{"id":100415,"date":"2018-03-14T22:37:56","date_gmt":"2018-03-15T02:37:56","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=100415"},"modified":"2018-03-14T22:37:56","modified_gmt":"2018-03-15T02:37:56","slug":"w-pulapce-zydowskiej-hagady-wywiad-z-ks-prof-waldemarem-chrostowskim","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=100415","title":{"rendered":"W pu\u0142apce \u017cydowskiej hagady – wywiad z ks. prof. Waldemarem Chrostowskim<\/em>"},"content":{"rendered":"

Publikujemy rozmow\u0119 red. Piotra Falkowskiego z biblist\u0105 ks. prof. Waldemarem Chrostowskim z Uniwersytetu Kardyna\u0142a Stefana Wyszy\u0144skiego w Warszawie, laureatem Nagrody Ratzingera. Wywiad ukaza\u0142 si\u0119 w Naszym Dzienniku, 15.02.2018r.<\/strong><\/em><\/p>\r\n

Red. Piotr Falkowski: Specyficzne rozumienie przez \u017byd\u00f3w los\u00f3w swojego narodu jest faktem. Spotykamy si\u0119 z nim ju\u017c wtedy, gdy pr\u00f3bujemy zrozumie\u0107 Pismo \u015awi\u0119te. W jaki spos\u00f3b to si\u0119 przejawia?<\/strong><\/p>\r\n

Ks. prof. Waldemar Chrostowski:<\/strong> – Najwa\u017cniejszym bohaterem Biblii jest B\u00f3g, ale to nie znaczy, \u017ce nie ma w niej pierwiastka ludzkiego. Wr\u0119cz przeciwnie, r\u00f3wnie wa\u017cnymi bohaterami Biblii s\u0105 ludzie, przede wszystkim Izraelici. Historia tego narodu zosta\u0142a ukazana, obok innych aspekt\u00f3w, pod k\u0105tem nieustannych zmaga\u0144, napi\u0119\u0107 i konfrontacji ze \u015bwiatem poga\u0144skim. Nam, wsp\u00f3\u0142czesnym czytelnikom Biblii, bardzo trudno jest zrozumie\u0107 to, \u017ce do narracji o tym, co naprawd\u0119 si\u0119 zdarzy\u0142o, s\u0105 w\u0142\u0105czane rozmaite wydarzenia fikcyjne, jak dzi\u015b powiedzieliby\u015bmy – rzeczywisto\u015b\u0107 wirtualna. Silnie uwypukla si\u0119 te\u017c znaczenie wydarze\u0144, podporz\u0105dkowuj\u0105c je nie tyle zg\u0142\u0119bianiu przesz\u0142o\u015bci, co kszta\u0142towaniu przysz\u0142o\u015bci.<\/p>\r\n

Roman Brandstaetter pisze, \u017ce w my\u015bleniu judaistycznym nie liczy si\u0119 tre\u015b\u0107 zjawisk, ale ich znaczenie.<\/strong><\/p>\r\n

– W\u0142a\u015bnie z takim my\u015bleniem mamy do czynienia w Biblii, a zosta\u0142o jeszcze bardziej wyostrzone w pobiblijnej historii \u017cydowskiej. Dochodzi ono r\u00f3wnie\u017c do g\u0142osu w \u017cydowskim spojrzeniu na histori\u0119 obecno\u015bci \u017byd\u00f3w w Polsce. To my\u015blenie przypomina hagad\u0119, opowie\u015b\u0107 pe\u0142n\u0105 emocji i uczu\u0107, kt\u00f3re s\u0105 wa\u017cniejsze ni\u017c to, co si\u0119 naprawd\u0119 wydarzy\u0142o, a wi\u0119c ni\u017c docieranie do prawdy. Tym bardziej \u017ce w \u015bwietle \u017cydowskiej aksjologii celem nie jest docieranie do prawdy obiektywnej, poniewa\u017c ka\u017cdy ma swoj\u0105 prawd\u0119. Istnieje wi\u0119c prawda \u017byd\u00f3w o w\u0142asnej historii i istnieje prawda nie-\u017byd\u00f3w. S\u0105dz\u0119, \u017ce \u017cydowskiej filozofii poznania i naszej, wyros\u0142ej na gruncie greckim, nie da si\u0119 ze sob\u0105 uzgodni\u0107 ani pogodzi\u0107. Na pytania, na kt\u00f3re nasze odpowiedzi wydaj\u0105 si\u0119 oczywiste, \u017bydzi odpowiadaj\u0105 zupe\u0142nie inaczej. My pytamy, co jest dobre, oraz szukamy obiektywnego dobra i zasad, kt\u00f3re mo\u017cna uog\u00f3lni\u0107 na wszystkich ludzi. Natomiast \u017bydzi pytaj\u0105, co jest dobre dla \u017byd\u00f3w. Tak\u017ce w odpowiedzi na pytanie, co jest prawdziwe, interesuje ich to, co jest prawdziwe dla \u017byd\u00f3w, a wi\u0119c co wybra\u0107 z tego, co si\u0119 wydarzy\u0142o, by interpretacja historii i tera\u017aniejszo\u015bci oraz wizja przysz\u0142o\u015bci by\u0142y korzystne z perspektywy \u017cydowskiej.<\/p>\r\n

To zak\u0142ada przekonanie \u017byd\u00f3w o absolutnej wyj\u0105tkowo\u015bci ich narodu.<\/strong><\/p>\r\n

– Tak, ale pozostaje pytanie, jaki jest nasz stosunek do tego rodzaju roszcze\u0144. Jedni je podziwiaj\u0105 i staj\u0105 si\u0119 fanami \u017cydowskiej to\u017csamo\u015bci i wra\u017cliwo\u015bci, inni czuj\u0105 wobec nich rezerw\u0119, a dla jeszcze innych takie roszczenia s\u0105 niezrozumia\u0142e czy wr\u0119cz gorsz\u0105ce. Du\u017co wi\u0119c zale\u017cy od tego, co jest w nas i jakimi warto\u015bciami si\u0119 kierujemy, a nie tylko od \u017cydowskiego patrzenia na w\u0142asn\u0105 histori\u0119.<\/p>\r\n

Religia \u017byd\u00f3w czas\u00f3w Jezusa jest nam z pewno\u015bci\u0105 bardzo bliska, bo przecie\u017c B\u00f3g naprawd\u0119 objawi\u0142 si\u0119 Abrahamowi, Moj\u017ceszowi, m\u00f3wi\u0142 przez prorok\u00f3w itd.<\/strong><\/p>\r\n

– Ta religia ju\u017c nie istnieje. Istnieje ona tylko i wy\u0142\u0105cznie na kartach Pisma \u015awi\u0119tego jako zapis do\u015bwiadcze\u0144 wiary i pobo\u017cno\u015bci biblijnego Izraela. Na gruncie religii biblijnego Izraela wy\u0142oni\u0142y si\u0119 dwie religie. Najpierw chrze\u015bcija\u0144stwo, kt\u00f3re narodzi\u0142o si\u0119 po \u015bmierci i zmartwychwstaniu Jezusa Chrystusa, a nast\u0119pnie, w du\u017cym stopniu w odpowiedzi na chrze\u015bcija\u0144stwo, wy\u0142oni\u0142 si\u0119 judaizm rabiniczny, co mia\u0142o miejsce po zburzeniu \u015awi\u0105tyni Jerozolimskiej i utracie niepodleg\u0142o\u015bci w roku 70 po Chrystusie. Judaizm rabiniczny nie pokrywa si\u0119 z religi\u0105 biblijnego Izraela. Jest od niej, wbrew wszystkim pozorom, bardziej odmienny ni\u017c chrze\u015bcija\u0144stwo. Jak chrze\u015bcija\u0144stwo patrzy na Stary Testament przez pryzmat osoby i misji Jezusa Chrystusa oraz Nowego Testamentu, tak judaizm rabiniczny patrzy na Bibli\u0119 Hebrajsk\u0105 (kt\u00f3ra dla nas jest Starym Testamentem) przez pryzmat Miszny, Talmudu i nauczania rabin\u00f3w ukszta\u0142towanego w du\u017cej mierze w silnej opozycji do chrze\u015bcija\u0144stwa. Nasz stosunek do judaizmu rabinicznego jest wi\u0119c ambiwalentny: uznajemy w nim rozmaite elementy ci\u0105g\u0142o\u015bci z religi\u0105 biblijnego Izraela i s\u0105 one na pewno bardzo wa\u017cne, ale stwierdzamy tak\u017ce liczne przejawy braku ci\u0105g\u0142o\u015bci. Zasadnicz\u0105 nowo\u015bci\u0105 w obydwu religiach jest stosunek do Jezusa Chrystusa. Judaizm rabiniczny m\u00f3wi Jezusowi swoje zdecydowane \u201enie\u201d. Przy czym najcz\u0119\u015bciej nie jest to \u201enie\u201d wypowiadane g\u0142o\u015bno i otwarcie – przeciwnie, Jezus zosta\u0142 postawiony poza nawiasem \u017cydowskiego \u017cycia. \u017bydzi swoje przekonania na temat chrze\u015bcijan maskuj\u0105 i przemilczaj\u0105, wyra\u017caj\u0105c je w specyficznie \u017cydowskich kategoriach, zazwyczaj zawoalowanych i dla nas nieczytelnych czy wr\u0119cz dezorientuj\u0105cych. Gdy na przyk\u0142ad ze strony \u017cydowskiej pojawia si\u0119 s\u0142owu \u201eJeszu\u201d, to my\u015blimy, \u017ce chodzi o Jezusa i odbieramy to pozytywnie. Tymczasem hebrajskie imi\u0119 Jezusa brzmi \u201eJeszua\u201d, natomiast \u201eJeszu\u201d to akronim pochodz\u0105cy od pierwszych liter hebrajskich s\u0142\u00f3w \u201eniech przepadnie jego imi\u0119 i pami\u0119\u0107\u201d!<\/p>\r\n

Mo\u017cemy zdefiniowa\u0107 przyczyny tych uprzedze\u0144 \u017byd\u00f3w do chrze\u015bcijan?<\/strong><\/p>\r\n

– Chrze\u015bcija\u0144stwo w swoich pocz\u0105tkach mia\u0142o wy\u0142\u0105cznie \u017cydowskich wyznawc\u00f3w, ale kiedy si\u0119 rozszerzy\u0142o, obj\u0119\u0142o r\u00f3wnie\u017c pogan, z czasem coraz liczniejszych. To spowodowa\u0142o sprzeciw i krytyk\u0119 rabin\u00f3w. Obawiali si\u0119, \u017ce na skutek przyj\u0119cia chrze\u015bcija\u0144stwa judaizm i \u017cycie \u017cydowskie utrac\u0105 swoj\u0105 specyfik\u0119 i zama\u017ce si\u0119 granica mi\u0119dzy \u017bydami a nie-\u017bydami. Rabini nie chcieli uzna\u0107, \u017ce religia Starego Testamentu by\u0142a ukierunkowana a\u017c tak bardzo uniwersalistycznie, \u017ce B\u00f3g wybra\u0142 Abrahama i jego potomk\u00f3w nie tylko ze wzgl\u0119du na nich samych i dla ich duchowego dobra, ale ze wzgl\u0119du na duchowe dobro ca\u0142ej ludzko\u015bci. W czasach Starego Testamentu to duchowe dobro dokonywa\u0142o si\u0119 przez \u015bwiadectwo Izraela o Bogu Jedynym. W czasach Nowego Testamentu na jego przed\u0142u\u017ceniu znalaz\u0142o si\u0119 wszczepienie pogan w przywileje ludu Bo\u017cego wybrania.<\/p>\r\n

Co w tym stosunku \u017byd\u00f3w do chrze\u015bcijan jest szczeg\u00f3lnie charakterystyczne dla ich spojrzenia na Polsk\u0119 i Polak\u00f3w?<\/strong><\/p>\r\n

– Te relacje zawsze by\u0142y z\u0142o\u017cone, ale na tyle poprawne i dobre, \u017ce \u017bydzi nazywali Polsk\u0119 \u201eparadisus Iudaeorum\u201d, czyli \u201e\u017cydowski raj\u201d. Natomiast nabra\u0142y one ostro\u015bci w XIX wieku. Po pierwsze, nie by\u0142o wtedy Polski, ale byli Polacy. Nie by\u0142o wi\u0119c odniesienia \u017byd\u00f3w do Polski jako pa\u0144stwa, natomiast by\u0142y odniesienia wobec Polak\u00f3w jako tych, z kt\u00f3rymi pozostawali w rozmaitych relacjach. Po drugie, w drugiej po\u0142owie XIX wieku w kontek\u015bcie narastaj\u0105cych ruch\u00f3w narodowowyzwole\u0144czych pojawi\u0142a si\u0119 idea utworzenia pa\u0144stwa \u017cydowskiego. Plany z tym zwi\u0105zane by\u0142y rozmaite, ale od Theodora Herzla i Kongresu Syjonistycznego w Bazylei w 1897 roku przewa\u017cy\u0142a i by\u0142a stopniowo realizowana opcja utworzenia tego pa\u0144stwa w Palestynie. Poniewa\u017c \u017byd\u00f3w by\u0142o tam bardzo ma\u0142o, zatem nale\u017ca\u0142o pozyska\u0107 ich z innych rejon\u00f3w \u015bwiata. \u017bydzi z Europy Zachodniej niech\u0119tnie emigrowali do biednej Palestyny, wobec tego szukano ich w Rosji i na zagrabionych przez carat ziemiach dawnej Rzeczypospolitej. Trzeci czynnik wi\u0105\u017ce si\u0119 z emigracj\u0105 \u017byd\u00f3w z Europy do Stan\u00f3w Zjednoczonych. W\u0142\u0105czyli si\u0119 tam w budowanie ameryka\u0144skiej pa\u0144stwowo\u015bci, zdobywaj\u0105c na nowym kontynencie mocne wp\u0142ywy, widoczne zreszt\u0105 do dzisiaj. \u0179eby t\u0119 ponawian\u0105 migracj\u0119 uzasadni\u0107, dotychczasowy \u015bwiat przedstawiano jako gorszy i nieprzyjazny, o kt\u00f3rym nale\u017ca\u0142o zapomnie\u0107. To wszystko nasili\u0142o si\u0119 z pocz\u0105tkiem XX wieku, a p\u00f3\u017aniej w kontek\u015bcie pierwszej wojny \u015bwiatowej oraz pojawienia si\u0119 socjalizmu, najpierw czerwonego, a potem brunatnego. Do tego dodajmy narastaj\u0105ce napi\u0119cia polityczne i ekonomiczne, w kt\u00f3rych niezupe\u0142nie bez winy by\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 Polak\u00f3w, podobnie jak inne narodowo\u015bci.<\/p>\r\n

Obecnie to wszystko jest wyra\u017anie przes\u0142oni\u0119te przez do\u015bwiadczenie holokaustu.<\/strong><\/p>\r\n

– Dochodz\u0105 w nim do g\u0142osu \u017cywe i prawdziwe do\u015bwiadczenia, zar\u00f3wno ocalania \u017byd\u00f3w i przychodzenia im z pomoc\u0105, jak te\u017c mniej szlachetne, a czasami bardzo naganne. Z tymi rozmaitymi do\u015bwiadczeniami trzeba si\u0119 powa\u017cnie liczy\u0107 pod warunkiem, \u017ce relacje o nich s\u0105 rzetelne. Ale nie zawsze tak jest. S\u0105 \u017bydzi, kt\u00f3rzy po prostu konfabuluj\u0105 o tym, co rzekomo prze\u017cyli podczas Zag\u0142ady, a ofiar\u0105 tych konfabulacji cz\u0119\u015bciej padaj\u0105 Polacy ni\u017c Niemcy, co jest fenomenem dla nas niezrozumia\u0142ym i nie do przyj\u0119cia. S\u0105 \u017bydzi, kt\u00f3rzy wyjechali z Polski w latach 1946-1948, a potem w roku 1956. W ich narracji pojawia si\u0119 motyw pogromu kieleckiego i niech\u0119ci wobec \u017byd\u00f3w w powojennej Polsce. Jednak g\u0142\u00f3wnego nurtu narracji o holokau\u015bcie nie tworz\u0105 ani ci, kt\u00f3rym uda\u0142o si\u0119 prze\u017cy\u0107, ani te\u017c ci, kt\u00f3rzy wyjechali zaraz po wojnie, lecz ci, kt\u00f3rzy wyjechali z Polski po 1968 roku. I to jest najwi\u0119kszy problem, bo przedstawiaj\u0105 wydarzenia, jakie skutkowa\u0142y ich emigracj\u0105, nie jako silny konflikt wewn\u0105trz partii komunistycznej, ale jako konflikt mi\u0119dzy \u017bydami a Polakami, co jest wielkim i niesprawiedliwym zafa\u0142szowaniem historii. W tamtym czasie wielu Polak\u00f3w chcia\u0142oby wyjecha\u0107 za granic\u0119, ale nie mogli, tymczasem z tego komunistycznego \u201edobrobytu\u201d mogli si\u0119 wyzwoli\u0107 \u017bydzi, z kt\u00f3rych wielu komunizm budowa\u0142o i go umacnia\u0142o. Wkr\u00f3tce zacz\u0119li przedstawia\u0107 siebie jako ofiary, co mia\u0142o zamaza\u0107 i wybieli\u0107 rzeczywist\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107 wielu z nich.<\/p>\r\n

W debatach o holokau\u015bcie stykamy si\u0119 ci\u0105gle z przekonaniem strony \u017cydowskiej, \u017ce Zag\u0142ada stanowi moralny prze\u0142om w dziejach ludzko\u015bci.<\/strong><\/p>\r\n

– Ludob\u00f3jstwo pope\u0142nione na \u017bydach by\u0142o czym\u015b przera\u017caj\u0105cym i bezprecedensowym ze wzgl\u0119du na jego rasowe przes\u0142anki, starannie przez Niemc\u00f3w opracowane i zrealizowane, a tak\u017ce z powodu skali si\u0119gaj\u0105cej milion\u00f3w zamordowanych ofiar. Pami\u0119tajmy jednak, \u017ce przedtem zaistnia\u0142o ludob\u00f3jstwo Turk\u00f3w na Ormianach w latach 1915-1916, a p\u00f3\u017aniej ludob\u00f3jstwa pope\u0142niane na Dalekim Wschodzie, za\u015b w bli\u017cszych nam czasach ludob\u00f3jstwo w Rwandzie w 1994 roku, gdzie w ci\u0105gu 100 dni wymordowano oko\u0142o miliona ludzi. \u017bydzi przedstawiaj\u0105 Zag\u0142ad\u0119 jako absolutn\u0105 cezur\u0119 w dziejach ludzko\u015bci, by uog\u00f3lni\u0107 i zmonopolizowa\u0107 sw\u00f3j punkt widzenia oraz sprawi\u0107, \u017ce uznaj\u0105 go tak\u017ce inni. To roszczenie wynika z wielkiej zadanej im rany, bo skoro zgin\u0119\u0142a jedna trzecia wszystkich \u017byd\u00f3w, to zgin\u0119\u0142a jedna trzecia ka\u017cdego \u017byda. Ale losu \u017cydowskich ofiar niemieckiego ludob\u00f3jstwa nie mo\u017cna ca\u0142kowicie izolowa\u0107 od cierpienia i los\u00f3w ofiar innych ludob\u00f3jstw pope\u0142nionych w r\u00f3\u017cnych cz\u0119\u015bciach \u015bwiata. Co wi\u0119cej, na ich tle wyra\u017aniej wida\u0107 to, czego dopu\u015bcili si\u0119 niemieccy oprawcy.<\/p>\r\n

Jaki jest obecnie stan relacji polsko-\u017cydowskich?<\/strong><\/p>\r\n

– Cz\u0119sto powtarzam, \u017ce przypomina relacj\u0119 m\u0119\u017ca i \u017cony – po rozwodzie. Wtedy wszystko, co wsp\u00f3lnie prze\u017cyli, zaczyna ich dzieli\u0107 i staje si\u0119 powodem do wzajemnych oskar\u017ce\u0144 i wyrzut\u00f3w. Nawet to, co ich \u0142\u0105czy\u0142o i by\u0142o dobre, jest wypierane z pami\u0119ci oraz przeinaczane. Nas, Polak\u00f3w i Polsk\u0119, z \u017bydami dramatycznie podzieli\u0142 Hitler i jego ideologia. Ten \u201erozw\u00f3d\u201d, kt\u00f3rego symbolem sta\u0142 si\u0119 Auschwitz, zosta\u0142 zaplanowany i zrealizowany przez Niemc\u00f3w. Problem w tym, \u017ce jedni i drudzy tego nie widzimy albo nie chcemy uzna\u0107. Paradoks polega przede wszystkim na tym, \u017ce nie widz\u0105 tego Polacy. Ostatnie wydarzenia pokazuj\u0105, na jakim etapie wzajemnych relacji naprawd\u0119 si\u0119 znajdujemy. Te relacje by\u0142y dot\u0105d pudrowane, bo na wysokich szczeblach zag\u0142askiwano i zaklinano rzeczywisto\u015b\u0107. Dialog, kt\u00f3ry cz\u0119sto w gruncie rzeczy by\u0142 pozorowany, mia\u0142 by\u0107 politycznie poprawny. A wi\u0119c dotychczas taki by\u0142, ale kiedy ta poprawno\u015b\u0107 dosz\u0142a do \u015bciany, czego zreszt\u0105 nale\u017ca\u0142o si\u0119 spodziewa\u0107, okaza\u0142o si\u0119, \u017ce owoc\u00f3w owego dialogu nie ma. W ci\u0105gu kilku dni to wszystko, co by\u0142o skrywane i maskowane po obu stronach, nagle wybuch\u0142o i nadal nas g\u0142\u0119boko dzieli. To \u015bwiadczy, \u017ce z pisania historii przez polityk\u00f3w, z czym mieli\u015bmy do czynienia, nic dobrego nie wynika. Teraz staje przed nami zadanie odpowiedzi na pytanie, czy obecna sytuacja zostanie spetryfikowana, czy te\u017c uczynimy z niej dobry punkt wyj\u015bcia do czego\u015b nowego, a mianowicie \u201eresetu\u201d wzajemnych relacji przy wzajemnym uznaniu to\u017csamo\u015bci, historii i wra\u017cliwo\u015bci obu stron.<\/p>\r\n

\u017bydzi – jak Ksi\u0105dz Profesor wspomnia\u0142 – maj\u0105 wi\u0119ksze wyrzuty i pretensje do Polak\u00f3w ni\u017c do prawdziwych sprawc\u00f3w holokaustu.<\/strong><\/p>\r\n

– Psychologowie twierdz\u0105, \u017ce nierzadko \u0142atwiej jest przebaczy\u0107 sprawcom ni\u017c \u015bwiadkom cierpienia i upokorzenia oraz zapomnie\u0107 o miejscu, gdzie si\u0119 ono wydarzy\u0142o. Ale w tym przypadku dochodzi jeszcze jeden element. Niemcy ju\u017c od rz\u0105d\u00f3w Konrada Adenauera w po\u0142owie ubieg\u0142ego wieku zadbali o to, \u017ceby konsekwentnie oczyszcza\u0107 \u017cydowsk\u0105 pami\u0119\u0107 o Niemczech i Niemcach. Zap\u0142acili ogromne odszkodowania finansowe i postarali si\u0119, by \u017bydzi, m\u00f3wi\u0105c o holokau\u015bcie, nie u\u017cywali s\u0142owa \u201eNiemcy\u201d, kt\u00f3re zast\u0105pili wyra\u017ceniem \u201enazi\u015bci i ich sojusznicy\/sprzymierze\u0144cy\u201d. A to jest wytrych, bo kiedy kto\u015b zapyta, kto by\u0142 sojusznikiem nazist\u00f3w, to ju\u017c nie m\u00f3wi si\u0119 nawet, \u017ce byli dobrzy i \u017ali Polacy, tylko si\u0119 m\u00f3wi og\u00f3lnie o Polakach. Kilka tygodni temu by\u0142em w Rwandzie i ogl\u0105da\u0142em w Kigali muzeum upami\u0119tniaj\u0105ce wzajemne mordy plemion Hutu i Tutsi. Dwie sale po\u015bwi\u0119cone s\u0105 tam holokaustowi. I jest tak\u017ce mapa, na kt\u00f3rej pokazano obozy \u015bmierci, w kt\u00f3rych Niemcy mordowali \u017byd\u00f3w, ale o Niemcach nie ma tam ani s\u0142owa, za\u015b obozy zosta\u0142y pokazane w granicach powojennej Polski. Niby drobiazg, ale wymowny. Patrz\u0105c na t\u0119 map\u0119, zwiedzaj\u0105cy, kt\u00f3rzy nie znaj\u0105 historii Europy, otrzymuj\u0105 sugesti\u0119, \u017ce sprawcami holokaustu byli Polacy. Dobrze, \u017ce nareszcie wzi\u0119to si\u0119 za prostowanie tych szkodliwych i krzywdz\u0105cych stereotyp\u00f3w. Jednak ostatnie napi\u0119cia maj\u0105 i ten dotkliwy skutek, \u017ce niestety w wyniku nag\u0142o\u015bnienia konfliktu holokaust sta\u0142 si\u0119 spraw\u0105 mi\u0119dzy \u017bydami a Polakami, podczas gdy w zagranicznych przekazach medialnych o Niemcach najcz\u0119\u015bciej nie ma ani s\u0142owa.<\/p>\r\n

Dzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119.<\/strong><\/p>\r\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: Radio Maryja (