{"id":100454,"date":"2018-03-16T12:38:09","date_gmt":"2018-03-16T16:38:09","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=100454"},"modified":"2020-05-12T09:50:39","modified_gmt":"2020-05-12T13:50:39","slug":"czy-sczezna-artysci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=100454","title":{"rendered":"Czy sczezn\u0105 arty\u015bci?"},"content":{"rendered":"

Zastrzegam, \u017ce nie nale\u017c\u0119 ani do \u015bwiata sztuki, ani krytyki czy teorii artystycznej i to, co mam do powiedzenia, ma charakter g\u0142osu z zewn\u0105trz i nie odnosi si\u0119 do wewn\u0119trznej sytuacji \u015bwiata sztuki, ale do tego, co jest poza tym \u015bwiatem i co najwyra\u017aniej nie jest przez niego dostrzegane.<\/strong><\/p>\r\n

Pozwalam sobie na ten g\u0142os, poniewa\u017c temat panelu m\u00f3wi o upowszechnianiu i popularyzacji sztuki oraz edukacji artystycznej. Mam wra\u017cenie, \u017ce ten kongres koncentruje si\u0119 na kwestiach bytowych sztuki, widz\u0105c ich rozwi\u0105zanie w przestrzeni mi\u0119dzy artystami i utrzymuj\u0105cym ich systemem rozdzia\u0142u \u015brodk\u00f3w publicznych, na kt\u00f3ry nie ma \u017cadnego wp\u0142ywu spo\u0142ecze\u0144stwo, kt\u00f3rego chyba dotyczy\u0107 ma upowszechnianie i popularyzacja tego, co produkuj\u0105 arty\u015bci.<\/p>\r\n

Wprowadzenie<\/h4>\r\n

Punktem wyj\u015bcia dla tego, co chc\u0119 powiedzie\u0107, jest tekst napisany w 1989 r. autorstwa nie\u017cyj\u0105cego ju\u017c ameryka\u0144skiego krytyka sztuki Hiltona Kramera. Jego og\u00f3lna my\u015bl jest taka, \u017ce przyczyn\u0105 \u00f3wczesnego regresu kultury jest niszcz\u0105cy wp\u0142yw nauk spo\u0142ecznych na nauki humanistyczne.<\/p>\r\n

\r\n

To, \u017ce nauki spo\u0142eczne nie napotka\u0142y prawie \u017cadnego oporu wobec swojej imperialistycznej \u017c\u0105dzy zaanektowania sztuki i nauk humanistycznych, jest dzi\u015b cech\u0105 charakterystyczn\u0105 dla dziedzin takich, jak wiedza o literaturze, historia sztuki i historia – dziedzin, kt\u00f3re niegdy\u015b tak dzielnie broni\u0142y swoich autonomii. [\u2026] Wielko\u015b\u0107 i zasi\u0119g uleg\u0142o\u015bci nauk humanistycznych i artystycznych wobec wysoce upolitycznionych nauk spo\u0142ecznych sprawia, i\u017c nauki spo\u0142eczne staj\u0105 si\u0119 czym\u015b w rodzaju akademickiego gu\u0142agu, kt\u00f3rego zadaniem jest przymusowa reedukacja, czyli innym s\u0142owy – pranie m\u00f3zgu.<\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n

Przyczyny upadku kulturowego autor upatruje w obni\u017ceniu standard\u00f3w edukacji estetycznej spo\u0142ecze\u0144stwa przez upowszechnienie wzorc\u00f3w skomercjalizowanej i p\u0142ytkiej kultury popularnej oraz wyparcie z niej sztuki wysokiej oraz pozbawienie spo\u0142ecze\u0144stwa specyficznego sposobu traktowania i konsumpcji sztuki jako dobra wyj\u0105tkowego. W zwi\u0105zku z tym autor twierdzi, \u017ce<\/p>\r\n

\r\n

Sztuka musi by\u0107 smakowana, zachowywana i przekazywana jako szczeg\u00f3lne \u015brodowisko, w kt\u00f3rym nasza cywilizacja \u017cyje i funkcjonuje – intelektualnie i duchowo – albo przekwita i umiera. [\u2026] Obrona sztuki nie mo\u017ce by\u0107, m\u00f3wi\u0105c innymi s\u0142owami, traktowana jako cywilizacyjny luksus, na kt\u00f3ry mo\u017cemy sobie pozwoli\u0107, gdy wszytko inne zostanie uspokojone i stanie si\u0119 niepodwa\u017calne – ale jest w istocie esencj\u0105 naszej cywilizacji.<\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n

Jako jedn\u0105 z metod powstrzymania regresu Kramner proponuje – i bardzo mi si\u0119 to podoba – wy\u0142\u0105czenie filmu poza obr\u0119b kurs\u00f3w daj\u0105cych generaln\u0105 wiedz\u0119 o sztukach, naukach humanistycznych (artes liberales<\/em>).<\/p>\r\n

\r\n

Po prostu go wyrzu\u0107my. Wprowadzanie filmu do klasy – jako obiekt studi\u00f3w lub jako pomocy w nauce – powoduje rozmycie i zaburzenie rozr\u00f3\u017cnienia pomi\u0119dzy kultur\u0105 wysok\u0105 a kultur\u0105 popularn\u0105.<\/p>\r\n

Id\u0105c dalej, uwa\u017cam, \u017ce wszystkie formy kultury popularnej powinny zosta\u0107 usuni\u0119te z kurs\u00f3w artystycznych i humanistycznych. Typowe jest dzisiaj, \u017ce studenci przybywaj\u0105 na kampusy ju\u017c odurzeni \u015bmieciami kultury popularnej i jednym z zada\u0144 zdrowej liberalnej edukacji musi by\u0107 odstawienie ich od tego.<\/p>\r\n

Powinni\u015bmy przynajmniej nauczy\u0107 naszych student\u00f3w postrzegania r\u00f3\u017cnic mi\u0119dzy wysok\u0105 kultur\u0105 i \u015bmieciem, kt\u00f3ry odciska si\u0119 tak bardzo na ich czasie wolnym.<\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n

Sprzeczno\u015b\u0107<\/h4>\r\n

Z przedstawionych stwierdze\u0144 wynika przekonanie, \u017ce ratunkiem jest dowarto\u015bciowanie sztuki wysokiej, poniewa\u017c to ona przechowuje idiom kultury. Ot\u00f3\u017c my\u015blenie Kramera jest pe\u0142ne dobrych intencji, ale jest ca\u0142kowicie fa\u0142szywe.<\/p>\r\n

To sztuka wysoka sta\u0142a si\u0119 ogniskiem pospolito\u015bci, wulgarno\u015bci, prostactwa. To wsp\u00f3\u0142czesna sztuka wysoka stworzy\u0142a nowy idiom kultury wypr\u00f3\u017cniania i psychopatologii, i to stwierdzenie ilustruje ca\u0142a historia sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej.<\/p>\r\n

Prowadzi ona od zgrywy dadaizmu przez eksperymenty muzycznej awangardy, zast\u0119puj\u0105cej tw\u00f3rcz\u0105 prac\u0119 statystycznie definiowanym przypadkiem, przez lettrystyczn\u0105 poetyk\u0119 semantycznego be\u0142kotu odrzucaj\u0105cego sens jako kaganiec my\u015bli, przez ekspresjonistyczn\u0105 ekspresj\u0119 wydalnicz\u0105 Jacksona Pollocka, przez fekalny akcjonizm wiede\u0144czyk\u00f3w i rze\u017anickie orgie Nitscha a\u017c do ekshibicjonistycznego performeryzm Beuysa i tzw. sztuki krytycznej.<\/p>\r\n

Nie ma tu miejsca na przedstawianie teorii o krytycznych podstawach procesu, jednak wspomn\u0119 moment, gdy rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 proces instytucjonalnej dekonstrukcji idiomu sztuki i tw\u00f3rcy.<\/p>\r\n

W 1971 r. Joseph Beuys – aktywista ruchu Fluxus, za\u0142o\u017cyciel Partii Student\u00f3w z 1967 r. i promotor ruchu Zielonych – do dzisiaj ikona m\u0142odych artyst\u00f3w – jako profesor rze\u017aby monumentalnej na akademii w Dusseldorfie postanowi\u0142 manifestacyjnie przyj\u0105\u0107 do swojej pracowni wszystkich kandydat\u00f3w, kt\u00f3rzy nie zdali egzaminu wst\u0119pnego. Trzeba podkre\u015bli\u0107, \u017ce by\u0142o to w czasach, gdy dawno ju\u017c odrzucono tradycyjne poj\u0119cie sztuki i tw\u00f3rczo\u015bci i egzaminy nie polega\u0142y na sprawdzaniu, czy kandydat potrafi narysowa\u0107 konia w galopie lub poprawne studium anatomiczne, ale na badaniu, czy ma on elementarne predyspozycje do operowania materia\u0142em sztuk plastycznych i estetyczn\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107.<\/p>\r\n

Nast\u0119pnie Beuys za\u017c\u0105da\u0142 od w\u0142adz uczelni immatrykulowania odrzuconych kandydat\u00f3w, a wobec odmowy zorganizowa\u0142 strajk okupacyjny rektoratu i w \u015bwietle kamer sympatyzuj\u0105cych medi\u00f3w zmusi\u0142 w\u0142adze uczelni do ust\u0119pstw.<\/p>\r\n

Podobn\u0105 akcj\u0119 przeprowadzi\u0142 Beuys w nast\u0119pnym roku, ale swoich student\u00f3w nie uczy\u0142 warsztatu rze\u017abiarskiego ani rozwi\u0105zywania problem\u00f3w tw\u00f3rczych, lecz prowadzi\u0142 z nimi nieko\u0144cz\u0105ce si\u0119 dyskusje na tematy ideologiczne i polityczne.<\/p>\r\n

To Beuys sformu\u0142owa\u0142 koncepcj\u0119 \u201espo\u0142ecznej plastyki\u201d, twierdz\u0105c, \u017ce najwy\u017cszym dzie\u0142em sztuki nowego artysty jest spo\u0142ecze\u0144stwo i ca\u0142\u0105 tw\u00f3rcz\u0105 energi\u0119 nale\u017cy po\u015bwi\u0119ci\u0107 nie tradycyjnej sztuce, ale rewolucji i kszta\u0142towaniu nowego cz\u0142owieka. Natomiast w arty\u015bcie widzia\u0142 Beuys nie zmagaj\u0105cego si\u0119 z form\u0105 natchnionego rzemie\u015blnika, ale szamana osi\u0105gaj\u0105cego wy\u017csze stopnie \u015bwiadomo\u015bci i zarz\u0105dzaj\u0105cego zachowaniami wpatrzonego we\u0144 plemienia.<\/p>\r\n

Chcia\u0142bym zwr\u00f3ci\u0107 jednak uwag\u0119 na ma\u0142o zauwa\u017cany aspekt inicjatywy Beuysa. Ot\u00f3\u017c m\u00f3g\u0142 on r\u00f3wnie dobrze swoj\u0105 ide\u0119 zaszczepia\u0107 kandydatom, kt\u00f3rzy zdali egzamin wst\u0119pny i zapewne w atmosferze tamtych lat znalaz\u0142by wielu zwolennik\u00f3w, a przy tym nie musia\u0142by wywo\u0142ywa\u0107 skandalu i nara\u017ca\u0107 si\u0119 na wyrzucenie z posady wyk\u0142adowcy. O co wi\u0119c mog\u0142o chodzi\u0107 Josephowi Beyusowi.<\/p>\r\n

Oczywi\u015bcie nie znamy niczyich intencji, ale mo\u017cemy opisa\u0107 nieuchronne skutki.<\/p>\r\n

Pozbawieni zdolno\u015bci plastycznych studenci zajmuj\u0105cy si\u0119 nieustannymi debatami ideologicznymi nie byli w stanie, nawet gdyby chcieli – opanowa\u0107 – poza zdolno\u015bci\u0105 do rewolty – \u017cadnych kwalifikacji artystycznych umo\u017cliwiaj\u0105cych im produkowanie jakichkolwiek dzie\u0142 sztuki, maj\u0105cych jak\u0105kolwiek warto\u015b\u0107 estetyczn\u0105 i przydatnych innym ludziom, czyli – m\u00f3wi\u0105c brutalnie – produkowanie czego\u015b, co umo\u017cliwi\u0142oby im zarabianie na \u017cycie.<\/p>\r\n

Ci ludzie zostali trwale okaleczeni i uzale\u017cnieniu od systemu dostarczaj\u0105cego im pieni\u0119dzy czerpanych albo znik\u0105d (rusza\u0142a ju\u017c bankowa maszyna produkuj\u0105ca puste pieni\u0105dze), albo z podatk\u00f3w \u015bci\u0105ganych przez producent\u00f3w.<\/p>\r\n

Beuys uruchomi\u0142 proces, w kt\u00f3rym wykszta\u0142ceni do ulicznych zadym i politycznych event\u00f3w propagandy\u015bci zostali pozbawieni jakiegokolwiek innego \u017ar\u00f3d\u0142a utrzymania, ale poniewa\u017c w trakcie studi\u00f3w zdobyli akademicki status i artystyczny presti\u017c przypisywany tw\u00f3rczym artystom, mogli ju\u017c bez przeszk\u00f3d multiplikowa\u0107 system oparty na kulcie niefachowo\u015bci.<\/p>\r\n

Ostateczny cios sztuce wysokiej zada\u0142a nowa sztuka krytyczna, kt\u00f3rej eksplozja w Polsce nast\u0105pi\u0142a w po\u0142owie lat 90. XX wieku. Jej jedynym, ideologicznie uzasadnionym celem sta\u0142o si\u0119 rozbicie to\u017csamo\u015bci kultur narodowych stoj\u0105cych na przeszkodzie projektowi komunistycznej Europy, a jedynym narz\u0119dziem \u0142amanie kulturowych tabu wszelkimi wyobra\u017calnymi i niewyobra\u017calnymi metodami.<\/p>\r\n

Nikt nie by\u0142 sobie w stanie wyobrazi\u0107, \u017ce wysoka sztuka mo\u017ce posun\u0105\u0107 si\u0119 do takiego prostactwa, do takiego chamstwa i walenia pi\u0119\u015bci\u0105 w twarz, do obra\u017cania ludzkiej godno\u015bci i wra\u017cliwo\u015bci we wszystkich sferach \u017cycia indywidualnego i spo\u0142ecznego.<\/p>\r\n

W konfrontacji z tzw. sztuk\u0105 wysok\u0105 nawet skomercjonalizowany pop-art wydaje si\u0119 oaz\u0105 dobrego gustu i poszukiwania harmonii.<\/p>\r\n

Wyszkolony przez Beuysa artysta-agitator sta\u0142 si\u0119 nadzorc\u0105 spo\u0142ecznego poprawczaka prowadz\u0105cego ideologicznym batem proces przyspieszonej reedukacji mot\u0142ochu.<\/p>\r\n

Spo\u0142ecze\u0144stwo nie kocha swoich artyst\u00f3w. Patrzy na nich ponuro z drugiej strony barykady, zza kolczastego drutu ideologicznych zasiek\u00f3w. Patrzy na nich, jak na swoich oprawc\u00f3w. Spo\u0142ecze\u0144stwo boi si\u0119 obcych artyst\u00f3w, woli od ich wysokiej sztuki fekalnej popularny kicz.<\/p>\r\n

Krzysztof Karo\u0144<\/em><\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Zastrzegam, \u017ce nie nale\u017c\u0119 ani do \u015bwiata sztuki, ani krytyki czy teorii artystycznej i to, co mam do powiedzenia, ma charakter g\u0142osu z zewn\u0105trz i nie odnosi si\u0119 do wewn\u0119trznej sytuacji \u015bwiata sztuki, ale do tego, co jest poza tym \u015bwiatem i co najwyra\u017aniej nie jest przez niego dostrzegane. Pozwalam sobie na ten g\u0142os, poniewa\u017c […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[97],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/100454"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=100454"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/100454\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=100454"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=100454"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=100454"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}