Ponad pi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat temu odby\u0142a si\u0119 dyskusja na temat relacji polsko-\u017cydowskich w trakcie II wojny \u015bwiatowej. Jej przebieg dowodzi tego, i\u017c kolejne pokolenia s\u0105 zmuszane przerabia\u0107 ten temat w takim oto celu, \u017ce za kt\u00f3rym\u015b razem, w momencie gdy ju\u017c wymr\u0105 wszyscy \u015bwiadkowie i uczestnicy tamtych wydarze\u0144, b\u0119dzie mo\u017cna wprowadzi\u0107 wersj\u0119 tych\u017ce, kt\u00f3rej nikt nie b\u0119dzie w stanie zakwestionowa\u0107. Je\u015bli tak uczyni, w\u00f3wczas odpowie mu si\u0119, \u017ce przecie\u017c nie \u017cy\u0142 w tamtym czasie, wobec tego na jakiej podstawie mo\u017ce upiera\u0107 si\u0119, co stanowi relacj\u0105 prawdziw\u0105 z tamtych zdarze\u0144, a co ni\u0105 nie jest.<\/p>\r\n
Metoda narracji zast\u0119puj\u0105cych prawd\u0119 zosta\u0142a z powodzeniem zastosowana wobec spo\u0142eczno\u015bci, \u017cyj\u0105cych poza terenem zorganizowanego ludob\u00f3jstwa na ludno\u015bci nie aryjskiej, przeprowadzonego przede wszystkim na obszarze Europy \u015arodkowo-Wschodniej (bo przecie\u017c nie Polski). \u201eModerowane\u201d opisy reali\u00f3w tamtego czasu na tym obszarze \u015bwiata wykazuj\u0105 swoj\u0105 wielk\u0105 skuteczno\u015b\u0107 w ich odbiorze przez spo\u0142ecze\u0144stwa pozaeuropejskie oraz pokolenia, kt\u00f3re nie zazna\u0142y do\u015bwiadczenia reali\u00f3w \u017cycia w warunkach codziennej planowej i masowej eksterminacji. Szeroko omawiany w dyskusji przyk\u0142ad publikacji Jean-Fran\u00c3\u00a7ois Steiner\u2019a o Treblince \u015bwiadczy o tym, i\u017c przek\u0142amania oraz ewidentne fa\u0142sze nie wynika\u0142y z braku czy jednostronno\u015bci materia\u0142\u00f3w \u017ar\u00f3d\u0142owych o realiach II wojny na terenach polskich, ale by\u0142y stosowane jako zabieg celowy, wykonywany przy pot\u0119\u017cnym wsparciu instytucjonalnym i finansowym, moim zdaniem, g\u0142\u00f3wnie z inspiracji sponsor\u00f3w z drugiej strony Atlantyku. Czyli proceder przerzucania na Polak\u00f3w odpowiedzialno\u015bci za zag\u0142ad\u0119 europejskich \u017byd\u00f3w, a przecie\u017c ten problem zosta\u0142 zdiagnozowany ju\u017c we wczesnym okresie powojennym, by\u0142 od samego pocz\u0105tku konstruowany poprzez system zlece\u0144, kt\u00f3rych wykonawcy byli sowicie op\u0142acani. Z czego wniosek, \u017ce nie powinni\u015bmy ulega\u0107 w tym wzgl\u0119dzie zbytnim z\u0142udzeniom odno\u015bnie nadziei idealistycznie lokowanej w naszych sojusznikach z tzw. Zachodu.<\/p>\r\n
W dyskusji, kt\u00f3rej fragment przytaczam, a kt\u00f3ra odby\u0142a si\u0119 w 1967 roku w redakcji paryskiej \u201eKultury\u201d na Maisons-Lafitte i by\u0142a transmitowana na antenie Radia \u201eWolna Europa\u2019 (sekcja polska), udzia\u0142 wzi\u0119li:<\/p>\r\n
Kajetan Dzier\u017cykraj-Morawski<\/strong> Maria Czapska J\u00f3zef Czapski<\/strong> Witold Nowosad Wszyscy wy\u017cej wymienieni byli przedstawicielami polskiej elity intelektualnej, politycznej oraz kulturalnej czas\u00f3w II RP, wojny i emigracji powojennej.<\/p>\r\n Jako \u017ce jestem przekonany, i\u017c warto zapozna\u0107 si\u0119 z opiniami i \u015bwiadectwami takich ludzi, przygotowa\u0142em zapis wspomnianej dyskusji. Ponadto z uwagi na znaczn\u0105 odleg\u0142o\u015b\u0107 w czasie zdarze\u0144 jak te\u017c ludzi, o kt\u00f3rych by\u0142a w niej mowa, dokona\u0142em ma\u0142ych uzupe\u0142nie\u0144 (przypis w\u0142asny<\/em>), kt\u00f3re umie\u015bci\u0142em w nawiasach [ \u2026 ].<\/strong><\/p>\r\n Stanislaw Orda<\/em><\/strong><\/p>\r\n ———————————————————————————————————————-<\/em><\/p>\r\n MORAWSKI Kajetan <\/strong> W Polsce Ilo\u015b\u0107 ludno\u015bci \u017cydowskiej by\u0142a szczeg\u00f3lnie wielka. Przyczyni\u0142y si\u0119 do tego tolerancyjne ustawy przedrozbiorowej Rzeczpospolitej. W XIX wieku wzros\u0142a jeszcze jej liczebno\u015b\u0107 na skutek wysiedle\u0144 z Rosji. Polsk\u0119, ju\u017c podbit\u0105 I deptan\u0105, obra\u0142 Hitler za miejsce ka\u017ani nie tylko dla \u017byd\u00f3w polskich a r\u00f3wnie\u017c dla zwo\u017conych z innych kraj\u00f3w Europy. W ziemi jej przemieszane s\u0105 dzi\u015b prochy polskie i prochy \u017cydowskie.<\/p>\r\n Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce ksi\u0105\u017cki \u017cydowskie, po\u015bwi\u0119cone tragedii wojennej, wci\u0105\u017c zahaczaj\u0105 o tematy polskie. Czyni\u0105 to w spos\u00f3b bardzo rozmaity. Wojna, tak jak wszystkie wstrz\u0105saj\u0105ce do g\u0142\u0119bi prze\u017cycia posiada t\u0119 w\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107, i\u017c w ogniu jej pot\u0119guj\u0105 si\u0119 ludzkie uczucia. U jednych – uczucie mi\u0142o\u015bci, u drugich – uczucie nienawi\u015bci. U Jednych wdzi\u0119czno\u015b\u0107 i wyrozumia\u0142o\u015b\u0107, u drugich – pragnienie zemsty. Odbicie tej psychologicznie uzasadnionej regu\u0142y znajdziemy w ksi\u0105\u017ckach, kt\u00f3re dzi\u015b b\u0119dziemy omawia\u0107.<\/p>\r\n Chcia\u0142bym na wst\u0119pie zaznaczy\u0107 tylko jedno: eksterminacji hitlerowskiej podlegali na ziemi polskiej nie tylko \u017bydzi, ale te\u017c i Polacy.<\/p>\r\n CZAPSKI J\u00f3zef <\/strong> Autorka dos\u0142ownie pisze w swojej ksi\u0105\u017cce, \u017ce Niemcy nic nie mieli do roboty po zaj\u0119ciu Polski, je\u017celi chodzi o \u017byd\u00f3w, bo Polacy z entuzjazmem ich we wszystkim wyr\u0119czali. Ksi\u0105\u017cka zawiera ca\u0142y szereg tego rodzaju opis\u00f3w, dos\u0142ownie wymy\u015blonych. Dzisiaj [1967 r.<\/em>] antypolonizm \u017cydowski jest prawie r\u00f3wnie powszechny jak antysemityzm w Polsce przed rokiem 1939. Tu otrzymujemy zap\u0142at\u0119 za nasze w\u0142asne winy .<\/p>\r\n Je\u017celi mamy m\u00f3wi\u0107 o tych paru ksi\u0105\u017ckach, kt\u00f3re\u015bmy teraz przeczytali, – a przecie\u017c ta literatura Jest ogromna – chcia\u0142bym zacz\u0105\u0107 od ksi\u0105\u017cki najprzykrzejszej, to jest od ksi\u0105\u017cki Steinera „Treblinka\u201d.Postanowi\u0142em t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119 starannie przeczyta\u0107, bo przedtem s\u0142ysza\u0142em o niej niezliczone krytyki, lecz przekona\u0142em si\u0119, \u017ce ta ksi\u0105\u017cka jest prawie nie do czytania.<\/p>\r\n [ Jean-Fran\u00c3\u00a7ois Steiner<\/em> „Treblinka: la r\u00c3\u00a9volte d’un camp d’extermination\u201d, wyd. pierwsze<\/em> w roku 1966., ze s\u0142owem wst\u0119pnym Gilles Perrault i Simone de Beauvoir. Ponadto pi\u0119\u0107 wznowie\u0144 w latach 1968 – 1994 <\/em>].<\/p>\r\n Nie dlatego odrzuca ona czytelnika, \u017ce przedstawia rzeczy straszne, ale dlatego, \u017ce roi si\u0119 w niej od wymys\u0142\u00f3w, od \u015bwiadomych nie\u015bcis\u0142o\u015bci, od przekr\u0119conych fakt\u00f3w, co mo\u017ce stwierdzi\u0107 ka\u017cdy cz\u0142owiek, kt\u00f3ry nie tylko sam tego do\u015bwiadczy\u0142, ale kt\u00f3ry tym \u015bwiatem si\u0119 interesowa\u0142.<\/p>\r\n Ksi\u0105\u017cki o tych sprawach s\u0105 \u015bwiadectwem tak gro\u017anym i tak istotnym, \u017ce robi\u0107 z tego tematu z\u0142\u0105 literatur\u0119, fa\u0142szuj\u0105c nazwiska, dodaj\u0105c rzeczy kt\u00f3rych w og\u00f3le nie by\u0142o – wydaje si\u0119 prawie zbrodni\u0105. Nie m\u00f3wi\u0119 tylko z punktu widzenia polskiego, bo to jest jeszcze bardziej oburzaj\u0105ce z punktu widzenia \u017cydowskiego.<\/p>\r\n Je\u017celi za\u015b chodzi o Polak\u00f3w, wystarczy stwierdzi\u0107 fakt, \u017ce Polakoff, specjalista \u017cydowski od spraw \u017cydowskich w Europie centralnej, musia\u0142 w \u201ePreuves” [tytu\u0142 czasopisma franc. znaczy:<\/em> dow\u00f3d<\/em>] przeciwstawi\u0107 si\u0119 tej ksi\u0105\u017cce, m\u00f3wi\u0105c \u017ce jest zadziwiaj\u0105co nieuczciwa, bo przecie\u017c Steiner pisze, \u017ce co tydzie\u0144 odbywa\u0142y si\u0119 pogromy w Wilnie, w\u0142a\u015bnie w Wilnie gdzie \u017cadnych pogrom\u00f3w nie by\u0142o. Tymczasem Steiner opisuje, \u017ce wystarczy\u0142o umie\u015bci\u0107 znak krzy\u017ca na drzwiach domu \u017cydowskiego, \u017ceby \u017bydzi chowali ksi\u0119gi \u015bwi\u0119te i czekali chwili gdy zostan\u0105 zamordowani. Ma\u0142e pogromy – twierdzi ten autor – trwa\u0142y dzie\u0144, a d\u0142ugie pogromy trwa\u0142y 10 dni. W jego ksi\u0105\u017cce jest mowa, \u017ce specjali\u015bci niemieccy wybrali ghetto wile\u0144skie jako „przyk\u0142adowe\u201d, s\u0142u\u017c\u0105ce do wybadania, jakimi metodami dzia\u0142a\u0107 na \u017byd\u00f3w, \u017ceby naj\u0142atwiej ich wszystkich zniszczy\u0107. Jest to zupe\u0142na bzdura, bo w Wilnie utworzono ghetto dopiero po wybuchu wojny niemiecko-rosyjskiej, kiedy ju\u017c dawno w ghetcie warszawskim czy krakowskim istnia\u0142y potworne warunki. Wydaje mi si\u0119, \u017ce danie Steinerowi nagrody Resistance francuskiej by\u0142o wielk\u0105 lekkomy\u015blno\u015bci\u0105.<\/p>\r\n Chcia\u0142oby si\u0119 w tym miejscu cytowa\u0107 wszystko od pocz\u0105tku do ko\u0144ca to co napisa\u0142 o tym Borwicz, kt\u00f3ry jest wielkim specjalist\u0105. Jego ksi\u0105\u017cka pt.: „Powstanie w Ghetcie Warszawskim\u201d jest tania i niewielka, i ka\u017cdy powinien j\u0105 mie\u0107, przede wszystkim Polak. Ta ksi\u0105\u017cka nie jest przyjemna dla Polak\u00f3w, ale jest ca\u0142kowicie sprawiedliwa i rzetelna.<\/p>\r\n [ Micha\u0142 Maksymilian Borwicz<\/em>, „L’Insurrection du ghetto de Varsovie\u201d<\/em> – Pary\u017c: Gallimard 1974;<\/em> Borwicz podaje wszystkie fakty, wszystkie pr\u00f3by przyj\u015bcia \u017bydom z pomoc\u0105 przez PPS i w og\u00f3le przez stron\u0119 polsk\u0105, ale bynajmniej nie ukrywa te\u017c takich gest\u00f3w polskich w tym czasie w stosunku do \u017byd\u00f3w, kt\u00f3re nas ha\u0144bi\u0105. Chodzi wi\u0119c tylko, aby informacja o tych strasznych czasach by\u0142a rzetelna, a Steiner jest – grzecznie m\u00f3wi\u0105c – nierzetelny.<\/p>\r\n CZAPSKA Maria <\/strong> Rachela Arbach jest od 11 lat w Izraelu gdzie jest kierowniczk\u0105 Centrum Bada\u0144 Dokumentacji Zag\u0142ady \u017byd\u00f3w w Tel Avivie. Przed przybyciem do Izraela mieszka\u0142a w Polsce, podczas ca\u0142ej okupacji by\u0142a przechowywana w rodzinie polskiej, jest wielk\u0105 przyjaci\u00f3\u0142k\u0105 Polski i twierdzi, \u017ce Polacy s\u0105 wielkim narodem, mimo ich wielkich wad.<\/p>\r\n [Rachela Auerbach (1903 – 1976<\/em>); https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Rachela_Auerbach<\/a> ]<\/p>\r\n Steiner przejrzawszy i zobaczywszy wszystkie archiwa, kt\u00f3re w Tel- Avivie m\u00f3g\u0142 znale\u017a\u0107, obieca\u0142 pani Arbach \u017ce nic nie opublikuje nie przedstawiwszy jej przedtem do przejrzenia maszynopisu swej pracy Nie spe\u0142ni\u0142 przyrzeczenia i wyda\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119 nie porozumiawszy si\u0119 z pani\u0105 Arbach, kt\u00f3ra nawet chcia\u0142a natychmiast wytoczy\u0107 mu proces. Wtedy przyjecha\u0142 adwokat jego firmy do Tel-Avivu z obietnic\u0105, \u017ce w nast\u0119pnym wydaniu wszystko to, co ona za\u017c\u0105da b\u0119dzie zmienione i wykre\u015blone, byleby nie by\u0142o procesu. To przyrzeczenie r\u00f3wnie\u017c zosta\u0142o z\u0142amane. Propaganda tej ksi\u0105\u017cki by\u0142a olbrzymia. W ci\u0105gu dw\u00f3ch miesi\u0119cy rozesz\u0142o si\u0119 80.000 egzemplarzy. A wi\u0119c dzisiaj [rok 1967<\/em>] ju\u017c na pewno z g\u00f3r\u0105 sto.<\/p>\r\n Jednym z warunk\u00f3w Racheli Arbach, kt\u00f3ra sama przyjecha\u0142a do Pary\u017ca, \u017ceby t\u0119 spraw\u0119 om\u00f3wi\u0107, by\u0142o to, \u017ceby t\u0142umaczenia na obce j\u0119zyki uwzgl\u0119dni\u0142y zmiany przez ni\u0105 za\u017c\u0105dane. Tutaj nie chodzi\u0142o bynajmniej tylko o oskar\u017cenia i oszczerstwa rzucane na Polak\u00f3w, ale o zupe\u0142ne przeinaczenie prawdy. Steiner przeinacza\u0142 j\u0105 w spos\u00f3b dowolny, aby sfabrykowa\u0107 histori\u0119 bardziej interesuj\u0105c\u0105 i poczytn\u0105. Okazuje si\u0119, \u017ce ta ksi\u0105\u017cka ju\u017c jest przet\u0142umaczona na niemiecki i ma wyj\u015b\u0107 w firmie, kt\u00f3ra ujawnia sk\u0142onno\u015bci do wybielania pewnych nieprzyjemnych dla Niemc\u00f3w spraw.<\/p>\r\n JELE\u0143SKI Konstanty <\/strong> Ilo\u015b\u0107 \u015bwiadectw naprawd\u0119 nacechowanych prawdziw\u0105 sympati\u0105 dla narodu polskiego od strony \u017byd\u00f3w jest dla mnie bardziej zastanawiaj\u0105ca ni\u017c ataki przeciwko Polakom . Mamy m\u00f3wi\u0107 na temat, co pisz\u0105 \u017bydzi o nas i o sobie. Ot\u00f3\u017c istnieje r\u00f3wnie\u017c podobna kontrowersja, co do roli, jak\u0105 sami \u017bydzi odegrali w likwidowaniu \u017byd\u00f3w w czasie tej wojny. Znam ksi\u0105\u017cki nies\u0142ychanie dla \u017byd\u00f3w przykre, jak na przyk\u0142ad ta sama „Treblinka” Steinera, kt\u00f3ra chocia\u017c jest nacechowana g\u0142\u0119bokim nacjonalizmem \u017cydowskim, prawie \u017ce skrajnym, jednak\u017ce porusza te sprawy w spos\u00f3b nies\u0142ychanie przykry.<\/p>\r\n A r\u00f3wnie\u017c istniej\u0105 ksi\u0105\u017cki, jak powiedzmy Hannah Arendt – \u201e Eichmann w Jerozolimie<\/em>\u201d. Ta ksi\u0105\u017cka w pewien spos\u00f3b jest nawet dla \u017byd\u00f3w niesprawiedliwa. Hannah Arendt, znakomita filozofka niemiecka \u017cydowskiego pochodzenia, uczennica Jaspersa, wyjecha\u0142a z Niemiec przed wojn\u0105 i mieszka\u0142a w czasie wojny w Stanach Zjednoczonych. By\u0142a wielk\u0105, antyfaszystowsk\u0105 dzia\u0142aczk\u0105 i wielkim filozofem i napisa\u0142a t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119 w spos\u00f3b prawie – moim zdaniem – oderwany od rzeczywisto\u015bci. Dlatego w\u0142a\u015bnie, \u017ce jest \u017byd\u00f3wk\u0105, napisa\u0142a tak jakby nic nie mia\u0142a wsp\u00f3lnego z \u017bydami. Autorka m. in. twierdzi, \u017ce wielk\u0105 win\u0105 przyw\u00f3dc\u00f3w \u017cydowskich gmin jest to, \u017ce w pewien spos\u00f3b wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142y z hitlerowcami, czy raczej umo\u017cliwili w\u0142asn\u0105 likwidacj\u0119. Autorka wyra\u017ca\u0142a zdziwienie dlaczego \u017bydzi nie stawiali oporu? Dziwne, bo Hannah Arendt jest r\u00f3wnie\u017c autork\u0105 najwi\u0119kszej i najbardziej znanej ksi\u0105\u017cki o totalizmie. W swojej ksi\u0105\u017cce „The Origins of the Totalitarism\u201d Hannah Arendt wykazuje w\u0142a\u015bnie, \u017ce podstaw\u0105 totalizmu jest niemo\u017cno\u015b\u0107 stawiania oporu. Hitlerowcy wiedzieli o tym doskonale. Ich system funkcjonowa\u0142 w ten sam spos\u00f3b: dw\u00f3ch czy dziesi\u0119ciu Gestapowc\u00f3w mog\u0142o zaprowadzi\u0107 setki \u017byd\u00f3w czy Polak\u00f3w na \u015bmier\u0107, a oni wiedzieli, \u017ce nie maj\u0105 \u017cadnych szans oporu.<\/p>\r\n Trzeba te\u017c powiedzie\u0107, \u017ce tragedia przekracza\u0142a wszelkie dotychczasowe wymiary, bo przecie\u017c likwidacja 6 milion\u00f3w \u017byd\u00f3w by\u0142a tragedi\u0105 w historii ludzko\u015bci bez precedensu. C\u00f3\u017c dziwnego, \u017ce s\u0105dy s\u0105 bardzo cz\u0119sto skrajne i uderzaj\u0105 z jednej strony czasami niesprawiedliwie w Polak\u00f3w i r\u00f3wnie\u017c, czasami niesprawiedliwie, w samych \u017byd\u00f3w.<\/p>\r\n A jednak \u015bwiadectwa rzetelne, \u015bwiadectwa sympatii dla narodu polskiego u \u017cydowskich obserwator\u00f3w i u \u017cydowskich komentator\u00f3w s\u0105 moim zdaniem nies\u0142ychanie cz\u0119ste i nie powinni\u015bmy traci\u0107 tego z oczu, bo s\u0105 one bardziej cenne i bardziej wyj\u0105tkowe i bardziej charakterystyczne dla \u017byd\u00f3w ni\u017c te niesprawiedliwe ksi\u0105\u017cki.<\/p>\r\n CZAPSKA Maria <\/strong> [Adam Czerniak\u00f3w; https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Adam_Czerniak%C3%B3w<\/a> ].<\/p>\r\n 21 lipca 1942 dw\u00f3ch Niemc\u00f3w zajecha\u0142o pod dom Judenratu, 10 minut sp\u0119dzi\u0142o na rozmowie z Czerniakowem, a nast\u0119pnie wsiad\u0142o do swego samochodu I odjecha\u0142o. Wtedy Czerniak\u00f3w poprosi\u0142 o szklank\u0119 wody i 10 minut potem nie \u017cy\u0142, bo za\u017cy\u0142 cyjankali. Na Jego stole zosta\u0142a kartka „Siedem tysi\u0119cy dziennie\u201d takie by\u0142o \u017c\u0105danie Niemc\u00f3w, \u017ceby wydawa\u0142 im na \u015bmier\u0107 siedem tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w dziennie. Zrozumia\u0142 wtedy, \u017ce jego rola jest sko\u0144czona i odebra\u0142 sobie \u017cycie.<\/p>\r\n NOWOSAD Witold <\/strong> Wracam do ksi\u0105\u017cki Steinera „Treblinka<\/em>„. Steiner, kt\u00f3ry jest m\u0142odym cz\u0142owiekiem, nie mo\u017ce si\u0119 wczu\u0107 w ten system, kt\u00f3ry \u0142ama\u0142 ludzi. Bo nawet me chodzi o \u0142amanie czysto fizyczne, o \u0142amanie charakter\u00f3w ale o sprowadzenie ludzi na poziom prawie zwierz\u0119cy. Wtedy walka dobra ze z\u0142em wygl\u0105da inaczej. Trzeba naprawd\u0119 wielkiej si\u0142y charakteru, \u017ceby takiemu systemowi si\u0119 nie podda\u0107.<\/p>\r\n JELE\u0143SKI Konstanty <\/strong> Ot\u00f3\u017c jednym z zarzut\u00f3w, kt\u00f3re ta autorka wysuwa przeciw \u017bydom jest to, \u017ce kiedy w pewnych wyj\u0105tkowych wypadkach zdarza\u0142y si\u0119 mo\u017cliwo\u015bci wyjazdu, powiedzmy z W\u0119gier, rabini zamiast pozosta\u0107 z wiernymi, sami starali si\u0119 pierwsi o wyjazd. Hannah Arendt stosuje tu pod\u015bwiadomie normy chrze\u015bcija\u0144skie wed\u0142ug kt\u00f3rych obowi\u0105zkiem pasterza jest pozostanie do ostatniej chwili ze swoj\u0105 trzod\u0105. Ale moja znajomo\u015b\u0107 judaizmu pozwala mi stwierdzi\u0107, \u017ce obowi\u0105zkiem rabina jest w\u0142a\u015bnie wyjecha\u0107 i wywie\u017a\u0107 Ark\u0119 Przymierza. To jest jego g\u0142\u00f3wny obowi\u0105zek, a nie pozostanie ze swoj\u0105 trzod\u0105. Jest to odmienna mentalno\u015b\u0107.<\/p>\r\n CZAPSKI J\u00f3zef <\/strong> Ale – jak ju\u017c m\u00f3wimy dzi\u015b o Hannah Arendt, o Steinerze, o Rudnickim – wydaje mi si\u0119 \u017ce musimy wspomnie\u0107 tak\u017ce o Wieselu. Wiesel obci\u0105\u017ca ca\u0142y \u015bwiat. Opisuje na przyk\u0142ad jak Weizman prosi\u0142 kr\u00f3low\u0119 angielsk\u0105 chocia\u017cby o jaki\u015b gest spektakularny, a otrzyma\u0142 absolutn\u0105 odmow\u0119. Te same pro\u015bby sz\u0142y do Roosevelta i nie by\u0142o \u017cadnej na to odpowiedzi. Gorzej – nawet sami \u017bydzi w Palestynie widzieli w budowie nowej fabryki co\u015b o wiele wa\u017cniejszego od wyt\u0119pienia ich narodu, o czym pisali gdzie\u015b z boku ma\u0142ymi literkami. W\u0142a\u015bciwie stanowisko Wiesela, cho\u0107 pozbawione wszelkiej nienawi\u015bci, niemniej obci\u0105\u017ca odpowiedzialno\u015bci\u0105 ca\u0142y \u015bwiat i \u017byd\u00f3w w bezpiecznych krajach za te zbrodnie. Wiesel ci\u0105gle si\u0119 zastanawia jak to mog\u0142o si\u0119 sta\u0107, \u017ce nagle jeden ca\u0142y nar\u00f3d przeistacza si\u0119 w morderc\u0119 a drugi pada jego ofiar\u0105.<\/p>\r\n [ Eliezar Wiesel:<\/em> http:\/\/www.mysl-polska.pl\/1003<\/a> ]; MORAWSKI Kajetan <\/strong>
\r\n [(1892 – 1973), h. Na\u0142\u0119cz<\/em>;
\r\n http:\/\/maciejmorawski.blox.pl\/2009\/03\/Kajetan-Morawski-1892-1973-zyciorys-1.html<\/a> ]
\r\n Konstanty Jele\u0144ski<\/strong>
\r\n [ ps. Kot (1922 – 1987);<\/em>
\r\n http:\/\/culture.pl\/pl\/tworca\/konstanty-jelenski<\/a>
\r\n http:\/\/zientek.blog.pl\/2013\/05\/30\/trojca-z-barokowej-apokalipsy-kot-leonor-i-stanislao\/<\/a> ]<\/p>\r\n
\r\n [<\/strong> (1894 – 1981),<\/em> h. Leliwa, hrabianka Hutten-Czapska;<\/em>
\r\n https:\/\/www.1944.pl\/archiwum-historii-mowionej\/maria-czapska-pajzderska,1262.html<\/a> ]<\/p>\r\n
\r\n [(1896 – 1993), h. Leliwa, hrabia Hutten-Czapski;<\/em>
\r\n http:\/\/culture.pl\/pl\/tworca\/jozef-czapski<\/a> ]<\/p>\r\n
\r\n [<\/strong>(1913 – 1998) – historyk, znawca \u017cycia i tw\u00f3rczo\u015bci K.C. Norwida.; <\/em>dzia\u0142acz M\u0142odzie\u017cy Wszechpolskiej we Lwowie, publicysta \u201eProsto z Mostu\u201d i \u201eABC\u201d; w czasie II wojny \u015bwiatowej pracowa\u0142 w PCK we Francji, bra\u0142 udzia\u0142 w francuskim ruchu opor; po wojnie zosta\u0142 na emigracji. Zmar\u0142 w Pary\u017cu i zosta\u0142 pochowany na cmentarzu Champeaux w Montmorency; <\/em>http:\/\/studioopinii.pl\/archiwa\/114647\/10<\/a> ]<\/p>\r\n
\r\n Narody, kt\u00f3re najkrwawiej przesz\u0142y ostatni\u0105 wojn\u0119 nie zdo\u0142a\u0142y si\u0119 wyzwoli\u0107, mimo up\u0142ywu przesz\u0142o dwudziestu lat od ci\u0105\u017c\u0105cego na nich koszmaru wspomnie\u0144. Wci\u0105\u017c do niego powracaj\u0105 w literaturze Tak dzieje si\u0119 w Polsce, tak dzieje si\u0119 – mo\u017ce w jeszcze wy\u017cszym stopniu – u \u017byd\u00f3w. Nie przestaj\u0105 rozpami\u0119tywa\u0107 w\u0142asnej, potwornej krzywdy.<\/p>\r\n
\r\n Znowu poruszamy temat bolesny i dra\u017cliwy dla nas wszystkich. Chcia\u0142em na pocz\u0105tku powiedzie\u0107, \u017ce objawy antysemityzmu rodzimego w Polsce jak bumerang uderzaj\u0105 dzisiaj w nas samych. Ca\u0142a literatura \u017cydowska, kt\u00f3ra si\u0119 zjawi\u0142a po wojnie I po eksterminacji \u017byd\u00f3w, ma ogromn\u0105 ilo\u015b\u0107 tekst\u00f3w i \u015bwiadectw tego rodzaju, \u017ce dla czytelnika, kt\u00f3ry nie zna\u0142 naszego kraju, w\u0142a\u015bciwie eksterminacja zosta\u0142a dokonana nie tyle przez Niemc\u00f3w, co przez Polak\u00f3w. Ju\u017c nie b\u0119d\u0119 m\u00f3wi\u0142 o takich ksi\u0105\u017ckach, Jak „Le Lieutenant Katia<\/em>\u201d pani de Villier, z ktor\u0105 si\u0119 star\u0142em niedawno z powodu Katynia w radio.
\r\n
\r\n [Catherine Devilliers, \u201eLieutenant Katia\u201d, pierwsze wyd. francuskie w 1962 r.<\/em>, a pierwsze wyd. angielskie w 1964 r.]<\/em><\/p>\r\n
\r\n
\r\n [ Leon Poljakov; https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%A9on_Poliakov<\/a> ]<\/p>\r\n
\r\n https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Micha\u0142_Borwicz<\/a> ]<\/p>\r\n
\r\n Wr\u00f3c\u0119 jeszcze do ksi\u0105\u017cki Steinera. Dlaczego obudzi\u0142a ona tak du\u017ce echa w \u015bwiecie i nawet w Polsce ni\u0105 si\u0119 zaj\u0119to, podobnie jak ksi\u0105\u017ck\u0105 Kosi\u0144skiego \u201eMalowany Ptak”? Przede wszystkim trzeba zaznaczy\u0107, \u017ce Steiner jest m\u0142odym cz\u0142owiekiem, ma 30 lat, \u017ce sam tej tragedii \u017cydowskiej nie prze\u017cy\u0142, \u017ce tylko postanowi\u0142 o niej napisa\u0107 i w tym celu pojecha\u0142 do Izraela, aby zebra\u0107 dokumentacj\u0119. Zjawi\u0142 si\u0119 wi\u0119c u pani Racheli Albach, przyjaci\u00f3\u0142ki Vincenz\u00f3w<\/strong>, sk\u0105d mamy te wszystkie wiadomo\u015bci bardzo dok\u0142adne.
\r\n
\r\n [Stanis\u0142aw Vincenz zosta\u0142 odznaczony medalem \u201eSprawiedliwy w\u015br\u00f3d narod\u00f3w \u015bwiata\u201d; \u017cona Irena<\/em>;
\r\n https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Stanis%C5%82aw_Vincenz<\/a> ]<\/p>\r\n
\r\n Obawiam si\u0119, \u017ce to co powiedzieli J\u00f3zef Czapski i Maria Czapska mo\u017ce wprowadzi\u0107 w b\u0142\u0105d ludzi nie znaj\u0105cych tej literatury. Prawd\u0105 jest, \u017ce w szeregu ksi\u0105\u017cek, kt\u00f3re ukaza\u0142y si\u0119 na temat likwidacji narodu \u017cydowskiego w Europie, s\u0105 dla nas rzeczy bardzo nieprzyjemne, ale z drugiej strony jestem raczej uderzony rzecz\u0105 przeciwn\u0105. Ilu jest \u017byd\u00f3w kt\u00f3rzy pisz\u0105 o nas nie tylko z najwy\u017csz\u0105 rzetelno\u015bci\u0105 i z najwi\u0119ksz\u0105 sprawiedliwo\u015bci\u0105, ale z prawdziw\u0105 g\u0142\u0119bok\u0105 sympati\u0105! Jest rzecz, kt\u00f3ra mnie uderza. Tamten odruch, nawet je\u017celi jest za daleko posuni\u0119ty, uwa\u017cam za w pewnym sensie zrozumia\u0142y i wyt\u0142umaczalny, ale cieszy mnie ilo\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy pisz\u0105 o Polakach co najmniej r\u00f3wnie rzetelnie jak o tej sprawie pisali tacy autorzy jak Mi\u0142osz, Andrzejewski lub Otwinowski albo taki pisarz polski pochodzenia \u017cydowskiego jak Adolf Rudnicki, kt\u00f3ry opisa\u0142 tragedi\u0119 \u017cydowsk\u0105 w Polsce w spos\u00f3b nies\u0142ychanie rzetelny i wra\u017cliwy. Ilu\u017c jest \u017byd\u00f3w polskich i nie polskich, kt\u00f3rzy w ten sam spos\u00f3b do tej sprawy podchodz\u0105. Wymieni\u0119 chocia\u017cby Mendela Manna, Manesa Spelbera, Micha\u0142a Borwicza.
\r\n [https:\/\/www.universalis.fr\/encyclopedie\/mendel-mann\/
\r\n <\/a>https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Man%C3%A8s_Sperber<\/a>
\r\n http:\/\/www.kulturaparyska.com\/pl\/ludzie\/alfabet\/b\/michal-borwicz-1<\/a> ]<\/p>\r\n
\r\n Dodam tylko ma\u0142\u0105 uwag\u0119. Judenraty – Rady \u017cydowskie, kt\u00f3re istnia\u0142y we wszystkich ghettach na ziemiach polskich obsadzone by\u0142y przez ludzi wybranych przez Niemc\u00f3w. \u017bydzi na tych stanowiskach w ogromnej wi\u0119kszo\u015bci wierzyli, \u017ce dzia\u0142aj\u0105 na zw\u0142ok\u0119, \u017ce wprowadzaj\u0105 jaki\u015b \u0142agodz\u0105cy element w potworne warunki stworzone dla \u017byd\u00f3w i pami\u0119tajmy o kierowniku Judenratu w Warszawie -Czerniakowie.<\/p>\r\n
\r\n Chcia\u0142bym od siebie doda\u0107 tylko kilka uwag. Chodzi o te oskar\u017cenia niekt\u00f3rych pisarzy pod adresem \u017byd\u00f3w. Mam na my\u015bli Hannah Arendt. Nie mog\u0119 poj\u0105\u0107 jak ta kobieta o tak wybitnej inteligencji nie rozumie, \u017ce je\u015bli kto\u015b \u017cyje pod takim terrorem ustroju totalnego, o kt\u00f3rym m\u00f3wi\u0142 tutaj Jele\u0144ski, ten podlega zasadniczym przemianom. Z osobistego do\u015bwiadczenia mog\u0119 powiedzie\u0107, bo prze\u017cy\u0142em te rzeczy w obozie koncentracyjnym Mauthausen. System, jaki panowa\u0142 w hitlerowskich obozach koncentracyjnych, by\u0142 czym\u015b nieznanym dot\u0105d w historii \u015bwiata. Mo\u017ce tak bywa\u0142o w czasach staro\u017cytnych, ale nie w nowo\u017cytnych. Sam widzia\u0142em mas\u0119 wi\u0119\u017ani\u00f3w sprowadzonych na poziom n\u0119dzy fizjologicznej, to znaczy niezdolnych do oporu fizycznego. Podobnie chyba przedstawia\u0142a si\u0119 historia, o kt\u00f3rej m\u00f3wi\u0142a Maria Czapska, z Radami \u017cydowskimi. Ci ludzie tak\u017ce, podobnie jak my w obozach, liczyli tylko na to, \u017ce wojna si\u0119 kiedy\u015b sko\u0144czy i wszyscy byli g\u0142\u0119boko przekonam, ze Hitler t\u0119 wojn\u0119 przegra. Chodzi\u0142o tylko o granie na zw\u0142ok\u0119: kto prze\u017cyje? To jest elementarne i dziwne, \u017ce Hannah Arendt tego nie rozumie. Taka bierno\u015b\u0107 to prawdopodobnie rodzaj instynktu samozachowawczego. Chodzi tylko o to, jak daleko ten instynkt samozachowawczy jest posuni\u0119ty . Ludzie, kt\u00f3rzy wyszli z oboz\u00f3w koncentracyjnych przewa\u017cnie nie m\u00f3wi\u0105 o tym co si\u0119 dzia\u0142o w obozach i jak ten system dzia\u0142a\u0142 z lud\u017ami, kt\u00f3rzy tam nie byli, bo to s\u0105 rzeczy dosy\u0107 trudne do zrozumienia dla cz\u0142owieka, kt\u00f3ry tego sam nie przeszed\u0142.<\/p>\r\n
\r\n Dodam jedn\u0105 rzecz, wprawdzie marginesow\u0105, ale kt\u00f3ra wydaje mi si\u0119 bardzo charakterystyczna dla pewnej kategorii \u017byd\u00f3w o\u015bwieconych, wykszta\u0142conych, kt\u00f3rzy stracili z judaizmem w\u0142a\u015bciwie prawie ca\u0142y kontakt. Do takich nale\u017cy Hannah Arendt, kt\u00f3ra jest \u017byd\u00f3wk\u0105, nigdy nie by\u0142a ochrzczona ale kt\u00f3ra z judaizmem nie ma nic wsp\u00f3lnego.<\/p>\r\n
\r\n Chcia\u0142bym bardzo zareagowa\u0107 jeszcze na to co m\u00f3wi\u0142 Jele\u0144ski. Bardzo Jestem szcz\u0119\u015bliwy, \u017ce on te rzeczy powiedzia\u0142. Je\u017celi tak bardzo naciska\u0142em na elementy antypolonizmu I antysemityzmu to dlatego, \u017ce jestem pod wra\u017ceniem \u015bwie\u017co przeczytanej ksi\u0105\u017cki Steinera. Chcia\u0142bym jednak jeszcze dotkn\u0105\u0107 tego, o czym Jele\u0144ski m\u00f3wi\u0142. Chodzi mi o Rudnickiego. Nie wszystkie jego opowiadania uwa\u017cam za \u015bwietne, jest Jednak kilka fragment\u00f3w i kilka opowiada\u0144 – Jak „Czarny i zielony B\u00f3g<\/em>\u201d – zupe\u0142nie genialnych w\u0142a\u015bnie w sensie wyczucia tragedii \u017cydowskiej bez \u017cadnej nienawi\u015bci, tylko najprostsze spojrzenie na ten \u015bwiat sprawiedliwe i g\u0142\u0119bokie.<\/p>\r\n
\r\n [ Chaim Weizmann: <\/em>https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Chaim_Weizmann<\/a> ]<\/p>\r\n
\r\n Chcia\u0142bym na potwierdzenie tego co przed chwila powiedzia\u0142 J\u00f3zef Czapski wspomnie\u0107, \u017ce kiedy w czasie wojny byli\u015bmy w Londynie i nadchodzi\u0142y wiadomo\u015bci o eksterminacji \u017byd\u00f3w, interweniowali\u015bmy kilkakrotnie u rz\u0105du angielskiego I spotkali\u015bmy, nie to niech\u0119\u0107, ale absolutn\u0105, niewiar\u0119 w cytowane przez nas fakty. Po prostu ludzie, zanim nie stwierdzili tego po wojnie, nie wierzyli, \u017ce krematoria w og\u00f3le istniej\u0105 i \u017ce s\u0105 w dzisiejszym \u015bwiecie mo\u017cliwe.<\/p>\r\n