50. rocznica tzw. Marca \u201968. Czym on naprawd\u0119 by\u0142? Wolno\u015bciowym zrywem polskich student\u00f3w czy antysemick\u0105 akcj\u0105 polskich komunist\u00f3w?<\/b><\/p>\r\n
Jednym i drugim, a przede wszystkim st\u0142umionym w zarodku powstaniem. Na wydarzenia marcowe na\u0142o\u017cy\u0142o si\u0119 kilka fal. Mo\u017ce zaczn\u0119 od najpot\u0119\u017cniejszej, a nie zawsze dostrzeganej: fala zalewaj\u0105ca nas ze wschodu.<\/p>\r\n
Pierwsza fala?<\/b><\/p>\r\n
To fala ponadpolskiej, sowieckiej polityki. W czerwcu 1967 Arabowie przegrali wojn\u0119 z Izraelem, ale naprawd\u0119 to przegra\u0142 sowiecki sprz\u0119t i dupowaci sowieccy doradcy. Wojna sze\u015bciodniowa by\u0142a za kr\u00f3tka, \u017ceby zd\u0105\u017cyli wytrze\u017awie\u0107. My, studenci, byli\u015bmy w\u00f3wczas za Izraelem, my\u015bl\u0119, \u017ce przez poczucie wsp\u00f3lnego losu z czas\u00f3w wsp\u00f3lnego Holokaustu, z czas\u00f3w, gdy nasze rodziny pomaga\u0142y \u017bydom. Po tej kl\u0119sce Moskwa musia\u0142a wskaza\u0107 winnych – starym rosyjskim obyczajem zwalono wszystko na \u017byd\u00f3w, zacz\u0119to czystki w Armii Czerwonej, ale te\u017c nakazano czystki w armiach sojuszniczych. W Polsce czystki przeprowadza\u0142 pupilek zaborc\u00f3w – Jaruzelski, czyli agent \u201eWolski\u201d. Jest tu jednak pewna przemilczana zagadka. Je\u015bli t\u0119 akcj\u0119 podliczy\u0107, to wypadnie, \u017ce wi\u0119kszymi ofiarami byli oficerowie polscy ni\u017c \u017cydowskiego pochodzenia. Zaplanowano zwolnienie oko\u0142o 2 tys. oficer\u00f3w (w tym 17 genera\u0142\u00f3w i 180 pu\u0142kownik\u00f3w), ostatecznie zwolniono 1381 oficer\u00f3w, w tym 181 pochodzenia \u017cydowskiego. Reszt\u0119 zwolnionych stanowili rodowici Polacy. I tu dochodzimy do rozwi\u0105zania zagadki: rzekoma czystka antysemicka zosta\u0142a wykorzystana jako zas\u0142ona dymna do pozbycia si\u0119 resztek sanacji, AK i w og\u00f3le niepokornych oficer\u00f3w. Ta zagadka ma jeszcze drugie dno: Moskwa ju\u017c szykowa\u0142a atak na Czechos\u0142owacj\u0119. Nale\u017ca\u0142o oczy\u015bci\u0107 wojsko z resztek oficer\u00f3w patriotycznych, z ludzi honoru.<\/p>\r\n
A druga fala?<\/b><\/p>\r\n
Druga fala to walki frakcyjne w PPR. By\u0142y dwie frakcje: politrucy i policjanci. Politrucy to przewa\u017cnie dawni cz\u0142onkowie Komunistycznej Partii Polski, kt\u00f3rzy uciekli w 1939 do ZSRR, a potem wr\u00f3cili jako bohaterscy oficerowie – przewa\u017cnie jako polityczni albo intendentury. Ci z drugiej frakcji sami siebie nazywali \u201epartyzantami\u201d, cho\u0107 ich walka ogranicza\u0142a si\u0119 do chowania po lasach, okradania dwork\u00f3w, gwa\u0142cenia w\u0142a\u015bcicieli i inwentarza. Najwi\u0119kszym ich wyczynem by\u0142o wyr\u017cni\u0119cie \u017byd\u00f3w w Ludmi\u0142\u00f3wce przez \u201ebohaterski\u201d oddzia\u0142 Gwardii Ludowej pod dow\u00f3dztwem \u201eGrzegorza\u201d Korczy\u0144skiego Zacz\u0119\u0142o si\u0119 to bodaj 7 listopada 1942, ale zbie\u017cno\u015b\u0107 tej daty z obchodami rewolucji jest przypadkowa.<\/p>\r\n
Politrucy i partyzanci\u2026 Bardziej znana jest inna nazwa tych frakcji.<\/b><\/p>\r\n
Tak. W 1962 r. badacz, \u017cydowskiego zreszt\u0105 pochodzenia, Witold Jedlicki napisa\u0142 dla paryskiej \u201eKultury\u201d szkic Chamy i \u017bydy – i te terminy wprowadzi\u0142 do narracji naukowej. Od razu po wojnie dosz\u0142o do konfliktu mi\u0119dzy \u201e\u017bydami\u201d, kt\u00f3rym przewodzili magister prawa Berman i doktor ekonomii Hilary Minc, a chamami, kt\u00f3rym przewodzi\u0142 Gomu\u0142ka – absolwent po\u0142owy podstaw\u00f3wki, kt\u00f3ry przerwa\u0142 edukacj\u0119, maj\u0105c 12 lat. Pierwsze starcie sko\u0144czy\u0142o si\u0119 uwi\u0119zieniem Gomu\u0142ki, ostatecznie uratowa\u0142a go \u015bmier\u0107 Stalina. Drugie starcie w 1956 zako\u0144czy\u0142o si\u0119 remisem: wypuszczeniem Gomu\u0142ki i uwi\u0119zieniem na pokaz paru stalinowc\u00f3w, ale wi\u0119kszo\u015b\u0107 zachowa\u0142a stanowiska. W czerwcu 1967 Gomu\u0142ka, chc\u0105c przypodoba\u0107 si\u0119 Kremlowi, wyg\u0142osi\u0142 na Zje\u017adzie Zwi\u0105zk\u00f3w Zawodowych przem\u00f3wienie, w kt\u00f3rym nazwa\u0142 \u017byd\u00f3w \u201epi\u0105t\u0105 kolumn\u0105\u201d. To by\u0142 pocz\u0105tek trzeciego starcia. Walki wygasi\u0142 w czerwcu 1968 sam Gomu\u0142ka, wyg\u0142aszaj\u0105c mow\u0119 pot\u0119piaj\u0105c\u0105 antysemityzm. Na dwa lata umocni\u0142a si\u0119 frakcja \u201echam\u00f3w\u201d z Moczarem na czele, potem Gierek, prawdopodobnie agent sowiecki jeszcze z czas\u00f3w pobytu w Belgii, pogoni\u0142 obydwie frakcje.<\/p>\r\n
Czy te walki znalaz\u0142y odbicie w emigracji \u017byd\u00f3w z Polski?<\/b><\/p>\r\n
Mo\u017cemy m\u00f3wi\u0107 o trzech emigracjach – ka\u017cda by\u0142a mniej wi\u0119cej pi\u0119\u0107 razy mniejsza od poprzedzaj\u0105cej. Tylko pierwsza mia\u0142a charakter polityczny i tylko w niej brali udzia\u0142 prawdziwi \u017bydzi, w drugiej i trzeciej – ju\u017c tylko komuni\u015bci pochodzenia \u017cydowskiego. Pierwsza by\u0142a po\u0142owicznie zwi\u0105zana z walkami o Izrael. Do roku 1950 wyjecha\u0142o oko\u0142o 300 tys., przewa\u017cnie deklarowali wyjazd do Izraela, cho\u0107 wi\u0119kszo\u015b\u0107 tam nie dotar\u0142a – st\u0105d pewne trudno\u015bci w statystyce. Mo\u017ce podam cyfry, kt\u00f3re uda\u0142o mi si\u0119 znale\u017a\u0107. Najdok\u0142adniejsze dane podano w Izraelu. W latach 1948-1950 zarejestrowano przyjazd 106 125 \u017byd\u00f3w z Polski, z czego cz\u0119\u015b\u0107 wyjecha\u0142a potem do USA. Bezpo\u015brednio z Polski do USA wyjecha\u0142o 160 tys. \u017byd\u00f3w, mniejsze grupy – do Ameryki \u0141aci\u0144skiej (30 tys.), Australii (15 tys.) i Kanady (12 tys.). Druga emigracja to w\u0142a\u015bciwie ucieczka by\u0142ych stalinist\u00f3w ze strachu przed rozliczeniami. W 1956 obj\u0119\u0142a oko\u0142o 50 tys., rok p\u00f3\u017aniej – jeszcze 25 tys. Krajem docelowym by\u0142y g\u0142\u00f3wnie Stany Zjednoczone; mniejsza grupa – g\u0142\u00f3wnie wojskowych \u201ePOP-\u00f3w\u201d, czyli pe\u0142ni\u0105cych obowi\u0105zki Polak\u00f3w, ewakuowa\u0142a si\u0119, czy raczej wr\u00f3ci\u0142a, do ZSRR.<\/p>\r\n
Tymczasem oficjalna narracja m\u00f3wi tylko o emigracji pomarcowej, akcentuj\u0105c, \u017ce by\u0142 to rodzaj wygnania.<\/b><\/p>\r\n
Bo propaganda \u017cydowska nag\u0142a\u015bnia w\u0142a\u015bnie trzeci\u0105 emigracj\u0119, t\u0119 najmniejsz\u0105, a na dodatek przek\u0142amuje liczby. Trzecia emigracja odbywa\u0142a si\u0119 w latach 1968-1969, m\u00f3wiono, \u017ce jest to \u201eemigracja z Rakowieckiej\u201d, a nie z Polski. Na Rakowieckiej mie\u015bci\u0142a si\u0119 siedziba MSW i rzeczywi\u015bcie wyjecha\u0142o 176 wy\u017cszych funkcjonariuszy, wi\u0119kszo\u015b\u0107 jeszcze rodem z UB. Ale nie tylko aparatczycy w\u00f3wczas wyje\u017cd\u017cali. Wyjecha\u0142o wielu pracownik\u00f3w wy\u017cszej administracji – dw\u00f3ch wiceministr\u00f3w, 51 dyrektor\u00f3w departament\u00f3w, 50 wicedyrektor\u00f3w – to by\u0142y synekurki, gdzie bra\u0142o si\u0119 pieni\u0105dze za nicnierobienie. Z MSZ wyjecha\u0142o blisko 30 urz\u0119dnik\u00f3w i dyplomat\u00f3w, du\u017c\u0105 grup\u0119 stanowili dziennikarze z aparatu partyjnej propagandy, nieco mniejsz\u0105 naukowcy. Czasem niekt\u00f3rzy s\u0105 liczeni podw\u00f3jnie. Na przyk\u0142ad Kazimierz \u0141aski to by\u0142y major UB, ale wyjecha\u0142 jako prorektor SGPiS; podpu\u0142kownik z MBP Antoni Gutowski wyjecha\u0142 jako redaktor \u201ePolityki\u201d; p\u0142k. Oskar Karliner, ju\u017c w 1956 zdegradowany za zbrodnie stalinowskie, wyjecha\u0142 jako specjalista od energii j\u0105drowej; jego zast\u0119pca (wiceszef Zarz\u0105du S\u0105downictwa Wojskowego) pp\u0142k Maks Lity\u0144ski – jako prze\u015bladowany naukowiec; pp\u0142k J\u00f3zef Krakowski, wiceszef UB w \u0141odzi, Gda\u0144sku i Warszawie – jako szef produkcji zespo\u0142u filmowego Kamera, a wi\u0119c niemal artysta. A doda\u0107 jeszcze trzeba i \u201eSemjona\u201d – Baumana – by\u0142y politruk i kabewiak wyjedzie przecie\u017c jako prze\u015bladowany socjolog; i Stefana Michnika – by\u0142y morderca s\u0105dowy wyjedzie jako \u201eprze\u015bladowany\u201d redaktor MON. Ze \u017ar\u00f3de\u0142 izraelskich wiadomo, \u017ce od 1967 do 1972 r. do Izraela przyby\u0142o z Polski 3809 \u017byd\u00f3w.<\/p>\r\n
To prawie 100 razy mniej ni\u017c w latach 40.!<\/b><\/p>\r\n
Niezupe\u0142nie, ale i tak do czczenia to si\u0119 nie nadaje. Wed\u0142ug danych PAP z 11 czerwca 1969 r., wyjecha\u0142y 5264 osoby. T\u0119 grup\u0119 mo\u017cna uzna\u0107 za emigracj\u0119 przede wszystkim polityczn\u0105, trzeba do niej doliczy\u0107 zatrzymane w marcu 1968 osoby, kt\u00f3re w 1969 r. opu\u015bci\u0142y wi\u0119zienia i wyjecha\u0142y z rodzinami. Emigracja 1969 mia\u0142a ju\u017c charakter g\u0142\u00f3wnie ekonomiczny. Ci, kt\u00f3rzy wcze\u015bniej wyjechali np. do USA czy kraj\u00f3w skandynawskich zach\u0119ceni \u017cyciem na Zachodzie, \u015bci\u0105gali znajomych i rodziny. My\u015bl\u0119, \u017ce trzeba uzna\u0107 podan\u0105 przez historyka z Uniwersytetu \u0141\u00f3dzkiego prof. Krzysztofa Lesiakowskiego cyfr\u0119 11 185 os\u00f3b. Tyle os\u00f3b \u017cydowskiego pochodzenia wyjecha\u0142o z PRL do ko\u0144ca 1969. W tym 9570 doros\u0142ych, w tym 998 rencist\u00f3w, w tym 204 posiadaczy rent za szczeg\u00f3lne zas\u0142ugi dla PRL, czyli \u201eutrwalaczy\u201d w\u0142adzy ludowej – ci najbardziej przestraszyli si\u0119 rozlicze\u0144. Rozlicze\u0144 za komunizm jednak \u017cadnych nie by\u0142o, niepotrzebnie si\u0119 przestraszyli – i to by\u0142 pierwszy paradoks. Drugi paradoks polega\u0142 na tym, \u017ce wielu z nich w og\u00f3le nie bra\u0142o udzia\u0142u w rozruchach marcowych, paso\u017cytowali na t\u0142ustych stanowiskach i chcieli, \u017ceby tak wci\u0105\u017c by\u0142o – tylko ta druga frakcja ich wygryz\u0142a. Cz\u0119sto musieli zamieni\u0107 stanowiska na mniej lukratywne – i to by\u0142 g\u0142\u00f3wny z powod\u00f3w tej emigracji.<\/p>\r\n
Ale nie wszyscy wyjechali\u2026<\/b><\/p>\r\n
Tak. Od razu trzeba doda\u0107, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 tej – jak j\u0105 \u0142adnie nazywa profesor \u015apiewak – \u201e\u017cydokomuny\u201d zosta\u0142a. Warto to zilustrowa\u0107 nazwiskami. Zostali: Urban, Passent, Bardini, Axer, Hoffman, Szurmiej, Stiller, z m\u0142odszego pokolenia wybitni piosenkarze – Go\u0142da Tencer, Michnik, Blumsztajn i ca\u0142e mn\u00f3stwo Brandys\u00f3w. Poza tym Aleksander Ford, re\u017cyser Krzy\u017cak\u00f3w i wieloletni politruk od filmu, nazywano go \u201ep\u00f3\u0142kownikiem\u201d nie od stopnia, tylko dlatego, \u017ce wiele film\u00f3w \u0142adowa\u0142 na p\u00f3\u0142ki.<\/p>\r\n
Powr\u00f3\u0107my do Marca 1968. Na razie powiedzia\u0142e\u015b o dw\u00f3ch falach: \u201eodprysku\u201d \u015bwiatowej polityki sowieckiej i frakcyjnych walkach polskich komunist\u00f3w.<\/b><\/p>\r\n
Czas wi\u0119c powiedzie\u0107 o trzeciej fali, najwa\u017cniejszej dla mnie, bo studenckiej, z czas\u00f3w, kiedy mieszka\u0142em w warszawskim akademiku na Kickiego. Nale\u017ca\u0142em do tego pokolenia, kt\u00f3re sp\u00f3\u017ani\u0142o si\u0119 na Czerwiec 1956. Mo\u017cliwo\u015b\u0107 \u201enast\u0119pnego buntu\u201d, przynajmniej w ruchu studenckim, zacz\u0119\u0142a si\u0119 rysowa\u0107 jako\u015b od 1966 r. Ale jeszcze w 1963 r., w 100. rocznic\u0119 powstania styczniowego, wyst\u0105pili\u015bmy na Kickiego z pierwsz\u0105 wersj\u0105 manifestu Nowego Romantyzmu. Chodzi\u0142o nie tylko o nawi\u0105zanie do tradycji literackiej, tak\u017ce do aspiracji niepodleg\u0142o\u015bciowych, m\u00f3wili\u015bmy o walce o Polsk\u0119 w kulturze – dzi\u015b m\u00f3wi si\u0119 o walce informacyjnej. Rozwijali\u015bmy dzia\u0142alno\u015b\u0107 w akademiku pod p\u0142aszczykiem Seminarium Poetyckiego i w Hybrydach – najpierw robi\u0105c poetyckie \u201edesanty\u201d w Forum Poet\u00f3w, a potem og\u0142aszaj\u0105c Konfederacj\u0119 Nowego Romantyzmu. Nie by\u0142o to \u017ar\u00f3d\u0142em Marca, lecz na pewno jednym ze \u017ar\u00f3de\u0142 i bi\u0142o ono w akademiku na Kickiego.<\/p>\r\n
Czyli raczej powolne dojrzewanie ni\u017c nag\u0142y wybuch?<\/b><\/p>\r\n
Wp\u0142yw bie\u017c\u0105cych zdarze\u0144 zacz\u0119li\u015bmy odczuwa\u0107 od 1966 r. Dyskusje o tysi\u0105cleciu pa\u0144stwa polskiego, pierwszy od lat sp\u00f3r pa\u0144stwo-Ko\u015bci\u00f3\u0142, do tego pocz\u0105tek studenckich rozruch\u00f3w w skali \u015bwiatowej. Wi\u0119ksze znaczenie mia\u0142 wiec zorganizowany w 10. rocznic\u0119 masakry w Budapeszcie. Nasz \u201eWiecz\u00f3r w\u0119gierski\u201d odby\u0142 si\u0119 tego samego dnia, co zorganizowany przez ZMS Uniwersytetu Warszawskiego wiecz\u00f3r po\u015bwi\u0119cony 10. rocznicy \u201ePolskiego Pa\u017adziernika\u201d. Zetemesowska impreza wyrwa\u0142a si\u0119 spod kontroli, bo zaproszono Leszka Ko\u0142akowskiego, a ten w\u00f3wczas ju\u017c przechodzi\u0142 na rewizjonizm i zamiast chwali\u0107 parti\u0119 za pa\u017adziernik, m\u00f3wi\u0142 o zaprzepaszczonych szansach. Wtedy zacz\u0119\u0142y si\u0119 k\u0142opoty m\u0142odych zetemesowc\u00f3w, zawieszono organizator\u00f3w, Michnika i Szlajfera, a my zbierali\u015bmy podpisy w ich obronie. Paradoks tamtych wydarze\u0144 polega\u0142 na tym, \u017ce nielubi\u0105cy nas zetemesowcy wyrz\u0105dzili nam niechc\u0105cy przys\u0142ug\u0119. Z akt IPN wiem, \u017ce \u017cycie studenckie obserwowa\u0142o w\u00f3wczas pi\u0119ciu szpicli i \u017ce wszyscy poszli na wiec. Nas zlekcewa\u017cono, o tym, co si\u0119 dzia\u0142o na Kickiego, esbecja dowiedzia\u0142a si\u0119 po fakcie i nie za dok\u0142adnie. My\u015bl\u0119 jednak, \u017ce od tego budapeszta\u0144skiego wiecu mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o wrzeniu w\u015br\u00f3d student\u00f3w.<\/p>\r\n
Czyli buntu w\u015br\u00f3d student\u00f3w nie rozniecili bynajmniej Michnik, Szlajfer i Blumsztajn?<\/b><\/p>\r\n
Obserwowa\u0142em w\u00f3wczas histori\u0119 z\u2026 akademika, kt\u00f3ry by\u0142 centrum studenckiego \u017cycia. Marzec 1968 zacz\u0105\u0142 si\u0119 dla nas ju\u017c w pa\u017adzierniku, po wakacjach 1967. Pojawili si\u0119 u nas czescy emisariusze. Studenci z Pragi, ale i z Bratys\u0142awy. Jedni po prostu wracali z wakacji, nie mieli przecie\u017c u siebie morza – inni specjalnie przyje\u017cd\u017cali z Czech. Jedni i drudzy przywozili nam nowe idee, jakie\u015b marzenia o socjalizmie z ludzk\u0105 twarz\u0105, o przysz\u0142ej federacji itp. Przywozili gazety, nawet te partyjne r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 radykalnie od naszych tym, \u017ce by\u0142y znacznie bli\u017cej prawdy, a coraz dalej od komunizmu. Czesi byli znacznie lepiej zorientowani politycznie, od nich na przyk\u0142ad dowiedzieli\u015bmy si\u0119 o rozruchach studenckich w Berlinie.<\/p>\r\n
A wracaj\u0105c do spraw polskich. Wystawienie Dziad\u00f3w, kt\u00f3re przesz\u0142o do historii, i jego re\u017cyser Kazimierz Dejmek.<\/b><\/p>\r\n
To by\u0142a czwarta fala, studencka, ale nie tyko. Powiedzmy: fala romantycznego patriotyzmu, kt\u00f3rej katalizatorem by\u0142y w\u0142a\u015bnie Dziady.<\/p>\r\n
Zatrzymajmy si\u0119 chwil\u0119 przy Dejmku – to by\u0142 naprawd\u0119 utalentowany karierowicz. Warto pami\u0119ta\u0107, \u017ce w marcowe Dziady realizowa\u0142 na rocznic\u0119 rewolucji pa\u017adziernikowej, b\u0119d\u0105c cz\u0142onkiem PZPR. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce tymi Dziadami Mickiewicz zwyci\u0119\u017cy\u0142. I to nie tyle Dejmek wystawi\u0142 Dziady, co Dziady wystawi\u0142y Dejmka i jego mocodawc\u00f3w do wiatru.<\/b><\/p>\r\n
Dejmek zadebiutowa\u0142 jako re\u017cyser Teatru Nowego w \u0141odzi, kt\u00f3rego dzia\u0142alno\u015b\u0107 zainaugurowano wystawieniem 12 listopada 1949 socrealistycznej sztuki Va\u0161ka Kani Brygada szlifierza Karhana. Za ten wyczyn zosta\u0142 dyrektorem i natychmiast wystawi\u0142 Poemat pedagogiczny Makarenki. Szczytem \u00f3wczesnych osi\u0105gni\u0119\u0107 by\u0142 Niezapomniany rok 1919 Wsiewo\u0142oda Wiszniewskiego. Dejmek to wyre\u017cyserowa\u0142, oczywi\u015bcie \u201epod siebie\u201d, bo zagra\u0142 samego Lenina. W ko\u0144cu w\u0142adze partyjne dosz\u0142y do wniosku, \u017ce Dejmek marnuje si\u0119 na prowincji, wi\u0119c dosta\u0142 teatr w Warszawie, gdzie opr\u00f3cz paru sztuk politycznie mniej wa\u017cnych wystawi\u0142 w 1966 dramat Rolfa Hochhutha pt. Namiestnik. Sztuka oskar\u017ca\u0142a papie\u017ca o ciche przyzwolenie na zag\u0142ad\u0119 \u017byd\u00f3w – to by\u0142 wk\u0142ad Dejmka w dyskusj\u0119 o tysi\u0105cleciu pa\u0144stwa polskiego i roli chrze\u015bcija\u0144stwa. W listopadzie 1967 Dejmek chcia\u0142 si\u0119 podliza\u0107 i uczci\u0107 rewolucj\u0119 pa\u017adziernikow\u0105. Dosta\u0142 na to ekstra par\u0119 milion\u00f3w, troch\u0119 si\u0119 sp\u00f3\u017ani\u0142, ale w ko\u0144cu listopada wystawi\u0142 Dziady, a w akademiku rozprowadzano bilety. Pocz\u0105tkowo nie chcieli\u015bmy i\u015b\u0107, bo bilety rozprowadzali zetemesowcy, potem od koleg\u00f3w ze szko\u0142y teatralnej, kt\u00f3rzy niemal obowi\u0105zkowo chodzili oklaskiwa\u0107 swoich wyk\u0142adowc\u00f3w graj\u0105cych w sztuce, dowiedzieli\u015bmy si\u0119, \u017ce Mickiewicz si\u0119 wybroni\u0142, \u017ce p\u00f3\u0142 Warszawy powtarza s\u0142owa wieszcza o rosyjskich najemnikach: \u201eNie dziw si\u0119, \u017ce nas tu przeklinaj\u0105, \/ Wszak to ju\u017c mija wiek. \/ Jak z Moskwy w Polsk\u0119 nasy\u0142aj\u0105 \/ Samych \u0142ajdak\u00f3w stek\u201d. Tylko zanim my\u015bmy si\u0119 namy\u015blili p\u00f3j\u015b\u0107 – Dziady zdj\u0119to. Zaplanowali\u015bmy nawet protest, ale nic z niego nie wysz\u0142o. Potem zapowiedziano ostatnie przedstawienie na 30 stycznia. Wybrali\u015bmy si\u0119 grup\u0105 z Kickiego z kwiatami. Liczyli\u015bmy na stary obyczaj, \u017ce na ostatnie przedstawienie wpuszcz\u0105 za darmo – tyle \u017ce nas nie wpuszczono. Poszli\u015bmy z tymi kwiatami pod pomnik Mickiewicza na Krakowskie Przedmie\u015bcie, tam z\u0142o\u017cyli\u015bmy kwiaty. Tymczasem paru student\u00f3w jednak po przerwie wpuszczono, po przedstawieniu te\u017c poszli pod Mickiewicza, ale tam ju\u017c czeka\u0142a milicja. Kilku legitymowano na miejscu, paru zawieziono na komisariat, a jednych i drugich przestraszono tak, \u017ce potem trudno by\u0142o ustali\u0107 termin wiecu. Ustali\u0142 go za nas rektor. Og\u0142osi\u0142 na Dzie\u0144 Kobiet tzw. dzie\u0144 rektorski, wolne od po\u0142udnia. A poniewa\u017c og\u0142osi\u0142 to 4 marca, jeszcze tego samego dnia, w poniedzia\u0142ek, ustalili\u015bmy, \u017ce wiecujemy w pi\u0105tek o dwunastej, \u017ce dzi\u0119ki temu da si\u0119 wci\u0105gn\u0105\u0107 student\u00f3w wychodz\u0105cych z ostatnich zaj\u0119\u0107. Poniewa\u017c r\u00f3wnocze\u015bnie rektor og\u0142osi\u0142 decyzj\u0119 o relegowaniu Michnika i Szlejfera – dopisywali\u015bmy ich do naszego manifestu. Co do tego nie wszyscy byli zgodni. Grupa student\u00f3w z Jelonek przysz\u0142a z takim has\u0142em na desce do od\u015bnie\u017cania: \u201eDziady TAK, Michnik NIE\u201d.<\/p>\r\n
Michnik by\u0142 ju\u017c wtedy aresztowany?<\/b><\/p>\r\n
Tak go t\u0142umaczyli michnikowcy. Jednak jego biograf podaje, \u017ce zamkn\u0119li go dopiero dob\u0119, a nawet troch\u0119 p\u00f3\u017aniej – 9 marca po po\u0142udniu. 8 marca po prostu zosta\u0142 w domu. Zwolennicy m\u00f3wili, \u017ce mia\u0142 ugod\u0119 z rektorem, kt\u00f3rej musia\u0142 dotrzyma\u0107, \u017ce jak nie b\u0119dzie rozrabia\u0107, to go przywr\u00f3c\u0105, przeciwnicy – \u017ce po prostu stch\u00f3rzy\u0142, \u017ce wlaz\u0142 do \u0142\u00f3\u017cka i m\u00f3wi\u0142, \u017ce ma gryp\u0119. Nie wiem, jak by\u0142o, po wiecu nas ju\u017c to ma\u0142o interesowa\u0142o – mieli\u015bmy zomowc\u00f3w wok\u00f3\u0142 bursy na Kickiego, maszerowali\u015bmy na KC, palili\u015bmy gazety przed akademikiem i szykowali\u015bmy \u201estrajk z noclegiem\u201d na uniwerku. Owszem, wcze\u015bniej m\u00f3wiono, \u017ce Michnik zjawi si\u0119 na wiecu, i to z Tadeuszem Konwickim, kt\u00f3ry nas popiera. Ale ani jeden, ani drugi nie przyszed\u0142, my\u015bl\u0119, \u017ce przeoczyli najwi\u0119ksz\u0105 okazj\u0119 swego \u017cycia. Konwickiemu wybaczono by nawet tak\u0105 powie\u015b\u0107 jak W\u0142adza i budowanie stalinizmu, Michnik mia\u0142 szans\u0119 zosta\u0107 liderem m\u0142odzie\u017cy, zw\u0142aszcza gdyby go aresztowano. A tak aresztowano go nazajutrz, jako\u015b pok\u0105tnie, jak drobnego aferzyst\u0119. A jak wyszed\u0142, to m\u00f3wi\u0105c symbolicznie: do ko\u0144ca \u017cycia nosi\u0142 termos za Kuroniem. Potem nadszed\u0142 czas demonstracji, s\u0142ynny marsz na KC, strajk z noclegiem – to ju\u017c znane z historii.<\/p>\r\n
![\"\"](\"http:\/\/46bah7dkfu-flywheel.netdna-ssl.com\/wp-content\/uploads\/2012\/08\/tarcza-liceum-k-gottwalda.jpg\") <\/td>\r\n<\/tr>\r\n |
| \r\n Tarcza Liceum Og\u00f3lnokszta\u0142c\u0105cego im. Klementa Gottwalda (nazwa LO w latach 1953-1990) w Warszawie, ul. Nowowiejska 37a. Fot. Archiwum.<\/em><\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n<\/tbody>\r\n<\/table>\r\n A jak\u0105 rol\u0119 odegrali \u201ekomandosi\u201d?<\/b><\/p>\r\n Zacznijmy od tego, \u017ce do 1968 nikt ich komandosami nie nazywa\u0142, mo\u017ce sami siebie. My\u015bmy nazywali ich po prostu zetemesowcami, by\u0142o ich z pi\u0119ciu na akademik, do tego podzieleni na szlajferowc\u00f3w i michnikowc\u00f3w. Jedni drugim wymy\u015blali od \u017byd\u00f3w i w ten spos\u00f3b dowiedzieli\u015bmy si\u0119 o ich pochodzeniu. Okre\u015blenie \u201ekomandosi\u201d wylansowa\u0142a dopiero prasa re\u017cimowa, zw\u0142aszcza \u201eWalka M\u0142odych\u201d. Z tym \u017ce studenci z Kickiego m\u00f3wili o tzw. komandosach – \u201enast\u0119pcach tron\u00f3w\u201d. W wi\u0119kszo\u015bci byli dzie\u0107mi wysokich aparatczyk\u00f3w przygotowywanymi do obj\u0119cia w\u0142adzy. Wychowywani w specjalnych szko\u0142ach – w warszawskiej szkole im. Gottwalda, dokszta\u0142cani na obozach \u201ewalterowc\u00f3w\u201d, a potem w zetemesowskim Klubie Poszukiwaczy Sprzeczno\u015bci. Poza tym spiskowali g\u0142\u00f3wnie w mieszkaniach bogatych tatusi\u00f3w, w wi\u0119kszo\u015bci prominent\u00f3w \u201e\u017cydokomuny\u201d, u\u017cywaj\u0105c znowu okre\u015blenia profesora \u015apiewaka. Oddzia\u0142ywali na kilka mieszka\u0144 i to dawa\u0142o im z\u0142udzenie oddzia\u0142ywania na ca\u0142y \u015bwiat. Marzec by\u0142 ko\u0144cem ich z\u0142udze\u0144.<\/p>\r\n A to dlaczego?<\/b><\/p>\r\n Po pierwsze, przekonali si\u0119, \u017ce studenci wcale nie chc\u0105 ich reformowanego komunizmu, bo nie chc\u0105 komunizmu w og\u00f3le. Po drugie, chyba zrozumieli, \u017ce komunizm zreformowa\u0107 si\u0119 nie da. To system oparty na k\u0142amstwie i przemocy. \u201eNast\u0119pcy tron\u00f3w\u201d przekonali si\u0119 o tym na w\u0142asnej sk\u00f3rze. Nie oni organizowali Marzec, lecz oni odpowiedzieli za niego. Po prostu zwyci\u0119ska frakcja \u201echam\u00f3w\u201d wzi\u0119\u0142a dzieci \u201epu\u0142awian\u201d na zak\u0142adnik\u00f3w, to by\u0142a gangsterska zagrywka. Poszli siedzie\u0107 nawet ci, co nie brali udzia\u0142u w Marcu, jak wspominany ju\u017c Michnik. On podpad\u0142 nie dlatego, \u017ce co\u015b robi\u0142, on by\u0142 potencjalnie gro\u017any, bo by\u0142 niew\u0105tpliwie najzdolniejszym spo\u015br\u00f3d \u201enast\u0119pc\u00f3w tron\u00f3w\u201d. R\u00f3wnie\u017c 9 marca zosta\u0142 aresztowany Kuro\u0144 – treser \u201enast\u0119pc\u00f3w tron\u00f3w\u201d. Te\u017c nic nie zd\u0105\u017cy\u0142 zrobi\u0107, ale by\u0142 gro\u017any dla partyjnych \u201echam\u00f3w\u201d, to on wychowywa\u0142 m\u0142odzie\u017c\u00f3wk\u0119 frakcji \u201epu\u0142awian\u201d. Inni \u201enast\u0119pcy tron\u00f3w\u201d byli znacznie gorszego sortu. Tylko par\u0119 nazwisk potem wyp\u0142yn\u0119\u0142o – Lity\u0144ski, Gross, Borowski, Toru\u0144czyk\u00f3wna – generalnie jednak to pokolenie si\u0119 nie sprawdzi\u0142o. Po\u0142owa zdezerterowa\u0142a, gdy tylko otworzy\u0142a si\u0119 mo\u017cliwo\u015b\u0107 wyjazdu na Zach\u00f3d. Tam zreszt\u0105 te\u017c niewiele osi\u0105gn\u0119li. \u201eNast\u0119pc\u00f3w tron\u00f3w\u201d nie da si\u0119 wychowa\u0107 w luksusowym burdelu.<\/p>\r\n Grupa \u201ekomandosi\u201d – \u201enast\u0119pcy tron\u00f3w\u201d. W wi\u0119kszo\u015bci dzieci wysokich aparatczyk\u00f3w przygotowywanymi do obj\u0119cia w\u0142adzy. Od lewej: Jan Kofman, Barbara Skowro\u0144ska. Stoj\u0105: Irena Grudzi\u0144ska, Jan Lity\u0144ski i Adam Michnik. Siedz\u0105: Jan Gross i Aleksander Smolar. Zdj\u0119cie za rp.pl \/ \u0179IH<\/em><\/p>\r\n A przy okazji: pozwol\u0119 sobie przytoczy\u0107 kilka cyfr. Ot\u00f3\u017c do ko\u0144ca kwietnia 1968 r. zatrzymano 2780 os\u00f3b, w tej gromadzie zatrzymanych by\u0142o 359 student\u00f3w i 8 m\u0142odszych pracownik\u00f3w nauki. Przed kolegiami postawiono 688 os\u00f3b, i by\u0142o w\u015br\u00f3d nich 139 student\u00f3w. Kolegia wlepi\u0142y grzywny 211 osobom – w\u015br\u00f3d ukaranych znalaz\u0142o si\u0119 47 student\u00f3w. A reszta? Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z\u0142apanych i aresztowanych nie by\u0142a studentami. Te cyfry ujawniaj\u0105 tajemnic\u0119 Marca tak oczywist\u0105, \u017ce a\u017c niedostrzegaln\u0105. Marzec – kres rozruch\u00f3w studenckich, podobie\u0144stwo do wcze\u015bniejszych zaj\u015b\u0107 w Berlinie czy p\u00f3\u017aniejszych w Pary\u017cu jest myl\u0105ce. Marzec by\u0142 pocz\u0105tkiem kolejnego og\u00f3lnopolskiego zrywu, jego uczestnicy byli r\u00f3wie\u015bnikami podchor\u0105\u017cych, ale i rzemie\u015blnik\u00f3w, z czas\u00f3w powstania listopadowego. Dlatego Marzec zosta\u0142 tak szybko i brutalnie st\u0142umiony.<\/p>\r\n Dzisiaj, po uchwaleniu nowelizacji Ustawy o IPN, \u015brodowiska zwi\u0105zane z \u201eGazet\u0105 Wyborcz\u0105\u201d pr\u00f3buj\u0105 budowa\u0107 analogie pomi\u0119dzy Marcem \u201968 a rokiem 2018. Twierdz\u0105, \u017ce w obu momentach nast\u0105pi\u0142a erupcja polskiego antysemityzmu.<\/b><\/p>\r\n S\u0142owo \u201eantysemityzm\u201d dzi\u015b ju\u017c nic nie znaczy, jest tylko wyrazem niech\u0119ci, pr\u00f3b\u0105 stygmatyzowania. Wszystko zale\u017cy od definicji antysemityzmu. Przy najszerszej, oznaczaj\u0105cej niech\u0119\u0107 do os\u00f3b \u017cydowskiego pochodzenia – najwi\u0119ksze nasycenie antysemityzmu, gdyby si\u0119 da\u0142o mierzy\u0107 jakim\u015b urz\u0105dzeniem, obserwujemy w \u201eGazecie Wyborczej\u201d. Pracuje tam sporo os\u00f3b \u017cydowskiego pochodzenia, cz\u0119sto si\u0119 k\u0142\u00f3c\u0105. Je\u015bli definiujemy antysemityzm w\u0105sko, jako odmian\u0119 rasizmu skierowan\u0105 przeciw rasie semickiej – nie by\u0142o antysemityzmu ani w 1968, ani nie ma go teraz. Nie by\u0142o w Polsce palenia synagog, jak to mia\u0142o miejsce w Niemczech i Francji, nie by\u0142o b\u00f3jek narodowo\u015bciowych.<\/p>\r\n Marzec, jak wspomina\u0142em, to by\u0142o na\u0142o\u017cenie si\u0119 kilku fal dzia\u0142alno\u015bci. I \u017ceby zako\u0144czy\u0107 jakim\u015b pesymistycznym akcentem: w tej chwili tak\u017ce nast\u0119puje spi\u0119trzenie fal. W Polsce mamy atak marginesu kulturowego na j\u0105dro kultury, dziwny sojusz marksist\u00f3w z pederastami, na to nak\u0142ada si\u0119 histeria odrywanej od koryta ekipy, za kt\u00f3r\u0105 sta\u0142y s\u0142u\u017cby i paru agent\u00f3w – to du\u017ca fala, cho\u0107 s\u0105dz\u0105c z nieudanego puczu w ko\u0144cu 2016, a potem kompromitacji KOD-u, Mazgu\u0142y i \u201eAlimenciarza\u201d – s\u0105 to raczej ba\u0142wany polityczne ni\u017c fale. Ale atakuje nas tak\u017ce lobby \u017cydowskie z Ameryki, kt\u00f3re chce wy\u0142udzi\u0107 szanta\u017cem pieni\u0105dze po wszystkich \u017bydach, kt\u00f3rzy kiedy\u015b mieszkali w Polsce – tak jakbym ja domaga\u0142 si\u0119 spadku po wszystkich Polakach, jakiej\u015b fermy kangur\u00f3w w Australii. Na to nak\u0142adaj\u0105 si\u0119 cuchn\u0105ce fale wyrafinowanej, a cz\u0119\u015bciej pozorowanej niewiedzy p\u0142yn\u0105ce z Izraela. Rz\u0105dz\u0105cy w Jerozolimie maj\u0105 k\u0142opoty polityczne, chc\u0105 od nich odwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 – licytuj\u0105 si\u0119 w antypolonizmie. Na to nak\u0142ada si\u0119 polityka informacyjna Sowiet\u00f3w, czyli Rosji, kt\u00f3rzy zrobi\u0105 wszystko, \u017ceby os\u0142abi\u0107 Europ\u0119, wykopa\u0107 z niej Ameryk\u0119 i nie dopu\u015bci\u0107 do stworzenia Tr\u00f3jmorza, kt\u00f3remu kibicuje Ameryka. Nie brak te\u017c fali mistycznej, kt\u00f3rej pewnikiem jest wyj\u0105tkowo\u015b\u0107 narodu \u017cydowskiego, zw\u0142aszcza wy\u017cszo\u015b\u0107 nad Polakami. Wyj\u0105tkowo pomys\u0142owi \u017bydzi zorganizowali nie tylko Przedsi\u0119biorstwo Holokaust, ale tak\u017ce Sekt\u0119 Holokaustu.<\/p>\r\n Przypomnia\u0142e\u015b kiedy\u015b, \u017ce s\u0142owo \u201eholokaust\u201d wywodzi si\u0119 z greki, oznacza ofiar\u0119, a w czasach nowszych zosta\u0142o przypomniane 15 listopada 1944 r. przez papie\u017ca Piusa XII we francuskoj\u0119zycznym przem\u00f3wieniu po\u015bwi\u0119conym ofiarom powstania warszawskiego, kt\u00f3re \u201eprzyj\u0119te w pojednawczym holokau\u015bcie z\u0142\u0105cz\u0105 swe modlitwy z or\u0119downictwem polskich \u015bwi\u0119tych\u201d.<\/b><\/p>\r\n Poniewa\u017c \u017cydowska propaganda nie uznaje istnienia powstania warszawskiego – s\u0142owo \u201eholokaust\u201d odebrano Polakom i przekazano na wy\u0142\u0105czno\u015b\u0107 \u017bydom. Wspominanie o pomordowanych Ormianach, Cyganach, a zw\u0142aszcza Polakach jest atakiem na ten monopol. Wspominanie, \u017ce pr\u00f3cz Niemc\u00f3w, Rosjan i mo\u017ce Francuz\u00f3w najbardziej do \u015bmierci \u017byd\u00f3w przyczynili si\u0119 sami \u017bydzi – policjanci z gett, funkcyjni z \u017cydowskich blok\u00f3w Treblinki i Birkenau, \u0142apacze \u015bcigaj\u0105cy \u017byd\u00f3w ukrywanych poza gettem, kolaboranci z judenrat\u00f3w – jest jeszcze gorszym atakiem. Dlatego nasi historycy przewa\u017cnie milcz\u0105. Pisa\u0142a za to o haniebnej roli judenrat\u00f3w Hannah Arendt, przeklina\u0142 policjant\u00f3w i urz\u0119dnik\u00f3w gettowych w swym pami\u0119tniku Ringelblum, niemal krzycza\u0142 w swych wierszach Icchak Kacenelson. Tak wi\u0119c – wbrew pozorom – Polacy nie s\u0105 samotni w g\u0142oszeniu prawdy.<\/p>\r\n |
![](\"http:\/\/46bah7dkfu-flywheel.netdna-ssl.com\/wp-content\/uploads\/2015\/11\/komadosi-grupa-konfrontacyjna.jpg\")
<\/p>\r\n