017ceniem dla cz\u0142owieka sta\u0142a si\u0119 eliminacja z przestrzeni publicznej nauki Ko\u015bcio\u0142a, czyli zanegowanie ca\u0142ego dorobku ustanowionego na bazie decyzji cesarza Konstantyna Wielkiego. O tym wszystkim m\u00f3wi\u0142a jedna z najwa\u017cniejszych encyklik papieskich Leona XIII z 1884 r. Humanum genus<\/em>, a kodeks prawa kanonicznego zatwierdzony w 1917 r. obowi\u0105zuj\u0105cy przez kolejne dziesi\u0119ciolecia, zakazywa\u0142 wst\u0119powania katolikom do masonerii. <\/em><\/strong><\/p>\r\n

Jak wygl\u0105da\u0142a dzia\u0142alno\u015b\u0107 duszpasterska prymasa Hlonda w czasie II Wojny \u015awiatowej?<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Prymas August Hlond wyjecha\u0142 z Polski i uda\u0142 si\u0119 do Watykanu na wyra\u017an\u0105 pro\u015bb\u0119 w\u0142adz II RP.  Celem by\u0142o poinformowanie Stolicy Apostolskiej o rzeczywistym po\u0142o\u017ceniu spo\u0142ecze\u0144stwa katolickiego napadni\u0119tego przez Niemcy i od pocz\u0105tku w spos\u00f3b nieludzki traktowanego. Naloty na kolumny id\u0105cych drogami uciekinier\u00f3w, bombardowanie Wielunia i innych miast polskich nie stanowi\u0105cych cel\u00f3w strategicznych, itd. itd. Sam prymas wycofuj\u0105c si\u0119 samochodem ze stolicy na wsch\u00f3d do\u015bwiadczy\u0142 skutk\u00f3w tych nalot\u00f3w; na szcz\u0119\u015bcie zosta\u0142 tylko lekko ranny. Po przybyciu do Rzymu zosta\u0142 przyj\u0119ty przez papie\u017ca Piusa XII, opracowa\u0142 raport, a jego wnioski – cho\u0107 w zmienionej formie – papie\u017c zd\u0105\u017cy\u0142 jeszcze zamie\u015bci\u0107 w swej pierwszej encyklice, kt\u00f3r\u0105 w\u0142a\u015bnie ko\u0144czy\u0142. R\u00f3wnocze\u015bnie, szczeg\u00f3lnie gdy Niemcy odm\u00f3wili kardyna\u0142owi prawo do powrotu do Poznania, w Rzymie prymas sta\u0142 si\u0119 osob\u0105 wa\u017cn\u0105 – jako dostarczyciel wiedzy na temat tego co dzieje si\u0119 w Polsce po 1 wrze\u015bnia. Prymas wykorzysta\u0142 te sytuacj\u0119 by na falach radiowych, g\u0142ownie Radia Watyka\u0144skiego, ale tak\u017ce w prasie (m.in. emigracyjnej) upomina\u0107 si\u0119 o sprawiedliwo\u015b\u0107 dla swego narodu. W ten spos\u00f3b porz\u0105dkowa\u0142 przestrze\u0144 medialn\u0105, w kt\u00f3rej tak\u017ce rozbrzmiewa\u0142 g\u0142os niemieckiej tuby propagandowej, zdobywaj\u0105c sympati\u0119 dla Polak\u00f3w, a niech\u0119\u0107 do Niemc\u00f3w. Ambasada III Rzeszy przy Watykanie od pocz\u0105tku interweniowa\u0142a, by zamkn\u0105\u0107 usta prymasowi. Ostatecznie, w przeddzie\u0144 bodaj przyst\u0105pienia W\u0142och do wojny, w 1940 r. kardyna\u0142 jako persona non grata<\/em>, musia\u0142 wyjecha\u0107. Wybra\u0142 Lourdes, gdzie zd\u0105\u017cali pielgrzymi, w tym Polacy; spotyka\u0142 si\u0119 z nimi. Jak pisa\u0142 w X 1940 r. do prezydenta RP W\u0142adys\u0142awa Raczkiewicza: \u201dprzez trzy miesi\u0105ce przesun\u0119\u0142y si\u0119 przez m\u00f3j pok\u00f3j setki i setki uchod\u017ac\u00f3w, emigrant\u00f3w, wojskowych, kt\u00f3rzy byli wdzi\u0119czni za s\u0142owa otuchy i wiary\u201d.  Przebywaj\u0105c w Lourdes nawi\u0105za\u0142 m.in. kontakt z Mari\u0105 Winowsk\u0105 (1904 – 1993), pisark\u0105 katolick\u0105, kt\u00f3ra wydawa\u0142a w\u00f3wczas w podziemiu francuskim pismo pt. \u201eS\u0142owo\u201d. Prymas zamieszcza\u0142 tam pod pseudonimem swoje artyku\u0142y. Stale przygotowywa\u0142 si\u0119 i nar\u00f3d do chwili zako\u0144czenia wojny i konieczno\u015bci odbudowy Ojczyzny; tak\u017ce, przebywaj\u0105c u Maryi, jak si\u0119 wydaje kre\u015bli\u0142 przysz\u0142o\u015b\u0107 swojej prymasowskiej pos\u0142ugi w Kraju. Zobaczymy tego \u015blady, szczeg\u00f3lnie we wrze\u015bniu 1946 r. gdy przy bodaj milionowej obecno\u015bci pielgrzym\u00f3w na Jasnej G\u00f3rze kardyna\u0142 po\u015bwieci\u0142 nar\u00f3d ca\u0142y Niepokalanemu Sercu Maryi. Tym aktem zawierzenia wpisywa\u0142 si\u0119 tak\u017ce w tajemnice fatimskie, a jednocze\u015bnie podj\u0105\u0142 przygotowania do obchod\u00f3w millenium chrztu Polski. To bowiem w\u0142a\u015bnie w 1946 r. EP rozpocz\u0105\u0142 wst\u0119pne przygotowania do obchod\u00f3w tej uroczystej daty.<\/p>\r\n

Co czeka\u0142o prymasa po powrocie do komunistycznej Polski?<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Prymas po uwolnieniu przez Amerykan\u00f3w z niewoli niemieckiej (w 1944 r. zosta\u0142 bowiem aresztowany) dotar\u0142 do Rzymu, gdzie uda\u0142o mu si\u0119 za zgod\u0105 Piusa XII ustanowi\u0107 bp Gawlin\u0119 opiekunem duszpasterstwa emigracyjnego na ca\u0142e Niemcy, a de facto po kilku latach nad ca\u0142\u0105 Poloni\u0105. Podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 powrotu do kraju, a nie mog\u0105c przewidzie\u0107 czy b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 komunikowa\u0107 si\u0119 z Rzymem, wystara\u0142 si\u0119 o specjalne pe\u0142nomocnictwa papieskie. Czekali bowiem na niego komuni\u015bci, formacja wyj\u0105tkowo przebieg\u0142a, kt\u00f3rzy z perspektywy kardyna\u0142a pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej mieli podj\u0105\u0107 walk\u0119 z Ko\u015bcio\u0142em by zniszczy\u0107 jego struktury, pozbawi\u0107 maj\u0105tku, a by\u0107 mo\u017ce tak\u017ce pozbawi\u0107 \u017cycia niejednego kap\u0142ana. Takie by\u0142y do\u015bwiadczenia Ko\u015bcio\u0142a w ZSRS od 1918 r. St\u0105d, przede wszystkim uporz\u0105dkowa\u0142 struktury Ko\u015bcio\u0142a, ustanowi\u0142 nowy sk\u0142ad Episkopatu Polski, m.in. wprowadzaj\u0105c do\u0144 m\u0142odszych jak bp Wyszy\u0144skiego, Klepacza czy Choroma\u0144skiego; odnowi\u0142 \u017cycie diecezjalne, od reaktywowania WSD-ych, po za\u0142o\u017cenie w czerwcu 1947 r. specjalnego komitetu odbudowy ko\u015bcio\u0142\u00f3w warszawskich. Przede wszystkim jednak po powrocie do kraju natychmiast zareagowa\u0142 na fakt, i\u017c ludno\u015b\u0107 polska wyp\u0119dzana z Kres\u00f3w i wyje\u017cd\u017caj\u0105ca z racji ekonomicznych z centrum Polski, instalowa\u0142a si\u0119 na ziemiach zachodnich poniemieckich i po-protestanckich jednocze\u015bnie. Ju\u017c w sierpniu 1945 r. ustanowi\u0142 zatem sie\u0107 administratur apostolskich na czele ze swoimi wikariuszami, kt\u00f3rzy mieli faktyczn\u0105 w\u0142adz\u0119 biskupi\u0105, niezb\u0119dn\u0105 do kompleksowego zorganizowania \u017cycia religijnego na tym obszarze. Komuni\u015bci zerwali wprawdzie konkordat, ale jednocze\u015bnie pozostawili Ko\u015bci\u00f3\u0142 p\u00f3ki co na uboczu, zwalczaj\u0105c podziemie i PSL. Oczywi\u015bcie, ofiarami tej walki stawali si\u0119 tak\u017ce kap\u0142ani-kapelani AK czy NSZ, w pierwszym rz\u0119dzie.<\/p>\r\n

Wiele wskazuje na to, \u017ce prymas Hlond zosta\u0142 zg\u0142adzony przez komunist\u00f3w. Kto wyda\u0142 na niego wyrok?<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Nie wiemy jak by\u0142o naprawd\u0119; plotka g\u0142osi\u0142a, \u017ce prymas po udanej operacji wyrostka robaczkowego mia\u0142 by\u0107 truty na zlecenie partii przez lekarzy. Oficjalnie, kardyna\u0142 zmar\u0142 po tygodniu od operacji na zapalenie p\u0142uc. Faktem jest, \u017ce operacja si\u0119 uda\u0142a, a pacjent czu\u0142 si\u0119 dobrze jedynie przez pierwszych kilka dni. Prosz\u0119 jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce leczony by\u0142 w szpitalu ss. El\u017cbietanek, \u017ce by\u0142 przy nim i sekretarz ks. Antoni Baraniak, s. Maksencja – El\u017cbietanka, a w ostatnich godzinach jeszcze wielu innych, w tym rodzina czy bp Choroma\u0144ski, sekretarz EP. Zar\u00f3wno za\u0142oga szpitala, jak i lekarzy byli to zaufani ludzie Ko\u015bcio\u0142a. Plotka o zab\u00f3jstwie prymasa roznios\u0142a si\u0119 jednak, bo zgon 67-letniego Augusta Hlonda wszystkich zaskoczy\u0142a. Kard. Sapieha mia\u0142 stwierdzi\u0107 na wie\u015b\u0107 o tej tragedii, \u017ce prymas zrobi\u0142 w \u017cyciu dwa b\u0142\u0119dy, wyjecha\u0142 w 1939 r. z Kraju i za wcze\u015bnie zmar\u0142. Os\u0142abienie Ko\u015bcio\u0142a niemal zbieg\u0142o si\u0119 bowiem z decyzj\u0105 komunist\u00f3w (po grudniowym akcie zjednoczeniowym w PZPR) o przeprowadzeniu frontalnego ataku na Ko\u015bci\u00f3\u0142, jego ludzi, struktury, finanse, zgromadzenia zakonne i obecno\u015b\u0107 w \u017cyciu publicznym, w tym na powszechno\u015b\u0107 katechezy w szkole. Ten kompleksowy atak b\u0119dzie trwa\u0142 a\u017c do podpisania przez jego nast\u0119pc\u0119, abp Wyszy\u0144skiego – r\u0119kami tr\u00f3jki cz\u0142onk\u00f3w EP – tzw. porozumienia z w\u0142adzami 14 IV 1950 r. A potem b\u0119dzie trwa\u0142 dalej.<\/p>\r\n

Kt\u00f3re z antykomunistycznych wyst\u0105pie\u0144 prymasa uwa\u017ca Pan za najwa\u017cniejsze?<\/em><\/strong><\/p>\r\n

By\u0142o ich sporo, m.in. wa\u017cne by\u0142y jego wypowiedzi odnotowywane przez ambasadora RP na uchod\u017astwie Papee\u2019go w czasie kilku powojennych wizyt prymasa w Rzymie. W kraju, podczas jednego z pierwszych swych wyst\u0105pie\u0144 w \u015bwi\u0119to Chrystusa Kr\u00f3la 28 X 1945 r. w Poznaniu m\u00f3wi\u0142: \u201eChodzi o to, czy przysz\u0142o\u015b\u0107 oprze\u0107 na zasadach i warto\u015bciach, czy na \u015bwiatopogl\u0105dzie materialistycznym. Bo run\u0119\u0142o narodowe bezbo\u017cnictwo hitlerowskie, ale obok chrze\u015bcija\u0144stwa pozosta\u0142 na arenie \u015bwiata i chce kszta\u0142towa\u0107 nowego cz\u0142owieka mi\u0119dzynarodowy materializm\u201d. Jednak jak w praktyce si\u0119 okaza\u0142o, najwa\u017cniejsze s\u0142owa i decyzje pad\u0142y na \u0142o\u017cu \u015bmierci. Je\u015bli przyjdzie zwyci\u0119stwo Polski i odzyskamy wolno\u015b\u0107, to przez Maryj\u0119. Ta my\u015bl stanie si\u0119 drogowskazem dla jego nast\u0119pcy, maryjnego prymasa Wyszy\u0144skiego i papie\u017ca – Polaka, Jana Paw\u0142a II. Jedn\u0105 z ostatnich decyzji Hlonda by\u0142o skierowanie pro\u015bby do papie\u017ca – za po\u015brednictwem ks. Baraniaka – by jego nast\u0119pc\u0105 zosta\u0142 bp Wyszy\u0144ski z Lublina, p\u00f3\u017aniejszy Prymas Tysi\u0105clecia, ale w\u00f3wczas – jak niegdy\u015b on sam – m\u0142ody, 47-letni ordynariusz lubelski, najm\u0142odszy cz\u0142onek EP, od dw\u00f3ch lat biskup.<\/p>\r\n

\u015arodowiska \u017cydowskie od lat oskar\u017caj\u0105 prymasa Hlonda o antysemityzm. Cytuj\u0105 wyrwane z kontekstu p\u00f3\u0142-zdania czy wr\u0119cz wk\u0142adaj\u0105 w jego usta s\u0142owa, kt\u00f3rych nigdy nie wypowiedzia\u0142. Dlaczego? Sk\u0105d ta nienawi\u015b\u0107 do polskiego hierarchy?<\/em><\/strong><\/p>\r\n

O stan nienawi\u015bci trzeba zapyta\u0107 tych, kt\u00f3rzy nienawidz\u0105. Prymas Hlond by\u0142 atakowany, i wydaje si\u0119 \u017ce jest do dzi\u015b, za dwa g\u0142\u00f3wnie swoje \u015bwiadectwa. Po pierwsze za list z 1936 r. O Katolickie zasady moralne<\/em>, w kt\u00f3rym stwierdzi\u0142, m.in. \u017ce \u201eproblem \u017cydowski istnieje i istnie\u0107 b\u0119dzie, dop\u00f3ki \u017cydzi b\u0119d\u0105 \u017cydami\u201d. I dalej pisa\u0142: \u201eFaktem jest, \u017ce \u017cydzi walcz\u0105 z Ko\u015bcio\u0142em katolickim, tkwi\u0105 w wolnomy\u015blicielstwie, stanowi\u0105 awangard\u0119 bezbo\u017cnictwa, ruchu bolszewickiego i akcji wywrotowej\u201d. Takie by\u0142o \u00f3wczesne do\u015bwiadczenie ludzi Ko\u015bcio\u0142a. Szukaj\u0105c jednocze\u015bnie sprawiedliwo\u015bci prymas przestrzega\u0142 przed u\u017cyciem si\u0142y wobec jakichkolwiek wrog\u00f3w, a tak\u017ce stwierdza\u0142, \u017ce nie wszyscy \u017bydzi s\u0105 wrogami Ko\u015bcio\u0142a; s\u0105 i pobo\u017cni: \u201eZnamy w \u015bwiecie \u017cydowskim ludzi tak\u017ce pod wzgl\u0119dem etycznym wybitnych, szlachetnych, czcigodnych\u201d. Przed wojn\u0105 \u017bydzi jako nar\u00f3d, a zatem tak\u017ce jako grupa spo\u0142eczno-zawodowa, jak i jako wyznawcy judaizmu rabinicznego, krytyczni wobec chrze\u015bcija\u0144stwa, podlegali takim samym regu\u0142om oceny, jak ka\u017cdy inny cz\u0142owiek. Z kolei, po pogromie kieleckim z 4 VII 1946 r. kardyna\u0142 mia\u0142 stwierdzi\u0107 wobec dziennikarzy ameryka\u0144skich, \u017ce je\u015bli stosunki polsko-\u017cydowskie si\u0119 popsu\u0142y po wojnie to du\u017ca w tym \u201ezas\u0142uga\u201d \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy s\u0105 postrzegani jako nosiciele antypolskiej w\u0142adzy, narzuconej przez Moskw\u0119 Polakom i morduj\u0105cej jej najlepszych syn\u00f3w. Co warto podkre\u015bli\u0107, by\u0142 zmuszany do uleg\u0142o\u015bci polegaj\u0105cej na tym by wpisuj\u0105c si\u0119 w k\u0142amstwo, pot\u0119pi\u0142 pogrom jako konkretny akt zbrodniczy dokonany rzekomo przez polskich niepodleg\u0142o\u015bciowc\u00f3w. W jednym i w drugim przypadku powiedzia\u0142 to, co mu kaza\u0142o sumienie, a nie dzisiejsza poprawno\u015b\u0107 polityczna.<\/p>\r\n

Dlaczego prymas Hlond nie jest wymieniany w jednym zdaniu z innymi, wielkimi polskimi pasterzami XX wieku, m.in. prymasem Wyszy\u0144skim i kard. Wojty\u0142\u0105?<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Prymas August Hlond pozostawa\u0142 w \u017cywej pami\u0119ci w pokoleniu prymasa Wyszy\u0144skiego; on sam wielokrotnie nawi\u0105zywa\u0142 do wypowiedzi swego wielkiego poprzednika. C\u00f3\u017c! Przychodzi\u0107 i dojrzewa\u0107 zacz\u0119\u0142y nowe roczniki i pokolenia Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy patrz\u0105c na bie\u017c\u0105ce dokonania, ofiar\u0119 uwi\u0119zienia i wielkie obchody milenijne przeprowadzone przez EP na czele z Prymasem Tysi\u0105clecia, zapomnieli o tym, z kt\u00f3rego nauk czerpa\u0142 kardyna\u0142 Wyszy\u0144ski. Jan Pawe\u0142 II z kolei, mia\u0142 i ma do dzi\u015b tak wyj\u0105tkow\u0105 pozycj\u0119 w Ko\u015bciele Powszechnym i polskim, \u017ce pami\u0119\u0107 o nim nie zaga\u015bnie nigdy, a  dzi\u0119ki niemu tak\u017ce posta\u0107 prymasa Wyszy\u0144skiego, kt\u00f3rego obdarza\u0142 wyj\u0105tkowym szacunkiem i kt\u00f3rego nazwa\u0142 Prymasem Tysi\u0105clecia.<\/p>\r\n

Dzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119.<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Tomasz D. Kolanek<\/em><\/strong><\/p>\r\n

***<\/p>\r\n

Watykan ugnie si\u0119 pod \u017cydowsk\u0105 presj\u0105? Beatyfikacja kardyna\u0142a Hlonda w ogniu krytyki<\/h2>\r\n

Ameryka\u0144ski Komitet \u017bydowski (AJC) interweniowa\u0142 w Watykanie zdecydowanie sprzeciwiaj\u0105c si\u0119 beatyfikacji kardyna\u0142a Augusta Hlonda. Organizacja zarzuca prymasowi Polski \u201eniezwykle negatywne podej\u015bcie do spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej\u201d.<\/strong><\/p>\r\n

Specjalny list podpisany przez rabina Davida Rosena, szefa AJC trafi\u0142 do kardyna\u0142a Kurta Kocha, przewodnicz\u0105cego Papieskiej Rady ds. Popierania Jedno\u015bci Chrze\u015bcijan. Przekazany on zosta\u0142 tak\u017ce watyka\u0144skiemu Sekretariatowi Stanu i Kongregacji Spraw Kanonizacyjnych.<\/p>\r\n

15 maja cz\u0142onkowie Kongregacji g\u0142osowali za uznaniem heroiczno\u015bci cn\u00f3t kardyna\u0142a i rozpocz\u0119ciem procesu beatyfikacyjnego. 21 maja dekret zatwierdzil papie\u017c. Decyzja Franciszka oznacza\u0142a zamkni\u0119cie formalnego etapu procesu beatyfikacyjnego.<\/p>\r\n

\u201eZdaj\u0105c sobie spraw\u0119, \u017ce Stolica Apostolska ma swoje w\u0142asne kryteria dotycz\u0105ce kanonizacji, taki krok b\u0119dzie postrzegany w spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej i poza ni\u0105 jako wyraz aprobaty (a przynajmniej braku pot\u0119pienia) niezwykle negatywnego podej\u015bcia kard. Hlonda do spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej\u201d – napisa\u0142 oburzony rabin Rosen.<\/p>\r\n

Kardyna\u0142 Hlond, kt\u00f3ry walczy\u0142 z ideologi\u0105 nazistowskich Niemiec, jak i komunistycznej Rosji, w 1939 r. w Rzymie informowa\u0142 za po\u015brednictwem medi\u00f3w watyka\u0144skich o nazistowskich prze\u015bladowaniach Ko\u015bcio\u0142a katolickiego w Polsce. \u017bydzi maj\u0105 mu za z\u0142e, \u017ce nie m\u00f3wi\u0142 o prze\u015bladowaniach \u017byd\u00f3w.<\/p>\r\n

W swoim li\u015bcie Rosen, cytuj\u0105c wybrane wypowiedzi kardyna\u0142a i ilustruj\u0105c niekt\u00f3re wydarzenia z przesz\u0142o\u015bci, stara\u0142 si\u0119 podwa\u017cy\u0107 heroiczno\u015b\u0107 cn\u00f3t i prawowierno\u015b\u0107 polskiego duchownego, kt\u00f3ry po beatyfikacji by\u0142by wzorem do na\u015bladowania dla nast\u0119pnych pokole\u0144 katolik\u00f3w.<\/p>\r\n

Zacytowano m.in. list pasterski kard. Hlonda z 1936 r. zatytu\u0142owany: \u201eO katolickie zasady moralne\u201d, w kt\u00f3rym stwierdzi\u0142 on m.in.: \u201eProblem \u017cydowski istnieje i istnie\u0107 b\u0119dzie, dop\u00f3ki \u017cydzi b\u0119d\u0105 \u017cydami (\u2026) Faktem jest, \u017ce \u017cydzi walcz\u0105 z Ko\u015bcio\u0142em katolickim, tkwi\u0105 w wolnomy\u015blicielstwie, stanowi\u0105 awangard\u0119 bezbo\u017cnictwa, ruchu bolszewickiego i akcji wywrotowej. Faktem jest, \u017ce wp\u0142yw \u017cydowski na obyczajno\u015b\u0107 jest zgubny, a ich zak\u0142ady wydawnicze propaguj\u0105 pornografi\u0119. Prawd\u0105 jest, \u017ce \u017cydzi dopuszczaj\u0105 si\u0119 oszustw, lichwy i prowadz\u0105 handel \u017cywym towarem. Prawd\u0105 jest, \u017ce w szko\u0142ach wp\u0142yw m\u0142odzie\u017cy \u017cydowskiej na katolick\u0105 jest na og\u00f3\u0142 pod wzgl\u0119dem religijnym i etycznym ujemny. Ale – b\u0105d\u017amy sprawiedliwi. Nie wszyscy \u017cydzi s\u0105 tacy. Bardzo wielu \u017cyd\u00f3w to ludzie wierz\u0105cy, uczciwi, sprawiedliwi, mi\u0142osierni, dobroczynni (\u2026)<\/p>\r\n

Przestrzegam przed importowan\u0105 z zagranicy postaw\u0105 etyczn\u0105, zasadniczo i bezwzgl\u0119dnie anty\u017cydowsk\u0105. Jest ona niezgodna z etyk\u0105 katolick\u0105. Wolno sw\u00f3j nar\u00f3d wi\u0119cej kocha\u0107; nie wolno nikogo nienawidzi\u0107. Ani \u017cyd\u00f3w. W stosunkach kupieckich dobrze jest swoich uwzgl\u0119dnia\u0107 przed innymi, omija\u0107 sklepy \u017cydowskie i \u017cydowskie stragany na jarmarku, ale nie wolno pustoszy\u0107 sklepu \u017cydowskiego, niszczy\u0107 \u017cydom towar\u00f3w, wybija\u0107 szyb, obrzuca\u0107 petardami ich dom\u00f3w. Nale\u017cy zamyka\u0107 si\u0119 przed szkodliwymi wp\u0142ywami moralnymi ze strony \u017cydostwa, oddziela\u0107 si\u0119 od jego antychrze\u015bcija\u0144skiej kultury, a zw\u0142aszcza bojkotowa\u0107 \u017cydowsk\u0105 pras\u0119 i \u017cydowskie demoralizuj\u0105ce wydawnictwa, ale nie wolno na \u017cyd\u00f3w napada\u0107, bi\u0107 ich, kaleczy\u0107, oczernia\u0107. Tak\u017ce w \u017cydzie nale\u017cy uszanowa\u0107 i kocha\u0107 cz\u0142owieka i bli\u017aniego, cho\u0107by si\u0119 nawet nie umia\u0142o uszanowa\u0107 nieopisanego tragizmu tego narodu, kt\u00f3ry by\u0142 str\u00f3\u017cem idei mesjanistycznej, a kt\u00f3rego dzieckiem by\u0142 Zbawiciel. Gdy za\u015b \u0142aska bo\u017ca \u017cyda o\u015bwieci, a on szczerze p\u00f3jdzie do swojego i naszego Mesjasza, witajmy go rado\u015bnie w chrze\u015bcija\u0144skich szeregach\u201d.<\/p>\r\n

Rabin zauwa\u017cy\u0142, \u017ce chocia\u017c polski duchowny przyzna\u0142, \u017ce \u201enie wszyscy \u017cydzi s\u0105 tacy\u201d i \u201ei zabroni\u0142 napa\u015bci na \u017cyd\u00f3w lub ataki na ich w\u0142asno\u015b\u0107, mimo to pot\u0119pi\u0142 judaizm i \u017cydostwo za odrzucenie Jezusa\u201d.<\/p>\r\n

\u017byd\u00f3w szczeg\u00f3lnie jednak wzburzy\u0142o wezwanie kard. Hlonda do bojkotowania  przedsi\u0119biorstw \u017cydowskich – \u201edobrze jest swoich uwzgl\u0119dnia\u0107 przed innymi, omija\u0107 sklepy \u017cydowskie i \u017cydowskie stragany na jarmarku\u201d. Nie podoba im si\u0119, \u017ce hierarcha poleci\u0142 trzyma\u0107 si\u0119 z dala od medi\u00f3w \u017cydowskich i wszelkich innych wydawnictw, by unikn\u0105\u0107 szkodliwego moralnego wp\u0142ywu \u017cyd\u00f3w, propaguj\u0105cych antychrze\u015bcija\u0144ska kultur\u0119.<\/p>\r\n

W li\u015bcie rabin wspomina o nieudanej inicjatywie \u017cyd\u00f3w polskich, kt\u00f3rzy zabiegali o pot\u0119pienie przez Episkopat \u201eantysemityzmu\u201d szerz\u0105cego si\u0119 po wojnie, na dwa miesi\u0105ce przed pogromem w Kielcach z 4 lipca 1946 r.<\/p>\r\n

W\u00f3wczas to Naczelny Rabin Wojska Polskiego, dr David Kahane i profesor Michael Zilberberg, Sekretarz Generalny Gmin \u017bydowskich w Polsce, pr\u00f3bowali zorganizowa\u0107 spotkanie z kardyna\u0142em Hlondem w sprawie atmosfery nienawi\u015bci panuj\u0105cej w\u00f3wczas w kraju, maj\u0105c nadziej\u0119, \u017ce kardyna\u0142 zda sobie spraw\u0119 z ogromnego niebezpiecze\u0144stwa, z jakim boryka si\u0119 spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u017cydowska w Polsce – wskazano w li\u015bcie.<\/p>\r\n

Proponowano, aby biskupi polscy podj\u0119li dzia\u0142ania broni\u0105ce spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u017cydowsk\u0105, zw\u0142aszcza przeciwstawili si\u0119 \u201eplotkom\u201d o mordach rytualnych, jakoby porywali dzieci chrze\u015bcija\u0144skie i je mordowali, a ich krwi u\u017cywali do wypieku tradycyjnej \u201emacy\u201d spo\u017cywanej podczas 8-dniowego \u015bwi\u0119ta Paschy.<\/p>\r\n

Rabin opisa\u0142 zdarzenia zwi\u0105zane z pogromem kieleckim, wskazuj\u0105c, \u017ce kard. Hlond nie odpowiedzia\u0142 pozytywnie na pro\u015bb\u0119 dw\u00f3ch \u017cydowskich przyw\u00f3dc\u00f3w, kt\u00f3rzy chcieli, by wyda\u0142 specjalny list pasterski skierowany do wszystkich ko\u015bcio\u0142\u00f3w i wzywaj\u0105cy do interweniowania w obronie \u017cyd\u00f3w. Duchowny odmawia\u0142 te\u017c spotkania si\u0119 z nimi.<\/p>\r\n

Rosen zacytowa\u0142 broszur\u0119 autorstwa Adama Michnika dotycz\u0105c\u0105 pogromu kieleckiego i wypowied\u017a bp. Kaczmarka. Ten mia\u0142 stwierdzi\u0107, \u017ce \u201e\u017cydzi s\u0105 g\u0142\u00f3wnymi przedstawicielami komunistycznego re\u017cimu\u201d i wskaza\u0142, \u017ce maj\u0105 oni bardzo dobr\u0105 pozycj\u0119 w komunistycznym pa\u0144stwie polskim, niesko\u0144czone mo\u017cliwo\u015bci i u\u0142atwienia w handlu i przemy\u015ble, ministerialne stanowiska, fabryki, biura itp. Zajmuj\u0105 centralne stanowiska w wojsku itd.<\/p>\r\n

3 czerwca 1946 r., na miesi\u0105c przed pogromem kieleckim, J\u00f3zef Tenenbaum, prezes \u015awiatowej Federacji \u017byd\u00f3w Polskich i profesor Olgierd G\u00f3rka, szef Wydzia\u0142u \u017bydowskiego w polskim Ministerstwie Spraw Zagranicznych oraz przyw\u00f3dca nowo powsta\u0142ej Ligi do Walki z Rasizmem spotkali si\u0119 z kardyna\u0142em Hlondem.<\/p>\r\n

Prymas Polski w odpowiedzi na pro\u015bb\u0119 Tenenbauma o jak\u0105\u015b reakcj\u0119 wobec wzrostu antysemickich incydent\u00f3w, mia\u0142 odpowiedzie\u0107, \u017ce: \u201e\u017cydowscy komuni\u015bci kieruj\u0105 tym krajem. Dlaczego \u015bwiatowe \u017cydostwo pozwoli\u0142o przej\u0105\u0107 im w\u0142adz\u0119 i uciska\u0107 chrze\u015bcijan?\u201d.<\/p>\r\n

Tenenbaum temu zaprzecza\u0142, a kardyna\u0142 powtarza\u0142, \u017ce \u201eci \u017cydowscy komuni\u015bci w rz\u0105dzie byli \u017ar\u00f3d\u0142em wszelkiego z\u0142a\u201d. Polski duchowny zaprzeczy\u0142 istnieniu przemocy anty\u017cydowskiej w Polsce od zako\u0144czenia wojny i podkre\u015bla\u0142, \u017ce zbrodnie maj\u0105 charakter raczej polityczny, a nie rasowy.<\/p>\r\n

Tenenbaum i G\u00f3rka chcieli, by kardyna\u0142 wyda\u0142 o\u015bwiadczenie pot\u0119piaj\u0105ce morderstwa. Kap\u0142an odm\u00f3wi\u0142, twierdz\u0105c, \u017ce zab\u00f3jcy \u201enie morduj\u0105 \u017byd\u00f3w jako \u017byd\u00f3w\u201d. Po prostu reaguj\u0105 na zab\u00f3jstwo ludno\u015bci chrze\u015bcija\u0144skiej przez \u017cydowski rz\u0105d komunistyczny. Tenenbaum wielokrotnie nalega\u0142 na wydanie specjalnego listu pasterskiego, pot\u0119piaj\u0105cego zab\u00f3jstwo \u017cyd\u00f3w w powojennej Polsce i przedstawi\u0142 kardyna\u0142owi faktur\u0119 na pokrycie koszt\u00f3w poch\u00f3wku w Krakowie \u017byd\u00f3w, b\u0119d\u0105cych rzekomymi \u201eofiarami\u201d antysemityzmu. M\u00f3wi\u0142, \u017ce \u201etakie morderstwa s\u0105 mo\u017cliwe tylko w antysemickiej atmosferze. Nie mog\u0142oby si\u0119 to zdarzy\u0107 na tak du\u017c\u0105 skal\u0119, gdyby ludno\u015b\u0107 nie zosta\u0142a zara\u017cona tak du\u017c\u0105 ilo\u015bci\u0105 truj\u0105cej propagandy i wykorzenienie jej jest obowi\u0105zkiem Ko\u015bcio\u0142a\u201d.<\/p>\r\n

Kilka dni po pogromie w Kielcach, 11 lipca 1946 r. kardyna\u0142 Hlond na konferencji prasowej wskaza\u0142, \u017ce \u017cydzi byli \u201ekomunistami lub zwolennikami komunizmu, a pogrom to ich w\u0142asna wina\u201d.<\/p>\r\n

Kard. Hlond, kt\u00f3ry by\u0142 najwy\u017cszym rang\u0105 urz\u0119dnikiem ko\u015bcielnym w Polsce w latach 1926-48, utrzymywa\u0142 siln\u0105 wiar\u0119 i chroni\u0142 niezale\u017cno\u015b\u0107 Ko\u015bcio\u0142a podczas niemieckiej okupacji hitlerowskiej oraz pierwszych lat powojennego komunizmu. Podczas pobytu na uchod\u017astwie w czasie II wojny \u015bwiatowej hierarcha wykorzysta\u0142 swoje wp\u0142ywy i kontakty osobiste, aby informowa\u0107 \u015bwiat o losach Polski pod okupacj\u0105 hitlerowsk\u0105. Kiedy Niemcy go aresztowali, odrzuci\u0142 propozycj\u0119 kolaboracji i utworzenia wsp\u00f3lnego rz\u0105du. Po wojnie ostro sprzeciwia\u0142 si\u0119 komunistycznej w\u0142adzy. IPN zamierza jeszcze raz zbada\u0107 dokumenty i okoliczno\u015bci \u201edziwnej\u201d \u015bmierci kardyna\u0142a. Istniej\u0105 przes\u0142anki, sugeruj\u0105ce, \u017ce m\u00f3g\u0142 on zosta\u0107 otruty przez bezpiek\u0119.<\/p>\r\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: cruxnow.com., ajc.org., lastampa.it., patrimonium.chrystusowcy.pl.,<\/p>\r\n

AS<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Po \u015bmierci Piusa XI prasa w\u0142oska sugerowa\u0142a, \u017ce je\u015bliby kardyna\u0142owie byli zainteresowani wyborem papie\u017ca nie-W\u0142ocha, to najlepszym kandydatem by\u0142by kardyna\u0142 August Hlond – m\u00f3wi w rozmowie z portalem PCh24.pl prof. dr hab. Jan \u0179aryn. Dlaczego zatem dzi\u015b ten wielki polski kap\u0142an pada ofiar\u0105 w\u015bciek\u0142ych atak\u00f3w ze strony \u015brodowisk \u017cydowskich? Czy jedynym powodem by\u0142 s\u0142ynny ju\u017c […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[5],"tags":[48,65,30,98,53,81],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/102483"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=102483"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/102483\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=102483"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=102483"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=102483"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}