{"id":101219,"date":"2018-04-20T08:35:57","date_gmt":"2018-04-20T12:35:57","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=101219"},"modified":"2018-04-20T08:36:08","modified_gmt":"2018-04-20T12:36:08","slug":"ks-prof-waldemar-chrostowski-dialog-katolikow-z-zydami-dotyczy-wszystkiego-tylko-nie-jezusa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=101219","title":{"rendered":"Ks. prof. Waldemar Chrostowski: dialog katolik\u00f3w z \u017cydami dotyczy wszystkiego, tylko nie Jezusa"},"content":{"rendered":"

Odbywa si\u0119 dialog katolik\u00f3w z wyznawcami judaizmu o wszystkim, tylko nie Jezusie Chrystusie, tylko nie o sprawach religijnych i teologicznych. Podj\u0119cie spraw religijnych i teologicznych jest we wsp\u00f3lnej rozmowie bardzo rzadko mo\u017cliwe i bardzo rzadko si\u0119 odbywa. Ale to nas, katolik\u00f3w, nie zwalnia z refleksji – kim jest Jezus Chrystus i dlaczego nie wszyscy Go przyj\u0119li<\/em> – powiedzia\u0142 na spotkaniu promuj\u0105cym ksi\u0105\u017ck\u0119 \u201ePrawda Chrystus, Judaizm\u201d ksi\u0105dz profesor Waldemar Chrostowski, opisuj\u0105c r\u00f3wnie\u017c inne trudno\u015bci w trwaj\u0105cym dialogu z \u017cydami.<\/strong><\/p>\r\n

Duchowny przez dekady zaanga\u017cowany w dialog katolicko-\u017cydowski wyzna\u0142, dlaczego zainteresowa\u0142 si\u0119 tematem. Jak powiedzia\u0142, zwi\u0105zane jest to z osob\u0105 jego nie\u017cyj\u0105cego taty, kt\u00f3ry zapyta\u0142 go o powody niewiary \u017byd\u00f3w w Jezusa Chrystusa. Ksi\u0105dz profesor Waldemar Chrostowski zauwa\u017cy\u0142, \u017ce jest to pytanie g\u0142\u0119boko chrystologiczne.<\/p>\r\n

Jego zdaniem tylko przez Jezusa Chrystusa katolik powinien spotyka\u0107 judaizm, za\u015b inne sposoby zainteresowania judaizmem czy kultur\u0105 i zwyczajami \u017cydowskimi, mog\u0105 by\u0107 myl\u0105ce. Sedno relacji stanowi pytanie o Jezusa Chrystusa. To w\u0142a\u015bnie Syna Bo\u017cego powinny dotyczy\u0107 rozmowy katolicko-\u017cydowskie.<\/p>\r\n

– Problem polega na tym, \u017ce wyznawcy judaizmu (nie m\u00f3wi\u0119 \u017bydzi, bo nie wszyscy \u017bydzi s\u0105 wyznawcami judaizmu), \u017cydzi religijni, takiej rozmowy i takich kontakt\u00f3w nie chc\u0105. \u017bydzi religijni nie mog\u0105 m\u00f3wi\u0107 o Jezusie Chrystusie. Zw\u0142aszcza nie mog\u0105 wdawa\u0107 si\u0119 w polemiki, w dyskusje, w rozmowy z chrze\u015bcijanami. Mo\u017cemy rozmawia\u0107 o wszystkim, ale nie o Jezusie Chrystusie. Tylko kilkakrotnie w ci\u0105gu moich ponad trzydziestoletnich do\u015bwiadcze\u0144 bezpo\u015brednich kontakt\u00f3w, uda\u0142o si\u0119 m\u00f3wi\u0107 o Jezusie Chrystusie<\/em> – wyzna\u0142 ks. prof. Chrostowski dodaj\u0105c, \u017ce wyj\u0105tkow\u0105 postaci\u0105 pod tym wzgl\u0119dem by\u0142 rabin Byron Sherwin, kt\u00f3ry go\u015bci\u0142 w Polsce i prze\u0142amuj\u0105c stereotypy podj\u0105\u0142 z \u017cydowskiej perspektywy refleksj\u0119 na temat Chrystusa.<\/p>\r\n

Stanowi\u0142 on jednak wyj\u0105tek. G\u0142\u00f3wny rabin Rzymu wyzna\u0142 na przyk\u0142ad, \u017ce podczas spotkania z Franciszkiem papie\u017c sugerowa\u0142 rozmow\u0119 na tematy religijne i teologiczne, Rabin odpowiedzia\u0142 na to, \u017ce mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o wszystkim, ale nie o teologii.<\/p>\r\n

– Odbywa si\u0119 dialog chrze\u015bcijan, dok\u0142adniej katolik\u00f3w, z wyznawcami judaizmu o wszystkim, tylko nie Jezusie Chrystusie, tylko nie o sprawach religijnych i teologicznych. Podj\u0119cie tych spraw religijnych i teologicznych jest we wsp\u00f3lnej rozmowie po prostu bardzo rzadko mo\u017cliwe i bardzo rzadko si\u0119 odbywa. Ale to nas, chrze\u015bcijan, katolik\u00f3w, nie zwalnia z refleksji – kim jest Jezus Chrystus i dlaczego istniej\u0105 ci, kt\u00f3rzy Go nie przyj\u0119li<\/em> – powiedzia\u0142 12 kwietnia na spotkaniu promuj\u0105cym now\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 pt. \u201ePrawda Chrystus, Judaizm\u201d ks. prof. Waldemar Chrostowski. Publikacja to zapis rozm\u00f3w z duchownym przeprowadzonych przez Grzegorza G\u00f3rnego i Rafa\u0142a Tichego.<\/p>\r\n

– I druga warstwa wzajemnych relacji: oprowadzi\u0142em mn\u00f3stwo pielgrzymek po Ziemi \u015awi\u0119tej. (\u2026) Odnosi si\u0119 wra\u017cenie, \u017ce gdy udamy si\u0119 do Jerozolimy, zw\u0142aszcza pod \u015acian\u0119 P\u0142aczu albo do Starego Miasta, do \u017cydowskiej cz\u0119\u015bci, to patrzymy na \u017cyd\u00f3w, wsp\u00f3\u0142czesnych Izraelczyk\u00f3w modl\u0105cych si\u0119 pod \u015acian\u0105 P\u0142aczu i my\u015blimy sobie: w\u0142a\u015bnie tacy byli \u017cydzi w czasach Jezusa Chrystusa. Teraz patrz\u0105c na tych \u017cyd\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnych otrzymujemy drog\u0119 do Jezusa Chrystusa, oni nam pomog\u0105 zrozumie\u0107, poj\u0105\u0107, g\u0142\u0119biej przyj\u0105\u0107 Jezusa Chrystusa. Ot\u00f3\u017c to jest kolejny fa\u0142szywy trop, poniewa\u017c judaizm z jakim mamy do czynienia powsta\u0142 w tym kszta\u0142cie w jakim go mamy obecnie dopiero w wyniku g\u0142\u0119bokiej przebudowy \u017cycia \u017cydowskiego, kt\u00f3ra odby\u0142a si\u0119 po 70 roku po Chrystusie, czyli po zburzeniu \u015bwi\u0105tyni jerozolimskiej i Jerozolimy przez Rzymian<\/em> – powiedzia\u0142 duchowny.<\/p>\r\n

– Nast\u0105pi\u0142a wtedy bardzo g\u0142\u0119boka reorientacja, o kt\u00f3rej my, chrze\u015bcijanie, nie mamy poj\u0119cia. Bo m\u00f3wi si\u0119 o \u017cydach \u201estarozakonni\u201d, albo \u201ewyznanie moj\u017ceszowe\u201d. Te nazwy funkcjonuj\u0105 w powszechnym obiegu i wydaje nam si\u0119, \u017ce Moj\u017cesz to jest sprawa tylko \u017cydowska, \u017ce wsp\u00f3\u0142czesny judaizm to jest judaizm starozakonny. Ot\u00f3\u017c to jest wszystko myl\u0105ce. W wyniku tej transformacji (\u2026) judaizm, kt\u00f3ry istnia\u0142 w czasach Jezusa Chrystusa i istnia\u0142 wcze\u015bniej, przeszed\u0142 bardzo radykaln\u0105 przebudow\u0119 dokonan\u0105 przez rabin\u00f3w. \u0179eby by\u0142o jasne – chocia\u017c to nie jest politycznie poprawne, w Stanach Zjednoczonych nie wiem czy da rad\u0119 to g\u0142o\u015bno m\u00f3wi\u0107 i napisa\u0107 – ot\u00f3\u017c przeszed\u0142 t\u0119 reorientacj\u0119 w opozycji do chrze\u015bcija\u0144stwa<\/em> – stwierdzi\u0142 ks. prof. Chrostowski.<\/p>\r\n

– Na czym polega\u0142a ta reorientacja? Na tym, \u017ce skoro \u015bwi\u0105tynia zosta\u0142a zburzona, to jej rol\u0119, jej miejsce, zaj\u0119\u0142y synagogi. One istnia\u0142y ju\u017c od pewnego czasu wcze\u015bniej, ale nie mia\u0142y takiego znaczenia. Ot\u00f3\u017c po roku 70 judaizm skoncentrowa\u0142 swoje \u017cycie w\u0142a\u015bnie w synagogach. \u015awi\u0105tyni nie by\u0142o. Poniewa\u017c nie by\u0142o \u015bwi\u0105tyni, zaprzestano sk\u0142adania ofiar. Wi\u0119c nie ma w judaizmie rabinicznym ofiar. Jest czytanie i rozwa\u017canie Tory. Przy czym Tora to nie tylko pi\u0119cioksi\u0105g Moj\u017cesza, ale ca\u0142y zbi\u00f3r, kt\u00f3ry inaczej po hebrajsku nazywa si\u0119 Mikra, czyli to co nale\u017cy czyta\u0107: Tora, prorocy i pisma. Wi\u0119c nie ma ofiar. (\u2026) Gdy istnia\u0142a \u015bwi\u0105tynia, gdy by\u0142y sk\u0142adane ofiary, sk\u0142adali je kap\u0142ani, kt\u00f3rzy wywodzili si\u0119 z pokolenia Lewiego. Nie ma \u015bwi\u0105tyni, nie ma ofiar. Miejsce \u015bwi\u0105tyni zaj\u0119li nauczyciele Tory, do kt\u00f3rych zwracano si\u0119 w czasach Chrystusa \u201erabbi\u201d. Albo tak, jak Maria Magdalena: \u201erabbuni\u201d – m\u00f3j mistrzu, m\u00f3j mistrzuniu, m\u00f3wi\u0142a Maria Magdalena. Ot\u00f3\u017c ten spos\u00f3b zwracania si\u0119, sta\u0142 si\u0119 tytu\u0142em: rabin. (\u2026) Miejsce kap\u0142an\u00f3w zaj\u0119li rabini i w II i III wieku dokonano, o tym mowa w ksi\u0105\u017cce, odbiblijnienia judaizmu. Zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 teolog\u00f3w katolickich nie ma o tym \u017cadnego poj\u0119cia. Nie z powodu swojej z\u0142ej woli, z powodu tego, \u017ce s\u0105 to kwestie, problemy, kt\u00f3re wymagaj\u0105 g\u0142\u0119bszej znajomo\u015bci tej w\u0142a\u015bnie przebudowy i g\u0142\u0119bszej znajomo\u015bci rozmaitych meandr\u00f3w \u017cycia \u017cydowskiego. I dopiero p\u00f3\u017aniej, gdy wy\u0142oni\u0142a si\u0119 Miszna w roku 220, w kt\u00f3rej nie ma \u017cadnych cytat\u00f3w z Pisma \u015awi\u0119tego i gdy pisarze, starochrze\u015bcija\u0144scy Ojcowie Ko\u015bcio\u0142a zacz\u0119li zarzuca\u0107 \u017bydom, \u017ce odeszli od Biblii, to wtedy nast\u0105pi\u0142o ubiblijnienie rabinizmu. I z niego wyros\u0142y rozmaite haggady i midrasze, kt\u00f3re istniej\u0105 do dnia dzisiejszego<\/em> – powiedzia\u0142 ekspert w dziedzinie dialogu chrze\u015bcija\u0144sko-\u017cydowskiego dodaj\u0105c, \u017ce je\u015bli zapytamy wsp\u00f3\u0142czesnego rabina o to, czy judaizm wywodzi si\u0119 ze Starego Testamentu, to ten… zaprzeczy. Judaizm bazuje bowiem na Talmudzie. Ksi\u0105dz Chrostowski przez ostatnie dekady pr\u00f3bowa\u0142 t\u0142umaczy\u0107 ludziom r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy judaizmem biblijnym (znanym z czas\u00f3w Pana Jezusa), a judaizmem rabinicznym. Na opory trafi\u0142 nie tyle w\u015br\u00f3d \u017cyd\u00f3w, co w Ko\u015bciele.<\/p>\r\n

W tym kontek\u015bcie ksi\u0105dz profesor przypomnia\u0142 atak na niego wyprowadzony przez \u201eGazet\u0119 Wyborcz\u0105\u201d i media z ni\u0105 zaprzyja\u017anione. Dotyczy\u0142 on jednej z wypowiedzi \u015bw. Jana Paw\u0142a II, kt\u00f3ra zosta\u0142a niekompletnie przet\u0142umaczona, co wp\u0142yn\u0119\u0142o na tematyk\u0119 katolicko-\u017cydowsk\u0105. Ks. Chrostowski zosta\u0142 zaatakowany, gdy\u017c pr\u00f3bowa\u0142 prostowa\u0107 b\u0142\u0119dne t\u0142umaczenie.<\/p>\r\n

– Ojciec \u015awi\u0119ty wyg\u0142aszaj\u0105c przem\u00f3wienie 13 kwietnia 1986 roku w synagodze rzymskiej, opr\u00f3cz wielu innych rzeczy (przem\u00f3wienie by\u0142o po w\u0142osku) powiedzia\u0142 tak: \u201ejeste\u015bcie naszymi bra\u0107mi umi\u0142owanymi i – mo\u017cna powiedzie\u0107 – w pewien spos\u00f3b naszymi starszymi bra\u0107mi\u201d. W t\u0142umaczeniu na j\u0119zyk polski, oficjalnym t\u0142umaczeniu, kt\u00f3re ukaza\u0142o si\u0119 w polskiej wersji \u201eL\u2019Osservatore Romano\u201d, pomini\u0119to s\u0142owa \u201ew pewien spos\u00f3b\u201d i pozostawiono przek\u0142ad: \u201ejeste\u015bcie naszymi bra\u0107mi umi\u0142owanymi i – mo\u017cna powiedzie\u0107 – naszymi starszymi bra\u0107mi\u201d. Od tej pory, po raz pierwszy w dziejach Ko\u015bcio\u0142a tak naprawd\u0119, w Polsce zacz\u0119to forsowa\u0107 formu\u0142\u0119 bezwzgl\u0119dnego starsze\u0144stwa \u017cyd\u00f3w, wyznawc\u00f3w judaizmu rabinicznego, wzgl\u0119dem chrze\u015bcijan. Zacz\u0119to nazywa\u0107 \u017cyd\u00f3w, bezwarunkowo, starszymi bra\u0107mi. W ten spos\u00f3b wygl\u0105da\u0142o na to, \u017ce nie ma \u017cadnej r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy judaizmem biblijnym a judaizmem rabinicznym, \u017ce prostymi kontynuatorami judaizmu biblijnego Starego Testamentu s\u0105 \u017cydzi, a my wyro\u015bli\u015bmy jak gdyby u ich boku<\/em> – t\u0142umaczy\u0142 \u00f3w problem ks. Chrostowski.<\/p>\r\n

Opisa\u0142 r\u00f3wnie\u017c swoje dociekania o powody tak nie\u015bcis\u0142ego t\u0142umaczenia. Jak wyzna\u0142, w roku 2009 napisa\u0142 w tej sprawie e-mail do ks. Adama Bonieckiego, w latach 80. redaktora naczelnego polskiej wersji \u201e L\u2019Osservatore Romano\u201d. W uprzejmej odpowiedzi ksi\u0105dz profesor Chrostowski dowiedzia\u0142 si\u0119, \u017ce ksi\u0105dz Adam Boniecki nie wie, dlaczego si\u0119 tak sta\u0142o, jednak mo\u017ce wi\u0105za\u0107 si\u0119 to z faktem pisania przem\u00f3wienia po polsku. Papie\u017c-Polak m\u00f3g\u0142 inspirowa\u0107 si\u0119 s\u0142owami Adama Mickiewicza o Izraelu jako starszym bracie. S\u0142owa te pad\u0142y jednak w kontek\u015bcie nie religijnym, a politycznym i narodowym. Szkic przem\u00f3wienia Jana Paw\u0142a II zosta\u0142 nast\u0119pnie, zgodnie ze zwyczajem, przedstawiony teologowi, kt\u00f3ry uzna\u0142, \u017ce nie mo\u017ce zaakceptowa\u0107 pierwotnej formy. St\u0105d w t\u0142umaczeniu przem\u00f3wienia na j\u0119zyk w\u0142oski pojawi\u0142o si\u0119 sformu\u0142owanie \u201ew pewien spos\u00f3b\u201d.<\/p>\r\n

– Pod pewnym wzgl\u0119dem \u017cydzi s\u0105 naszymi starszymi bra\u0107mi, pod innym wzgl\u0119dem nie. S\u0105 naszymi starszymi bra\u0107mi dlatego, \u017ce zostali wszczepieni jako lud Bo\u017cego wybrania wcze\u015bniej ni\u017c my, chrze\u015bcijanie wywodz\u0105cy si\u0119 z poga\u0144stwa. Ale nie s\u0105 naszymi starszymi bra\u0107mi w tym aspekcie, \u017ce przecie\u017c wiar\u0119 w Jezusa Chrystusa przyj\u0119li\u015bmy od Chrystusa i tych \u017cyd\u00f3w, kt\u00f3rzy w Niego uwierzyli, a nie od wyznawc\u00f3w judaizmu rabinicznego. Przecie\u017c Piotr, Pawe\u0142, Jakub i pozostali aposto\u0142owie nie zwracali si\u0119 do \u017cyd\u00f3w, kt\u00f3rzy nie uwierzyli w Jezusa, per \u201estarszy bracie\u201d bo to nonsens. My jeste\u015bmy spadkobiercami tych \u017cyd\u00f3w, kt\u00f3rzy w Jezusa uwierzyli, a \u017ce ich ilo\u015bciowo by\u0142o mniej, to inna sprawa. Ale nasza wiara wyros\u0142a na tym gruncie<\/em> – wyja\u015bni\u0142 zawi\u0142o\u015b\u0107 tematu ksi\u0105dz profesor Waldemar Chrostowski. Jak doda\u0142, trudno\u015bci w t\u0142umaczeniu zagadnienia sprawia polityczna poprawno\u015b\u0107. Pr\u00f3buje ona wp\u0142ywa\u0107 tak\u017ce na teolog\u00f3w, by przyjmowali \u017cydowski punkt widzenia.<\/p>\r\n

– Katolicy zaanga\u017cowali si\u0119 w dialog z \u017cydami, ze wzgl\u0119d\u00f3w na \u017cyd\u00f3w. A \u017cydzi nam to odwzajemniaj\u0105, ze wzgl\u0119du na siebie<\/em> – stwierdzi\u0142 ks. Chrostowski dodaj\u0105c, \u017ce we wzajemnych relacjach wyst\u0119puje asymetria oraz pr\u00f3buje narzuci\u0107 si\u0119 katolikom \u017cydowsk\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107 i zapatrywania. Jest ona oczywi\u015bcie wa\u017cna, zauwa\u017cy\u0142 ksi\u0105dz profesor, jednak nie mo\u017ce doprowadza\u0107 do zatracania katolickiej to\u017csamo\u015bci. Dialog powinien bowiem s\u0142u\u017cy\u0107 umacnianiu wiary, a nie jej traceniu.<\/p>\r\n

Problemem jest jednak nie tylko polityczna poprawno\u015b\u0107, ale i podej\u015bcie ludzi Ko\u015bcio\u0142a. Wynika ono z braku dialogu oraz trudno\u015bci w dyskusji katolik\u00f3w maj\u0105cych r\u00f3\u017cne zapatrywania na pewne kwestie. S\u0142abo\u015b\u0107 dialogu wynika ze s\u0142abo\u015bci teologii, ta za\u015b s\u0142abo\u015bci wiary.<\/p>\r\n

– Omawiamy <\/em>[w ksi\u0105\u017cce-red.] dwa dokumenty, my\u015bl\u0119, \u017ce to trudniejsza cz\u0119\u015b\u0107 lektury, ale niezwykle wa\u017cna. Dokument \u017cydowski na temat chrze\u015bcija\u0144stwa i dokument katolicki na temat judaizmu. Ten drugi, watyka\u0144ski dokument, jest w Polsce prawie w og\u00f3le nie znany. Dlaczego? Dlatego, \u017ce dokument m\u00f3wi jasno: istnieje jedna droga zbawienia, przez Jezusa Chrystusa. On jest Zbawicielem ca\u0142ej ludzko\u015bci i ka\u017cdego cz\u0142owieka. I to wyznanie wiary, kt\u00f3re zakorzenione jest w deklaracji <\/em>Dominus Iesus Benedykta XVI, ono nie chce si\u0119 przebi\u0107 do \u015bwiadomo\u015bci chrze\u015bcijan. S\u0105 wci\u0105\u017c tacy, kt\u00f3rzy powtarzaj\u0105: dwie drogi zbawienia, jedna z Chrystusem, druga bez Chrystusa. Prostowanie tego jest trudne, ale musi si\u0119 odbywa\u0107<\/em> – stwierdzi\u0142 ks. prof. Waldemar Chrostowski zwracaj\u0105c w trakcie dyskusji z uczestnicz\u0105cym w spotkaniu redaktorem Paw\u0142em Lisickim uwag\u0119 na du\u017ce pok\u0142ady antychrze\u015bcija\u0144stwa w judaizmie rabinicznym.<\/p>\r\n

– Gdy znamy j\u0119zyk hebrajski i mamy dost\u0119p do \u017ar\u00f3de\u0142 \u017cydowskich, rabinicznych, to naprawd\u0119 obraz Jezusa Chrystusa, obraz Maryi, obraz pocz\u0105tk\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a, obraz chrze\u015bcija\u0144stwa, jest w nich, m\u00f3wi\u0105c delikatnie, bardzo mroczny i ponury. Jedno z takich dzie\u0142 to wr\u0119cz paszkwil, kt\u00f3ry jest antychrze\u015bcija\u0144sk\u0105 przer\u00f3bk\u0105 Ewangelii \u015bw. Mateusza. Nazywa si\u0119 \u201eToledot Jeszu\u201d. Ot\u00f3\u017c lepiej, \u017ce go nie znamy, dlatego, \u017ce gdyby\u015bmy to zacz\u0119li streszcza\u0107, opowiada\u0107, to psuje nasza wyobra\u017ani\u0119, to zostaje nam w g\u0142owach. Niby prostujemy, ale co\u015b z tego wszystkiego si\u0119 przykleja. Ja bym to por\u00f3wna\u0142 – prosz\u0119 mi wybaczy\u0107 to por\u00f3wnanie, ono jest mocne, ale w sprawach wa\u017cnych trzeba u\u017cywa\u0107 mocnych por\u00f3wna\u0144 – do m\u00f3wienia o pornografii. A kto\u015b m\u00f3wi: poka\u017c mi teraz te obrazki, poka\u017c jak to wygl\u0105da. I wtedy okazuje si\u0119, \u017ce to zostawia w g\u0142owie, w wyobra\u017ani trwa\u0142e \u015blady<\/em> – powiedzia\u0142 duchowny zaanga\u017cowany w dialog z \u017cydami.<\/p>\r\n

Z kolei redaktor Lisicki zauwa\u017cy\u0142, \u017ce \u017bydzi od pocz\u0105tku istnienia chrze\u015bcija\u0144stwa walczyli z wyznawcami Chrystusa, za\u015b w okresie do IV wieku judaizm mia\u0142 wi\u0119ksze wp\u0142ywu polityczne i to nie \u017bydzi byli ofiarami chrze\u015bcijan. To ich religia by\u0142a dozwolona, za\u015b nasza nie. \u017bydzi donosili do w\u0142adz i pisali donosy o rzekomych orgiach oraz m\u00f3wili o kanibalizmie w kontek\u015bcie Eucharystii. Dzi\u015b te historie nie s\u0105 przypominane, a w\u0142a\u015bnie w takich okoliczno\u015bciach formowa\u0142o si\u0119 chrze\u015bcija\u0144stwo i antychrze\u015bcija\u0144ski judaizm rabiniczny.<\/p>\r\n

Pawe\u0142 Lisicki zacytowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c w trakcie spotkania fragment zamieszczonej w ksi\u0105\u017cce wypowiedzi ksi\u0119dza profesora Waldemara Chrostowskiego na temat dnia judaizmu w Ko\u015bciele katolickim: \u201eZ dnia judaizmu zrobiono przedsi\u0119wzi\u0119cie kulturalno-spo\u0142eczne i polityczne. W skutek czego zabrak\u0142o miejsca, albo jest go stanowczo za ma\u0142o, dla wymiaru religijnego i teologicznego, a to przecie\u017c on stanowi jej sedno. Kiedy go brakuje, dialog traci to, co najwa\u017cniejsze. Nie jest normalne, ani do zaakceptowania, \u017ce w dniu obchod\u00f3w usuwa si\u0119 o\u0142tarz z ko\u015bcio\u0142a, w kt\u00f3rym s\u0105 one urz\u0105dzane, albo zas\u0142ania krzy\u017ce tak, by nie by\u0142o ich wida\u0107\u201d.<\/p>\r\n

Ca\u0142e nagranie jest dost\u0119pne w serwisie YouTube na kanale Sumienie Narodu.<\/p>\r\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: YouTube\/Sumienie Narodu
\r\n MW\u0142<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Odbywa si\u0119 dialog katolik\u00f3w z wyznawcami judaizmu o wszystkim, tylko nie Jezusie Chrystusie, tylko nie o sprawach religijnych i teologicznych. Podj\u0119cie spraw religijnych i teologicznych jest we wsp\u00f3lnej rozmowie bardzo rzadko mo\u017cliwe i bardzo rzadko si\u0119 odbywa. Ale to nas, katolik\u00f3w, nie zwalnia z refleksji – kim jest Jezus Chrystus i dlaczego nie wszyscy Go […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[3,328],"tags":[132,53,33],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/101219"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=101219"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/101219\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=101219"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=101219"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=101219"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}